3 8 І – бөлім. Белсенділік оның түрлері және тұлға дамуындағы рөлі

Loading...


бет4/24
Дата21.09.2021
өлшемі0.52 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24
Белсенділік дегеніміз – оқытушының белгілі мақсатқа ұмтылған әрекеті, мазмұны, көлемді оқу қолданылатын және қызығушылығын тудыратын, белсенділігін арттыратын, шығармашылықты арттыратын, білімді меңгерудегі оқушының өзіндік үйренуі, дағды мен шеберліктің қалыптасуы, оларды тәжірибеде қолдануға бағытталған. Бұл ой еңбегенің құлдырау және тоқтап қалудан сақтайтын, жігерлі, мақсаты бағытталған жүйе.

Белсенділіктің негізгі мақсаты – оқушылардың белсенділігін қалыптастыру, оқу – тәрбиенің саласын көтеру.

Қазіргі кезде танымдық белсенділіктің мәнін ұғындыратын екі әдіс анық белгілі болып отыр. Бір зерттеушілер танымдық белсенділікті әрект ретінде зерттеушілер танымдық белсенділікті әрекет ретінде қарайды, ал біреулер – сапа, жекелік білім деп ұғады. Берілген мәселеге «танымдық әрекет» және «танымдық белсенділік» ұғымдарының енуі тек әрекетті бірлікте қарайтын болсақ онда бұл жағдайда мәселе өзінен өзі шешілетін сияқты, себебі оқушылардың кез – келген әрекеті ойламды шешімді болуы керек.

Оқушылардың оқыту белсенділік мәселесі – терең педагогикалық зерттеулердің пәні. бұны өңдеуге М.А Данилов, Р.Г Лемберг, И.Я Лернер, М.И Махмутов, М.Н Скаткин, И.Ф. Харламов, Т.И Шамова, Г.И Щукина, А.Х Аренова үлестерін қосты.

анықтау мұғалімнің бас міндеті.

Белсенділік - адамның іс - әрекеті үстіндегі жағдайын айтады. Тіршылык және әрекеттері барысында адамның қарым – қатынас жасау, танымыш және өзін - өзі тәрбиелеу белсенділігі дамиды.

Бала белсенділігінің ең алғашқы формасының бірі – қарым – қатынас жас белсенділігі. Бұл адамның бүкіл өмірінде дамитын белсенділік. Балалардың жас ерекшеліктеріне сәйкес басқа адамдар мен қарым – қатнас жасау белсенділігінің мазмұны өзгеріп отырады. Мектеп жасына дейінгі балалар ересек адамдардың әрекеттеріне үңіле қарап, үйренеді, оларғаеліктейді. балалардың саналы түрдегі мұндай әрекеттерін ырықты немесе ерікті белсенділік дейді. Бұл жаста балалардың үлкендердің әрекеттеріне және олармен өзара қарым – қатынас жасау еліктеуі рөлге құрылған ойындарды атқару барысында байқалады. Ойын барысында балалардың құрдастарымен өзара қатынасы өзгереді. Бала ерікті қабылдау арқылы түрлі рөлді ойындарды атқара отырып, әлеумет өмірінің, өндіріс қатынастарының мазмұнын түсінеді.

Әр түрлі ойын баланың дүниетанымын кеңейтіп, қарым – қатынас жас белсенділігін дамытады.

Қарым – қатынас жасау белсенділігі жеке адам қасиеттерінің (қайырымдылық, қамқорлық, т.б.) қалыптасуына мүмкіндік туғызады. Баланың даму барысында таным белсенділігі артады.

Оқытудың әдістемелік белсенді негізі болып, танымдық ілімі болып табылады. Танымдықтың мақсаты – жеке тұлғаның санасындағы белгілі нақтылығында. Тәжірибелік және рухани әректте жеке тұлға өзін қоршаған әлкемге әсерін тигізе отырып, өзінің қажеттілігі мен мақсаттарына сәйкестендіріп оны өзгертеді және таниды. Бұл танымдық процестің ең жалпы үлгісі. алайда, белсенді – танымдықтың ерекшелігінің мәні неде екенін түсіну үшін, субъектінің санасында танымдық нақты әлемнің көрінісінің екі деңгейінің барын (репродуктивті және продуктивті( бірінен – бірі танымдық процестің жүріп отыру айырмашылығы бар екенін атап кету керек.

Педагогика ғылымында тұлғалық бағдар тәрбиесі баланың тұлғалық қалыптасуына педагогикалық көмек көрсетуді, әлеуметтендіруді, өмірдегі өз орнын анықтауды және балаға өктемдік көрсетпей, оны қамқорлықпен дамытуды қарастырады.

Дипломның жұмысының мақсаты: тұлғалық бағдар тұрғысынан бастауыш сынып оқушыларының оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру өзектілігін негіздеу.

Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруды ойшылдар Б.Блюм, Д.Ж Бруннер, Ж Ганье, С Эриксон Ж Пиаже, Әл – Фараби, Ж. Баласағұн, Я.А. Коменский, И.Г. Пестолоцци және т.б. айналысқан.

Қазіргі таңда зерттеушілер танымдық белсенділіктің процесінің әр түрлі аспектілерін қарастыруда. Бұл мәселенің философиялық негіздеріне В.С. Библердің, М.М. Бахтиннің, М.С. Коганның, Ж.М. Абдильдиннің, Ш. Қасабектовтың еңбектері арналған.

Бірақ қазіргі кезде осы аталған түрлі зерттеулер бағыттары арасында оқушылардың танымдық белсенділіг арттыруда балалардың кіші жасынан бастау мәселесі көп қарастырылуда.

Бастауыш сынып оқушыларының жас кезеңдері балалар дамуындағы өте маңызды жіне ерекше кезең болып табылады. Осы уақытта адам тұлғасының негізі қаланады. Аталып отырған кезең танымдық белсенділікпен, білімге деген құштарлықпен, әсерлі қызығушылықпен, ата – аналар мен мұғалімдер абыройына деген үлкен сенімділікпен сипатталады.

Тағы бір көңіл аударатын жайт – балалардың мектепке дейінгі кезден бастауыш сынып оқушылары қатарына өтудегі бірізділік жүйелілік мәселелері. Педагогикалық тұрғыдан осы жас кезеңнің ерекшеліктері Ш.А. Амонашвилидің құнды еңбектерінде қарастырылған.

Бастауыш сынып оқушыларын оқушылардың танымдық белсенділік мәселесін қарастыруда қысқаша «мәдениет» және «белсенділік» ұғымдарына тоқталған жөн.

Философия ғылымында «мәдениет» ұғымы жайлы бірнеше көзқарастар қалыптасқан:


  • тұлғалық мінез – құлық пен іс - әрекетті бағыттайтын және іске асыратын әмбебап механизм ретінде (В.П. Тугаринов, Ю. И. Ефимов және т.б.)

  • рухани және материалдық құндылықтар ретінде ( А. Г. Здравомыслов, А.В. Ядов және т.б.)

  • іс - әрекет жасау әдіс - тәсілдері ретінде (М.С. Коган, В.Е. Давыдович және т.б.)

  • тұлғаның қоғам өмірінің түрлі әлеуметтік, рухани салаларында өзін шығармашылық түрде іске асыру әдісі ретінде (В.С. Библер, А.Н. Леонтьев және т.б.)

  • адам өзінің биологиялық табиғатынан жоғарылау дәрежесі, онда рухани бастамалардың қарқынды дамуы ретінде ( В.М. Розов, Д.С. Лихачев және т.б.)

Жалпы алғанда танымдық белсенділік адамдар арасында байланыстарды жасаудағы және дамытудағы өзара іс - әрекет қажеттігінен туындаған және ақпараттармен алмасуды, басқа адамдарды қабылдауды және түсінуді қамтитын күрделі, көп – деңгейлі үрдіс.

Педагогикада танымдық белсенділік мұғалімдер мен оқушылардың бірлескен іс - әрекетінің өзегі және оқу үрдісіндегі ынтымақтастықтың негізгі формасы болып табылады.

Іс- әрекеттің нәтижелілігі мұғалімнің қаншалықты тәрбиелік, білім беру міндеттеріне сай өз көзқарасын өзгерте алуына байланысты болады. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруда мұғалім кеңесші де, хабарлаушы да, тәлімгер де, жетекші де, сыншы да, дос та бола алуы керек.

Мұғалімнің өзін оқушылар орнына қоя алу қабілеті оған балалар іс - әрекетінің мақсаттарын, ішкі күштерін түсініп, олардың алдағы іс - әрекеттерін болжап басқаруына мүмкіндік туғызады.

Осы жастағы балалармен танымдық белсенділігін арттыру барысында әрбір педагогикалық жағдайларға сәйкес мұғалім өзінің іс - әрекетіне жүйелі рефлексивті талдау жасауы қажет.

Сонымен қатар мұғалімдер оқушылардың өз бойындағы жағымды жақтарын танытуға, ішкі қабілеттерін ашуға көмектесетінін есте сақтаған абзал. Мұғалімдердің бала жетістіктеріне деген ұмтылыстары, әр бала үшін қолайлы психологиялық жағдай жасау осы танымдық белсенділік үрдісін жетілдіреді және балаладың дамуына септігін тигізеді.

Мұғалімнің балаларға сенім артуы, оларды оқу үрдісінде де қолдап отыруы, балалар жауабын құптап, олардың ойларына, жауаптарына ризашылығын білдіріп отырса, барлық вербалды және вербалсыз қатынас аппараттарын қарқынды қолдана алуы қарым – қатынас үрдісін әсерлі де тиімді ұйымдастыруға көмектеседі.

Ал, бастауыш сынып оқушылары үшін мұғаліммен қарым – қатынас жасау оқушының танымдық белсенділігін арттыруда маңызды қажеттілік туғызады.. Осы жаста олар мұғалімді пір тұтып, оның абыройына деген асқан сенімділік танытатыны анық. Бұл сенім балалар бойында мұғалімнің балалар тұлғасына деген қызығушылығын көрсеткенде, өз жомарттығын, мейірімділігін, адалдығын, тағы басқа адамгершілік қасиеттерін байқатқанда ғана пайда болады. Балалар өз сырларын сенетін адамдарына ғана айтады, ал басқа сенімділік танытпайтын адамдарды интуитивті түрде сезіп тұрады да, оларға сырын аша бермейді.

Барлық адамдарда қауіпсіздік, қорғаныш сияқты жетекші қажеттіліктер болады. Осы қажеттіліктер бастауыш сынып оқушылар бойынан байқалады, олар үнемі үлкендерден қамқорлықты қажет етеді. Балалардың сенімдерін ояту үшін мұғалім өз сырларын да оларға айтуына болады.

Бастауыш сынып оқушыларының мінез – құлық мәдениеті баланың мінез – құлқының қалайша сырт көрініс беретінін қалайша нақты түрде адамгершілік талаптары орындалатынын, осы нормалары қаншалықты үйлесімді табиғи түрде баланың өмір сүру салтымен ұштасатынын олардың қаншалықты өмірлік ережелер ретінде қалыптасуын қарастырады.





Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24
Loading...




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
Сабақ тақырыбы
жиынтық бағалау
ғылым министрлігі
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
тоқсан бойынша
қызмет стандарты
бекіту туралы
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Әдістемелік кешені
Қазақстан республикасы
тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың
туралы хабарландыру
жиынтық бағалауға
арналған жиынтық
бағалау тапсырмалары
арналған тапсырмалар
білім беретін
республикасы білім
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
мерзімді жоспар
Қазақстан тарихы
пәнінен тоқсанға
Жұмыс бағдарламасы
арналған әдістемелік
біліктілік талаптары
әкімінің аппараты
Қазақ әдебиеті
туралы анықтама
Мектепке дейінгі
мамандығына арналған
нтізбелік тақырыптық
қойылатын жалпы
жалпы біліктілік
Конкурс туралы
мемлекеттік әкімшілік
болып табылады
оқыту әдістемесі
жалпы конкурс
Реферат тақырыбы
қатысушыларға қойылатын
Қазақстан облысы
әдістемелік ұсыныстар
әдістемелік кешені
тақырыптық жоспар

Loading...