1.Өнеркәсіптің сала құрылымы


Понятие технологического процесса. Структура и организация технологических процессов

Loading...


бет3/3
Дата02.04.2020
өлшемі108.43 Kb.
1   2   3

Понятие технологического процесса. Структура и организация технологических процессов

Технологический процесс представляет собой основную часть производственного процесса, строго определенную последовательность действий по созданию продукции, основанную на использовании естественных (природных) процессов и человеческой деятельности.

На уровне технологического процесса всю совокупность действий можно подразделить на функциональные и вспомогательные действия.

Функциональной, основной частью элементарного акта преобразования предмета труда в продукт является однократное непосредственное воздействие инструмента на предмет труда. Эту элементарную часть технологического процесса называют рабочим ходом.

Рабочий ход приводит к элементарному изменению свойств предмета труда в направлении свойств получаемого продукта.

Вспомогательной частью элементарного акта преобразования предмета труда в продукт является процесс совмещения инструмента с предметом труда. Эту элементарную часть технологического процесса называют вспомогательным ходом.

Вспомогательный ход изменяет, как правило, пространственные характеристики (положение) инструмента и предмета труда. Его назначение - подготовить инструмент и предмет труда к выполнению очередного рабочего хода. Выполнение вспомогательного хода всегда предшествует выполнению рабочего при обработке некоторой порции или единицы сырья.

Вид рабочего хода изменяется при изменении вида инструмента, типа воздействия инструмента на сырье, а также режима такого воздействия.

Вид вспомогательного хода предопределяется видом рабочего хода и функционально зависит от него.

Последовательное чередование рабочих и вспомогательных ходов образует технологический переход. Для выполнения последующих технологических переходов, как правило, необходимо осуществить свою группу вспомогательных действий более высокого иерархического уровня. Она включает действия по закреплению инструмента и деталей, включению – выключению, переналадке оборудования и т.д. Все эти действия называют вспомогательным переходом.

Последовательность технологических и вспомогательных переходов образует следующий иерархический элемент технологического процесса — технологическую операцию.

Для ее выполнения также необходима своя относительно обособленная группа вспомогательных действий. Например, технологической операции предшествует транспортирование предмета труда от одного вида оборудования к другому. Эту группу вспомогательных действий называют вспомогательной технологической операцией.

Совокупность всех технологических и вспомогательных операций приводит к изготовлению продукта, что и является целью технологического процесса. Следовательно, эта совокупность действий образует технологический процесс.



Отличительной чертой технологической операции является неизменность метода воздействия на сырье, ее реализация на определенном виде технологического оборудования.

Характерной чертой технологического перехода выступает постоянство режима обработки предмета труда. При его смене, соответственно, изменяется технологический переход.

Главной чертой рабочего хода является характер (вид) элементарного воздействия инструмента на предмет труда.

Именно рабочий ход предопределяет все достоинства и недостатки технологического процесса.

В условиях производства технологические процессы могут быть по-разному организованы в пространстве и времени. Их подразделяют на дискретные, непрерывные и комбинированные.

Дискретные, или периодические (прерывные) технологические процессы характеризуются чередованием вспомогательных и рабочих действий во времени и выполнением всех технологических действий на одном и том же месте.

Таким образом, дискретные процессы компактны в пространстве и «растянуты» во времени. При этом в стадии обработки находится единица или одна порция сырья, над которой поочередно выполняются рабочие и вспомогательные технологические действия.

Дискретные технологические процессы преобладают в машиностроении, лёгкой промышленности, капитальном строительстве, добывающих отраслях промышленности. Исторически они появились первыми.

Противоположны по своей организации непрерывные процессы, характеризующиеся непрерывным и одновременным выполнением рабочих и вспомогательных технологических действий.

В этом случае в стадии обработки находится несколько единиц или порций сырья. Пока над одной порцией выполняются, например, рабочие действия, над другой, в это же время, но в другой части агрегата выполняются вспомогательные.

Таким образом, непрерывные процессы компактны во времени, но «растянуты» (разнесены) в пространстве.

Наиболее распространены непрерывные процессы в химической промышленности, металлургии, энергетике, производстве строительных материалов и изделий.

В силу своих особенностей дискретные и непрерывные технологические процессы имеют ряд преимуществ и недостатков.



Преимущества непрерывных процессов6

- непрерывные технологические процессы компактны во времени, позволяют производить большое количество продукции в единицу времени, поэтому применяются в массовом и серийном производстве товаров;

- постоянство режимов работы оборудования, что улучшает условия его работы и удлиняет срок службы;

- возможность максимальной механизации и автоматизации процесса, т.к. режим работы оборудования стабилен во времени;

- создание благоприятных условий для использования вторичных энергоресурсов (например, тепла отходящих газов).

Однако непрерывные процессы имеют и ряд недостатков:

- занимают большие производственные площади;

- требуют больших затрат на запуск производства;

- требуют большего количества перемещений предмета труда, то есть имеют бóльшую долю вспомогательных действий;

- непригодны при изготовлении крупногабаритных видов продукции, нецелесообразны при единичном производстве, при изготовлении пробных партий продукции.

13. Металлургиялық өнеркәсіп саласының технологиялық негіздері.

 Современное металлургическое производство и его продукция

 Современное металлургическое производство представляет собой комплекс различных производств, базирующихся на месторождениях руд и коксующихся углей, энергетических комплексах. Оно включает:

– шахты и карьеры по добыче руд и каменных углей;

– горно-обогатительные комбинаты, где обогащают руды, подготавливая их к плавке;

– коксохимические заводы (подготовка углей, их коксование и извлечение из них полезных химических продуктов);

– энергетические цехи для получения сжатого воздуха (для дутья доменных печей), кислорода, очистки металлургических газов;

– доменные цехи для выплавки чугуна и ферросплавов или цехи для производства железорудных металлизованных окатышей;

– заводы для производства ферросплавов;

– сталеплавильные цехи (конвертерные, мартеновские, электросталеплавильные);

– прокатные цехи (слиток в сортовой прокат).

Основная продукция чёрной металлургии:

– чугуны: передельный, используемый для передела на сталь, и литейный, для производства фасонных отливок;

– железорудные металлизованные окатыши для выплавки стали;

– ферросплавы (сплавы железа с повышенным содержанием марганца, кремния, ванадия, титана и т.д.) для легированных сталей;

– стальные слитки для производства проката,

– стальные слитки для изготовления крупных кованных валов, дисков (кузнечные слитки).

Основная продукция цветной металлургии:

– слитки цветных металлов для производства проката;

– слитки для изготовления отливок на машиностроительных заводах;

– лигатуры – сплавы цветных металлов с легирующими элементами для производства сложных легированных сплавов;

– слитки чистых и особо чистых металлов для приборостроения и электротехники.

 

 Материалы для производства металлов и сплавов



 Для производства чугуна, стали и цветных металлов используют руду, флюсы, топливо, огнеупорные материалы.

Промышленная руда – горная порода, из которой целесообразно извлекать металлы и их соединения (содержание металла в руде должно быть не менее 30…60 % для железа, 3..5% для меди, 0,005…0,02 % для молибдена).

Руда состоит из минералов, содержащих металл или его соединения, и пустой породы. Называют руду по одному или нескольким металлам, входящим в их состав, например: железные, медно-никелевые.

В зависимости от содержания добываемого элемента различают руды богатые и бедные. Бедные руды обогащают – удаляют часть пустой породы.



Флюсы – материалы, загружаемые в плавильную печь для образования легкоплавкого соединения с пустой породой руды или концентратом и золой топлива. Такое соединение называется шлаком.

Обычно шлак имеет меньшую плотность, чем металл, поэтому он располагается над металлом и может быть удален в процессе плавки. Шлак защищает металл от печных газов и воздуха. Шлак называют кислым, если в его составе преобладают кислотные оксиды, и основным, если в его составе больше основных оксидов.

Вводят в виде агломерата и окатышей.

Топливо – в металлургических печах используется кокс, природный газ, мазут, доменный (колошниковый) газ.

Кокс получают сухой перегонкой при температуре 1000 0С (без доступа воздуха) каменного угля коксующихся сортов. В коксе содержится 80…88 % углерода, 8…12 % золы, 2…5 % влаги. Куски кокса должны иметь размеры 25…60 мм. Это прочное неспекающееся топливо, служит не только горючим для нагрева, но и химическим реагентом для восстановления железа из руды.

Огнеупорные материалы применяют для изготовления внутреннего облицовочного слоя (футеровки) металлургических печей и ковшей для расплавленного металла.

Они способны выдержать нагрузки при высоких температурах, противостоять резким изменениям температуры, химическому воздействию шлака и печных газов.

По химическим свойствам огнеупорные материалы разделяют на группы: кислые (кварцевый песок, динасовый кирпич), основные (магнезитовый кирпич, магнезитохромитовый кирпич), нейтральные (шамотный кирпич).

Взаимодействие основных огнеупорных материалов и кислых шлаков, и наоборот, может привести к разрушению печи.

Углеродистый кирпич и блоки содержат до 92 % углерода в виде графита, обладают повышенной огнеупорностью. Применяются для кладки лещади доменных печей, электролизных ванн для получения алюминия, тиглей для плавки и разливки медных сплавов.

 

Производство стали

 

 Стали – железоуглеродистые сплавы, содержащие практически до 1,5% углерода, при большем его содержании значительно увеличиваются твёрдость и хрупкость сталей и они не находят широкого применения.



Основными исходными материалами для производства стали являются передельный чугун и стальной лом (скрап).

Содержание углерода и примесей в стали значительно ниже, чем в чугуне. Поэтому сущность любого металлургического передела чугуна в сталь – снижение содержания углерода и примесей путем их избирательного окисления и перевода в шлак и газы в процессе плавки.

Одновременно с железом окисляются кремний, фосфор, марганец и углерод. Образующийся оксид железа при высоких температурах отдаёт свой кислород более активным примесям в чугуне, окисляя их.

Процессы выплавки стали осуществляют в три этапа.

Первый этап – расплавление шихты и нагрев ванны жидкого металла.

Температура металла сравнительно невысокая, интенсивно происходит окисление железа, образование оксида железа и окисление примесей: кремния, марганца и фосфора.

Наиболее важная задача этапа – удаление фосфора.

Для удаления фосфора необходимы невысокие температура ванны металла и шлака. Для повышения содержания в шлаке и ускорения окисления примесей в печь добавляют железную руду и окалину, наводя железистый шлак. По мере удаления фосфора из металла в шлак, содержание фосфора в шлаке увеличивается. Поэтому необходимо убрать этот шлак с зеркала металла и заменить его новым.

Второй этап – кипение металлической ванны – начинается по мере прогрева до более высоких температур.

Для окисления углерода в металл вводят незначительное количество руды, окалины или вдувают кислород.

При реакции оксида железа с углеродом, пузырьки оксида углерода выделяются из жидкого металла, вызывая «кипение ванны». При «кипении» уменьшается содержание углерода в металле до требуемого, выравнивается температура по объёму ванны, частично удаляются неметаллические включения, прилипающие к всплывающим пузырькам, а также газы, проникающие в пузырьки. Всё это способствует повышению качества металла. Следовательно, этот этап – основной в процессе выплавки стали.

Также создаются условия для удаления серы. Сера в стали находится в виде сульфида, который растворяется также в основном шлаке.

Третий этап – раскисление стали заключается в восстановлении оксида железа, растворённого в жидком металле.

При плавке повышение содержания кислорода в металле необходимо для окисления примесей, но в готовой стали кислород – вредная примесь, так как понижает механические свойства стали, особенно при высоких температурах.

Сталь раскисляют двумя способами: осаждающим и диффузионным.

Осаждающее раскисление осуществляется введением в жидкую сталь растворимых раскислителей (ферромарганца, ферросилиция, алюминия), содержащих элементы, которые обладают большим сродством к кислороду, чем железо.

В результате раскисления восстанавливается железо и образуются оксиды, которые имеют меньшую плотность, чем сталь, и удаляются в шлак.

Диффузионное раскисление осуществляется раскислением шлака. Ферромарганец, ферросилиций и алюминий в измельчённом виде загружают на поверхность шлака. Раскислители, восстанавливая оксид железа, уменьшают его содержание в шлаке. Следовательно, оксид железа, растворённый в стали переходит в шлак. Образующиеся при этом процессе оксиды остаются в шлаке, а восстановленное железо переходит в сталь, при этом в стали снижается содержание неметаллических включений и повышается ее качество.

В зависимости от степени раскисления выплавляют стали:

а) спокойные,

б) кипящие,

в) полуспокойные.

Спокойная сталь получается при полном раскислении в печи и ковше.

Образующийся оксид углерода выделяется из стали, способствуя удалению из стали азота и водорода, газы выделяются в виде пузырьков, вызывая её кипение. Кипящая сталь не содержит неметаллических включений, поэтому обладает хорошей пластичностью.

Полуспокойная сталь имеет промежуточную раскисленность между спокойной и кипящей. Частично она раскисляется в печи и в ковше, а частично – в изложнице, благодаря взаимодействию оксида железа и углерода, содержащихся в стали.

Легирование стали осуществляется введением ферросплавов или чистых металлов в необходимом количестве в расплав. Легирующие элементы, у которых сродство к кислороду меньше, чем у железа, при плавке и разливке не окисляются, поэтому их вводят в любое время плавки. Легирующие элементы, у которых сродство к кислороду больше, чем у железа, вводят в металл после раскисления или одновременно с ним в конце плавки, а иногда в ковш.

 Характеристикой рабочего пространства является площадь пода печи, которую подсчитывают на уровне порогов загрузочных окон. С обоих торцов плавильного пространства расположены головки печи 2, которые служат для смешивания топлива с воздухом и подачи этой смеси в плавильное пространство. В качестве топлива используют природный газ, мазут.

Для подогрева воздуха и газа при работе на низкокалорийном газе печь имеет два регенератора 1.

Регенератор – камера, в которой размещена насадка – огнеупорный кирпич, выложенный в клетку, предназначен для нагрева воздуха и газов.

Отходящие от печи газы имеют температуру 1500…1600 0C. Попадая в регенератор, газы нагревают насадку до температуры 1250 0C. Через один из регенераторов подают воздух, который проходя через насадку нагревается до 1200 0C и поступает в головку печи, где смешивается с топливом, на выходе из головки образуется факел 7, направленный на шихту 6.

Отходящие газы проходят через противоположную головку (левую), очистные устройства (шлаковики), служащие для отделения от газа частиц шлака и пыли и направляются во второй регенератор.

Охлаждённые газы покидают печь через дымовую трубу 8.

После охлаждения насадки правого регенератора переключают клапаны, и поток газов в печи изменяет направление.

14. Металлургиялық өнеркәсіп саласының маңызды өнімдерінің түрлері.

Түсті металлургия өндірісінің тауарлы өнімдері – металдар, олардың тотықтары мен тұздары, түрлі химиялық өнімдер, минералды тыңайтқыштар, құрлыс материалдары, жылу және электр энергиясы, технологиялық оттегі, азот, инертті газдар және кейбір өзге материалдар мен бұйымдар.

Түсті металл кендерін өңдеу кезінде негізгі тауарлы өнімнен өзге көптеген жартылай өнімдер мен металлугиялық өндірістің қалдықтары – агломераттар мен күйежентектер, штейндер, қождар, шаңдар мен газдар, ерітінділер мен қоқымдар, шламдар, төгінді сулар және т. б алынады.

Металлы– қараланған және тазартылған деп бөлінетін металургиялық өндірістің негізгі өнім түрі. Қараланған металдар құрамында олардың тұтыну қасиеттерін төмендететін зиянды қоспалар және де бағалы серіктес элементтердің қоспалары болады. Қараланған металдарды міндетті түрде қопалалардан тазартады.

МЕСТ – әрбір тазартылған металдың 10 және одан да көп шығу маркаларын бекітеді. Аса таза металдардың шығуы мен сапасы өнімді жеткізуші мен тұтынушы арасында жасасқан ТШ регламенттеледі.

Түсті металлургия кәсіпорындарының сонғы өнімі – құймаметалдар, катодтар, ұнтақтар, илемдер, пісірілген бұйымдар және т.б.

Қождар– арнайы енгізілетін флюстер мен өңделетін шикізаттың бос жыныс тотықтарының күрделі қорытпасы болып табылатын, металлургиялық балқытудың міндетті өнімі. Қож түзуші компоненттерден өзге зауыт қождарының құрамында алынатын металл біршама мөлшерде болады, әдетте ол оларды жоғалту көзі болып табылады.

Қож құрамында бағалы компоненттер біраз мөлшерде болса, олар төгінді өнім болып табылады, дегенмен мұны шартты деп санауға болады.

Балқытудың жекелеген түрлерінде, әсіресе тазарту үрдістерінде қождардағы түсті металдар құрамы аса бай болады, сондықтан оларды міндетті түрде кедейлетеді. Өндірістік тәжірибеде қождарды негізгі металлургиялық үрдістердің бірінің айналым материалы ретінде қолданады немесе қосымша арнайы өңдеуге түседі.

Бағалы металдардың қожбен шығындалуы олардың тотықтарының қождануы мен құрамында металлы бар өнімнің біраз мөлшерінің қож балқымасында еруіне және де толық емес кейіндеу мен механикалық шығындарға негізделген.

Түсті металлардың концентраттары мен кендерін балқыту кезіндегі қождың шығысы шикі құрамның кенді бөлігінің 100-120% -на жетуі мүмкін, әдетте өте үлкен болады. Алғашқы байытусыз үлкен флюстер шығынымен кедей кендерді балқыту кезінде қождың жоғары шығыны байқалады.

Әр металлургиялық үрдіс үшін экономикалық және технологиялық талаптарды қанағаттандыратын тиімді қож құрамы таңдалады.

Балқыту көрсеткіштеріне әсер ететін қожды балқымалардың маңызды физико-химиялық қасиеттеріне мыналар: балқуы (балқу температурасы), тұтқырлық, тығыздық, құрамында металлы бар өнімнің қожда ерігіштігі мен контактіге түсетін металлургиялық балқымалардың беттік қасиеттері жатады.

Көп жағдайларда алынатын қождардың құрамын оптималдыға жақындату үшін ьастапқы шикіқұрамға сәйкес флюстерді – минерады қоспаларды еңгізіп түзетуге тура келеді. Егер қождардың оптималды құрамына флюстерді қоспай қол жеткізілсе, онда өңделетін шикіқұрам мен алынған қож өздігінен балқитын деп аталады.

Түсті металлургия қождарының негізгі компоненттері – кремний диоксиді, темір мен кальций оксидтері. Әдетте бұл қосындылардың қосынды құрамы 70-тен 90-95%. Калций оксидінің концентрациясы сирек 6-8%-дан асады. Металлургиялық қождарда өңделетін шикізат құрамы мен қолданылатын технологияға байланысты алюминий, магний, темір, мырыш және өзге металдар оксидтері болуы мүмкін.

Штейндер – мысты, никельді және қорғасын кендерінің кейбір бөліктерін, темір сульфидімен ауыр түті металдар сульфидтерінің қорытпасы болып табылатын, оларда қосындылар еріген концентраттарды пирометаллургиялық өңдеудің аралық өнімі болып табылады. Түсті металлургия тәжірибесінде сұйық күйінде түзілетін және сұйық қожбен араласпайтын, оларды қарапайым кейіндіру арқылы бөлуге мүмкіндік беретін мысты, мысты-никельді, никельді және полиметаллды штейндер алынады.

Газдар мен шаңдар– пештерден бірге алынып тасталынатын пирометаллургиялық үрдістердің міндетті өнімі.

Кері қайтатын металлургиялық газдарды өңделетін шикізат компоненттерінің арасында жүретін химиялық реакция арқасында түзілетін, технологиялық және отынның жану өнімі болып табылатын, оттық деп жіктеуге болады. Кері қайтатын газдардың құрамы мен мөлшері өңделетін шикізаттың түрімен және қолданылатын металлургиялық үрдіспен толық анықталады.

Түсті металлургия технологиялық газдарының негізгі мүмкін компоненттері – күкіртті ангедрид, көміртегі оксиді мен диоксиді, су буы. Жекелеген металлургиялық үрдістеде газ тәрізді хлор, хлоридтер, мышякты және өзге оңай ұшқыш химиялық қосылыстар бөлінуі мүмкін. Отынның жану кезінде көміртегі оксиді мен диоксиді және су буы басым түзіледі. Газ құрамында міндетті түрде газүрлеу мен ауа сору арқасында жеткізілетін азот пен бос оттегі болады. Басым жағдайларда кері қайтатын газар 800-1300 °С температураға ие.

Өндірістік шаңдалған газдар сирек полидисперсті, яғни құрамындағы бөлшектердің ірілігі әр түрлі. Газдардың шаңмен қанығу дәрежесіне қарай қаттыластанған (50 r/м3-ге дейін), орташаластанған (10 г/м3 ге дейін), азластанған (1 г/м3-ге дейін) және техникалық таза (~0,05 г/м3) деп бөледі. Сонғысы өндірістік газды терең тазарту өнімі болып табылады.

Газдардың шаңдалуы, олардың химиялық және гранулометриялық құрамы өңделетін шикізаттың түрімен, шикіқұрамды дайындау әдісімен, металлургиялық үрдіс түрімен, қож және газдардың қозғалу шарттарымен, түзілетін газдардың көлемімен анықталады.

Шаңдарметаллургиялық үрдістер кезіндегі технологиялық ағынның шығуы мен әсіресе өңделетін шикіқұрамның кішкене бөлшектердің оттық газдары және оңай ұшатын компоненттердің төте булануы арқасында түзіледі.

Шаңдарды ірілігі 10 мкм асатын қалың және 10мкм кем жұқа деп жіктейді.

Қалың шаңдардың түзілуі металлургиялық өңдеудің өніміне немесе өңделетін шикіқұрамның ұсақ бөлшектеріне газ ағанының әсерімен байланысты. Шаң бөлшектерінің ірілігі мен мөлшері газ ағынының жылдамдығы мен өңделетін материал ірілігімен анықталады. Өлшемдері 3-10 мкм-ден бірнеше миллиметрге жететін қалың шаңдар, әдетте сынық тәрізді болады. Қалың шаңдардың химиялық құрамы көп жағдайларда өздері түзілген бастапқы материалдың құрамына ұқсас. Әдетте қалың шаңдарды айналымға қайтарады немесе аталған үрдіс өнімімен біріктіреді.

Жұқа шаңның (возгондардың) жұқа фракциялары ұшқыш заттардың конденсациясы кезінде түзіледі, құрамындағы бөлшектердің өлшемдері 1 мкм-ден артық емес. Осы кезде алынған буды газ ағыны алып кетеді де артынан газдарды суыту кезінде қатты бөлшектерді немесе суйық тамшыларды түзумен конденсацияланады. Түзілу кезіндегі жұқа шаң бөлшектерінің өлшемдері микрометрдің ондық бөлігін құрайды. Кейінен ұсақ бөлшектердің каогуляциясы арқасында ірілеу агрегаттардың түзілуі мүмкін.

Возгандар химиялық құрамы жағынан бастапқы материалдан қүрт ерекшеленеді – олар ұшқыш компоненттермен, мысалы цинкпен, кадмимен, қорғасынмен, индимен және өзге де бірқатар сирек және сиретілген элементтермен байытылған. Возгондар – осы элементтерді алудағы бағалы шикізат, сондықтан олар арықарай дарбес өндеуге түсуі керек.

Металлургиялық үрдістер кезінде түзілетін шаңдар қағып алынады, ол өз кезгінде құрамындағы бағалы компоненттерді алуды және қоршаған ортаны ластауды алдын алуды қамтамассыз етеді.

Шаңқағу– шаңдалғангаздарды шаң түзілу көзінен алып тасауға және кейінен газ ағынынан қатты бөлшектерді бөлуге арналған үрдістер кешені. Шаңқағу ұсталынған шаңды утилизациялаумен қатар газдардың құрамындағы бағалы компоненттерді, мысалы күкіртті қолануды қамтамассыз етеді.

Тазартылатын газдар (температура, ылғалдылығы мен химиялық құрамы) мен ұсталынатын шаңдар (бөлшектердің ірілігі, химиялық және фазалық құрамы, және де кейбір физикалық қасиеттері) сипаттамасынаң көп түрлілігіне орай түрлі типтегі шаңқаққыштарды қолданады.

Ауаны немесе өндірістік газдарды шаңнан тазартудың үш әдісі бар: құрғақ, сулы және электрлік.

Құрғақ әдіс кезінде шаң салыстырмалы баяу қозғалатын газ ағынынан, центрге тарқыш күш, инерциялық күш және сүзгілеумен бөлшектер ауырдық күші әсерінен шөктіріледі.

Сулы шаңқағу шаң бөлшектерін сумен немесе өзге сұйықтармен сулауға негізделіп, қойыртпақ түрінде тұндырылады. Ол үшін газды сұйық қабаттан немесе ұсақ дисперсті сұйық тамшылар пердесінен өткізеді.

Шаңқағудың электрлік әдісі жұқа және өте жұқа шаңнан түсті металлургия кәсіпорындары газдарын терең тазартудың негізгі әдістерінің бірі болып табылады.

Металлургиялық өндірістердің көбінің кері қайтатын газдар құрамындағы компоненттер қоршаған ортаны күрделі ластаудың көзі немесе алу қажеттілігі бар материалдық құндылық болып табылады. Олар – күкірт оксидтері, газтәрізді хлор, хлорлы және фторлы сутегі, күкіртсутегі, сынап булары және т.б. Қоршаған ортаға үлкен нұқсан келтіретін күкіртті ангедридті күкірт қышқылы немесе элементті күкіртті өндіру үшін қолдануға болады.

Газдарды газ тәрізді компоненттерден тазарту үшін өзінде еритін химиялық қосылыс түзетін сұйықтармен шаю кезінде газдардың жұтылуы – абсорбцияны және газдарды қатты заттардың беті жұтуы адсорбция, мысалы ионалмасу материалдары (шайырлар) қолданады.

Гидрометаллургиялық үрдістедің негізгі өнімі – ерітінділер, қоқымдар және төгінді сулар.

Ерітінділер – еріген зат ионды-молекулярлы түрде болатын, ерітінділеу (еріту) үрдісінің өнімі.

Металлургиялық зауыттардың өндірістік қалдықтары өңделетін шикізат пен өндірісте қолданылатын қосымша көмекші материалдар түрімен, қолданылатын технологиялық үрдістедің мамандануы және өнірістік қалдықтарды залалсыздандыру мен қағып алу үрдістерін ұйымдастыру сапасымен анықталады. Пирометаллургиялық үрдістерді қолдану кезіндегі қоршаған ортаға зиянды әсер етуі мүмкін негізгі қалдықтар мен выбростар шаңдар мен технологиялық газдар, ал кенді шикізатты байыту мен гидрометаллургиялық өңдеу кезінде төгінді сулар болып табылады

Түсті металлургияда ауа және су қоймаларын қорғау саласындағы жұмыстар мынаған бағытталған:

– залалсыздандыру менқағып алу арқасында қатты және газтәрізді заттардың атмосфераға шығарылуын қысқарту;

– жер беті мен су қоймаларына төгінді сулардың шығарылуын тоқтату, суды қолданудың төгіндісіз режиміне ауысу;

– өндірістік қалдық құрамындағы барлық бағалы компоненттерді залалсыздандыруды ұйымдастыру.

Әдетте төгінді суларды арнайы қоймаларға төгеді және олардың құрамында зиянды заттар болатын болса, онда ол жерқойнауы мен жерасты сулары және түрлі су қоймаларын ластау көзі болып табылады.

Түсті металлургия кәсіпорындарының төгінді сулары өңделетін шикізат түрі мен құрамына, қолданылатын технологиялық реагенттерге және де төгінді суларды тазарту (залалсыздандыру) сапасына қарай ластаушы компоненттердің көп түрлілігімен ерекшеленеді.

15. Машина жасау өнеркәсіп саласының технологиялық негіздері

Қазіргі еліміздің бетбұрыс дәуіріндегі ғылыми-техникалық прогрестің басым бағыттарының алдына қойған негізгі мәселелері мейлінше жаңа технологиялық процестер мен операциялар ашу және халық шаруашылығындағы осы уақытқа дейін ашылған, пайдаланылып келе жатқан технологиялық процестер мен операцияларды ұтымды қолдану жолдарын ашу болып отыр.

Бұл мәселенің көкейтесті мақсаттары мынадай:

- елімізде шығаратын өндірістік бұйымдардың сапасын дүние жүзінде шығарылатын бұйымдардың сапасына сай арттыру немесе соларға пара-пар етіп шығару;

- бұйымдарды шығаратын өндірістің экологиялық тазалығын сақтауы және өндірістің қауіпсіз жағдайда қызмет етуін қамтамасыз ету;

- өндірісті барынша ынталандырып, жоғары халықаралық стандартқа сай сапалы өнімдер алу;

- бағдарламамен басқарылатын станоктарды пайдалану;

- бұйымдар шығаратын өндірістің ресурс сыйымдылығын, шығындарын соның ішінде еңбек шығынын, материалдар шығынын, энергия шығынын, негізгі қорларға жүмсалатын шығындарды, өндіріске жұмсалған қаржы шығындарын және т.б. шығындарды азайту.

Осы мақсатта машина жасау салаларының өте маңызды бағыттарына мына төмендегідей деген пікір айтуға болады:

- машина жасау кешенін /комплексін/, ең алдымен станок жасауды, есептеу техникасы өндірісін, прибор жасауды, электротехника және электронды өнеркәсібін түпкілікті қайта құрып, әлемдік деңгейдегідей озық дамыту;

- машина жасау кешенін дамытуға жұмсалатын күрделі қаржының көлемін едәуір арттыру;

- жаңа техника жасау мен игеру мерзімін қысқартудың көптеген техникалық және экономикалық мәселелерін шешу;

- машиналар мен жабдықтардың өлшемді қуаттарын экономикалық жағынан ақтай алатындай шекте арттыру;

- қайта реттелетін икемді өндірістер мен автоматтандырылған жобалау жүйелерді, автомат желілері мен микропроцестік техника құралдары орнатылған машиналар мен жабдықтарды, сандық бағдарламамен басқарылатын көп операциялы станоктарды, робот- техникалық, роторлы және роторлы-конвейерлі кешендерді кеңінен енгізіуіне жол ашу;

- өндірістерді қарқынды өнім шығару, бөлшек шығару және технология жөнінен мамандандыру мен жекешендіруді көбейту;

- механикалық құрастыру кәсіпорындарының мамандандырылған зауыттарымен тиімді ұштастырылуын қарастыру;

- тораптар мен бөлшектерді барынша бірыңғайлауға күш салу;

- бірыңғайланған блоктық-модулдік және базалық конструкциялар негізінде машиналар, жабдықтар және приборлар жасау жөніндегі шараларды жүзеге асыру;

- техниканың көп функциялы түрлерін шығару;

- машина жасауда прогресті конструкциялық материалдарды, оның ішінде: қоспасы аз прокатты, иілген, фасонды және дәлме-дәл профильдерді, металл ұнтақтарын, композициялық материалдар мен пластмассаларды қолдануды кеңінен енгізу.

Машина жасау кешенінің даму бағыттарына орай, станок жасау өнеркәсібінің даму өзгешеліктеріне де тоқталған жөн.

Бұл арада шығарылатын жабдықтық құрылымы жетілдіріліп, тиімді ұста-пресс, металл жонатын, құю және ағаш өңдеу жабдықтарының жаңа түрлерін дайындау елеулі түрде ұлғайтылуы тиіс.

Сандық бағдарламамен басқарылатын металл жонатын станоктарды, "өңдеу орталығы" үлгісіндегі станоктарды, ауыр және бірегей станоктар мен престерді, машина жасау саласында жаппай шығарылатын өнімдерді құрастыруды автоматтандыруға арналған жабдықттарды, роторлы, роторлы-конвейерлі және машина жасау мен металл өңдеуге арналған басқа да автоматты линияларды озық қарқынмен шығаруды қамтамасыз ету қажет. Дәлдігі жоғары және аса жоғары станоктар шығару елеулі түрде кеңейтілуі шарт.

Автоматтандырылған және роботтандырылған кешендер мен тізбелер (линиялар), металл өңдеудің икемді өндірістік жүйелерін, оның ішінде табақшалап және аумақтап штамптауға, металл ұнтақтарынан, пластмассалардан және басқа металдардан бөлшектер, прогресті аспап пен технологиялы жабдықтарды, бақылауды автоматтандыруды осы заманғы халықаралық стандартқа сай өлшеу құралдарын өндіруге арналған жүйелерді жасауың ұлғайтылуы көзделгені жөн.

Аспап өндірісінің мамандандыру дамытылып, қатты қортпалар мен металды керамикадан жасалған, қайта қайралмайтын, сыртынан тозбайтын көп қабатты қаптамалар жалатылған жоғары өнімді кескіш аспап шығаруды 3-4 есе арттырылуы тиіс. Беріктікті арттыратын технологияның кеңірек пайдаланылғаны абзал.

16. Машина жасау өнеркәсібі, машина жасау туралы түсінік

Машина жасау кешені басқа да салааралық кешендермен тығыз өндірістік байланыста болады. Ол ОЭК өнімдерінсіз жұмыс істеуі мүмкін емес, сондай-ақ, ОЭК машина жасау дан энергетикалық, тау-кен өндірісі машиналарын және басқа да құрал-жабдықтар, әр түрлі машиналар алады. Машина жасау кешені металлургия балқытқан металлы пайдаланып, өзі оған техника, шикізат (мысалы, металл сынығы мен жоңкаларын) жеткізеді. Машина жасау үшін көп мөлшерде химиялық тауарлар (пластмасса, синтетикалык талшық пен каучук, бояу) жұмсалады. Оларды өндіру, керісінше, машина жасау өнерксібінсіз мүмкін емес. Өңдеу процестері Металлургияға кендерден металдарды ажыратып алуға дайындау мақсатымен кентастарды өңдеу процестері (уату, байыту, кесектеу, т. б. ); 1)кентастардан және басқа материалдардан металды алу процестері, металдарды қажетсіз қоспалардан тазарту; 2)металдар мен қорытпалар өндіру; 3)металдарды термомеханикалық өңдеу; 4)металдарды қысыммен және құймалап өңдеу; 5)металл бұйымдардың бетін әрлеу не қорғау мақсатында басқа металл қабатымен қаптау; 6)металл бұйымдардың беттеріне басқа металдар мен бейметалдарды диффузиялық енгізу жатады. Қазіргі жағдайҚазір зауыт Қазақстанның мұнай жөне газ өнеркәсібіне жұмыс істейді. Олар техниканың жаңа түрлерін - шағын бұрғылау қондырғыларын, ұңғымаларды жендеуге арналған автокөліктердің көтергіш қондырғыларын шығарады.Қазіргі уақытта машина жасау кешенінің құрамында 1500-ден астам кәсіпорын бар.Онда өндірістің барлық салаларының арасында ең көп (13%) жүмыскерлер қызмет етеді. Бірак кешеннің өнім өндіру үлесі небөрі 3%-ды ғана құрайды.Сендер Қазақстанның түрғын халқының шағындығына байланысты, машина жасаудың барлық салаларын бірдей жоғары деңгейде дамыту мүмкін емес екендігін түсінесіңдер. Сондықтан олардың алдында ең маңыздылары мен болашағы барларын таңдап алу міндеті тұр.Оларға, ең алдымен мұнай, металлургия, ауыл шаруашылық жөне көліктік машина жасау салаларын жатқызуға болады. Алғашқы үш сала Қазақстанның экспорттық өлуетінің өсуіне ықпал етуі тиіс. Көліктік машина жасаудың міндеті - ел ішіндегі көптеген әндірістердің дамуына жағдай туғызу (72-сурет).Өзірге біздің елімізде тек құрастыру көсіпорындары ғана құрылған. Олардың ішіндегі ең ірісіне Өскемен (жеңіл автокөлік),Көкшетау (жүк таситын автокөлік), Семей (автобус) қалалары жатады.

Өскемендегі «Азия-Авто» автомобиль құрастыру зауыты казірдің езінде олар аккумуляторды Талдықорғаннан алады. Болашақта бөлшектер мен басқа материалдардың 50%-ын Қазақстанның зауыттары шығаратын болады.Машина жасаудың дамуына шетелдік серіктестермен біріккен кәсіпорындар (Оңтүстік Корея, Ресей, Қытай, АҚШ) жағдай жасайды. Олар автомобиль, трактор, компьютерлік құралдарды жасау немесе дамытуға ықпал ететін болады.3. Машина жасаудағы мамандану мен кооперативтендіру.Машина жасау кешенінің орналасуына бірқатар қиыншылықтар әсер етеді. Ең алдымен бұл - шығарылатын енімдердің күрделілігіне байланысты. Ол кәсіпорындардың салалары мен ішкі салалық маманданудың қажеттілігін туғызады.

Машина жасау кезеңдері. Машина жасау үш негізгі технологиялық кезеңнен тұрады . Бірінші кезең - құю, соғу немесе сығымдау арқылы бөлшектер даярлау. Екіншісі - бөлшектерді станоктарда механикалық өңдеуден өткізу, ал үшіншісі - бөлшектерден дайын өнімдер құрастыру. Егер зауыт ендірістің барлық үш кезеңін жүзеге асырмай, тек біреуімен ғана айналысса, ол технологиялық мамандану, яғни технологиялық процестер кезеңі бойынша мамандану болып табылады. Мысалы, Өскемендегі автокөлік құрастыру зауыты автокөліктерді тек дайын бұйымдар жиынтығынан құрастырады. Яғни бұл - технологиялық мамандану болып саналады. Кез келген мамандану (технологиялық, тетіктік, бұйымдық) кәсіпорындар арасындағы кооперативтендірусіз (ынтымақтасусыз) мүмкін емес. Кез келген автокөлік түрлі белшектерден (мысалы, электровоздарда олардың саны 200 мыңнан астам) тұрады. Бір зауытта олардың барлык түрлерін шығару мүмкін емес және тиімсіз.Сондықтан бір зауыт екінші біреумен кооперативтендіріледі. Мысалы, «Азия-Авто» зауыты «Нива»көлігіне аккумуляторларды Талдықорғаннан әкеледі.Сонымен, машина жасау кешені салааралык емес ішкі салалық дамуымен ерекшеленеді.

Орындалатын процестеріне қарай Пирометаллургия грек. руr — от және металлургия) (жоғары температураларда өтетін металлургиялық процестердің жиынтығы (күйдіру, қорыту, конвертерлеу, тазарту және айдау). Гидрометаллургия гр. 'һуdor – су, metallurgео — кен өндіремін, металл өңдеймін) — түрлі еріткіштер жәрдемімен руда мен өндірістік қалдықтардан металдарды бөліп алу тәсілі.

Металлургия Қара Түсті

Қара металлургия – металлургия ғылымы мен техникасының қара металдар өндіруде кен шикізатын қазып алудан бастап, оны өңдеп шойын, ферроқорытпа, болат, илек, құбыр, рельс, т. б. өнімдерді алуға дейін қамтитын саласы.

17. Машина жасау туралы құрылыс кешені туралы жалпы түсініктер

Машиностроительный комплекс – это совокупность отраслей промышленности, которая занимается  производством и ремонтом разнообразных машин и оборудования, а также производством различных металлических изделий и конструкций. Машиностроительный комплекс сложный по своей структуре. В его состав входит более 70 отраслей, которые обычно объединяют в группы в зависимости от назначения производимой продукции, сходной технологии и используемого сырья.

В состав машиностроения входят:

1. Тяжелое и энергетическое (производство энергетического, горного и подъемно-транспортного оборудования, тепловозостроение, вагоностроение, турбиностроение, атомное и полиграфическое)

2. Станкостроение. Производство разнообразных станков.

3. Транспортное (автомобилестроение, судостроение, авиационная и ракетно-космическая отрасли)

4. Сельскохозяйственное машиностроение и тракторостроение

5. Машиностроение для легкой и пищевой промышленности

6. Точное машиностроение (приборостроение, электроника, электротехника)



Специализация – производство на предприятии какого-либо одного продукта, отдельных частей и деталей. Виды специализации

Специализация бывает:

1.  предметная – производство готовых изделий, (производство автомобилей, самолетов, компьютеров)

2.  подетальная – производство отдельных частей  и деталей, (производство автомобильных двигателей или металлических изделий (метизов)

3.  технологическая – производство полуфабрикатов , выполнение отдельных операций технологического цикла, (сборочное производство)

4.  функциональная – производство  и предоставление услуг (продажа автомобилей заводом производителем)

На крупных машиностроительных заводах специализация наблюдается на уровне отдельных цехов, даже такое предприятие не выпускает всего объема необходимых комплектующих.Небольшие предприятия обычно бывают узкоспециализированы и их работа зависит от работы предприятий смежников. Поэтому так важно кооперирование.

Кооперирование –это установление производственных связей между предприятиями совместно участвующими в изготовлении конечной продукции.

Кооперирование бывает внутриотраслевое, когда взаимодействуют предприятия одной отрасли, одного межотраслевого комплекса.



Межотраслевое, когда взаимодействуют производства разных отраслей, разных комплексов.

Машиностроительные, электротехнические, инструментальные, метизные заводы, поставляющие свою продукцию на автосборочный завод – это предприятия машиностроения и кооперирование с ними носит внутриотраслевой характер,  предприятия черной и цветной металлургии, химические, кожевенные, стекольные заводы, текстильные фабрики – это предприятия других межотраслевых комплексов. Кооперирование с ними это пример межотраслевого кооперирования.

18. Химия-орман өнеркәсіп саласының технологиялық негіздері

Металлургиямен қатар конструкциялық материалдар:



  • 1) химиялык өнеркәсіп;

  • 2) орман және ағаш өңдеу өнеркәсібі дамуда.

Химиялық өнеркәсіп - бұл жекелеген салааралық кешен болып табылады. құрылыс материалдарының өнеркәсібі - ірі кешендік құрылысқа жатады. Орман және ағаш өңдеу өнеркәсібі - орман өндірісі кешенінің бір бөлігі. Оның басқа тармағына - орман шаруашылығы (қорғау, орманды өсіру және оны баптау) жатады.

Химия кешені: күрделі құрылым

Бұл кешен әр түрлі химиялық заттармен қатар конструкциялық материалдар шығарады. Ол өнеркәсіп пен құрылыстың шикізат базасын кеңейтіп, ауыл шаруашылығының интенсивті дамуына ықпалын тигізеді және халықты тауармен қамтамасыз етеді. Химиялық кешен дәрі-дәрмек, өсімдікті қорғайтын, суды тазалайтын және ағын суды залалсыздандыратын заттар шығарады.

Химияның салааралық байланыстары ауқымды.

Оның өнімдері машина жасауда (пластмасса, шина), металлургияда (флотация үшін реагенттер), жеңіл өнеркәсіпте (өңдегіш заттар, талшық), құрылыста (бояулар), ауыл шаруашылығында (тыңайтқыштар, улы химикаттар), көлікте (пластик құбырлар) қолданылады. Химия өндірісіне 3 ерекшелік тән. Олар:


  • 1) табиғатта кездеспейтін, жасанды заттар шығарады, мысалы, пластмассалар. Бұл

заттар көп жағдайда өздерінің қасиеті жөнінен дәстүрлік конструкциялық материалдардан да асып түседі;

  • 2) шикізат базасы ауқымды болып келеді

  • 3) көмірмен (кемір-химия), металлургиямен (кокс-химия), мұнай өңдеу өнеркәсібімен

(мұнай-химия) құрамдасады.

Химия кәсіпорындарын орналастырудың негізгі факторларына - шикізат, су, энергетика, тұтыну және экологиялық факторлар жатады. Зауыттарда өндіріс процестерін автоматтандыру кеңінен қолданылады. Мысалы, металлургияға қарағанда жүмысшы саны аз. Химия кешеніне 5 ірі сала:



  • 1) кен-химия (минералдық шикі-заттар - фосфорит, ас тұзы, гипс, әктас өндіру);

  • 2) негізгі химия (қышқылдар, қоспалар, фосфор, минералдық тыңайтқыштар алу);

  • 3) полимерлер химиясы (пластмасса, химиялық талшык;

  • 4) полимерлердіөцдеу (шина, пластмасса өнімдерін шығару); 5) химия - фармацевтикалық (дәрі жасау).

Бұл жеткілікті шикізат базасы жоқ. Қазақстандағы бірден-бір өнеркәсіп. Орман еліміздің аумағының 4,5%-ында ғана орналасқан. Сондықтан олардың өнеркәсіптік маңызы (ағаш алу көзі) кандай болса, суды, топырақты және егістікті қоргау, санитарльіқ (қалалар маңында), рекреациялыц (халықтың демалыс орны) және ғылыми (қорықтагы ормандар, Ертіс бойының Қарағайлы ормандары) маңызы да соншалықты. Оларда өнеркәсіптік ағаш дайындауға тыйым салынған. Қазір тек оларға кутім. жасау мен санитарлық мақсатта ғана ағаш кесіледі. Олар елдің қажеттілігін өтей алмайды.

Қазақстанның бұл салыстырмалы түрде алгандагы жас шаруашылық саласы машина жасаумен, химиямен, жеңіл өнеркәсіппен, көлік және байланыспен тікелей өндірістік қарым-қатынас жасайды. Құрылыс орман өнімдерінің ірі тұтынушысына айналды. Өз кезегінде машина жасау оган ағаш өңдейтін станоктар мен барлық жерлерде жүре алатын тягач машиналар, химия - лактар мен бояулар (жиһаз өндірісіне) және ағартқыш заттар (қағаз дайындауға) жеткізеді.

Ағаш дайындау өнеркәсібінің географиясы орман қорларының орналасуымен байланысты. Оларды бағалау үшін 2 негізгі көрсеткіш: орман ауданының мөлшері (12 млн га) мен өсіп тұрған ағаш қоры (375 млн м3) қолданылады.

19. Химиялы-орман өнеркәсіп салаларының маңызды өнімдерінің түрлері

Химиялық фирмалардың мүмкіндігі өнімдерін шығаратын зиянсыз функционалдық объектілерді айналады экономиканың түрлі салаларында сұранысқа ие.

2016 жылдың қаңтар-сәуір айларында Қазақстанның химия өнеркәсібіндегі өнім 2015 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 40% -ға артты, деп хабарлайды Energyprom.kz. Өңдеу өнеркәсібіндегі химия өнеркәсібінің нақты саласы 4,4% -ды, өнеркәсіп өндірісінің жалпы көлемінің 1,7% -ын құрады. 2016 жылдың қаңтар-наурыз айларында химия өнеркәсібіндегі өндіріс құны 95,3 млрд. Теңгеге жетті, бұл өткен жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда 69,4 теңге. Ұзақ мерзімді динамикада 2014 жылы салада маңызды серпіліс байқалды (2013 жылға қарай 23,8% өсім), алайда 2015 жылы айтарлықтай жақсару — тек 6,3% көрсетті. Бұл кезең, 2016 жылы жоспарлап vkladyvatelnyh міндеттерді жүзеге асыру бойынша инвестиция және кездесуінде Қазақстан Әсет Исекешев Қазақстан Республикасы даму министрі химия саласында іс жүзінде және мұнай химиясы 30 жаңа піскен жоспарлары іске қосылатын болады деп мәлімдеді. Мысалы, EuroChem ресейлік трансұлттық фирмасы Жанатас қаласында минералды тыңайтқыштарды шығаруға арналған ансамбль салуды бастайды. Инвестиция көлемі 1,2 млрд. Долларға жуықтайды. Өткен жылы компания бірінші кезеңін аяқтады — тау-кен және өңдеу зауытының құрылысы және $ 155 млн жеке инвестицияларды инвестициялады, және тағы да $ 18 млн — қоғамдық елді мекендерді қалыптастыруға және Қаратау Жаңатас (Жамбыл облысы). Бейорганикалық және органикалық химия бөлімінде үлкен өрлеу жыл-жыл хром илеуге өндіру байқалады оның табиғи өрнекте — (қаңтар-сәуір 2016 жылы 5,2 тоннаға дейін + 41%,) былғары илеуге пайдаланылатын үш валентті хром қосылыстар жетекші. . Екінші кеңістікте, жыл сайын өсу қарқыны бойынша — былғары өнеркәсібінде және электрлік құрамдас бөліктерде (21,4% -ға, 22,8 мың тоннаға дейін) натрий хромы қолданылады. (12,3 тоннаға дейін 14,1%.) Химиялық гидрометаллургия және electroforming азық-түлік өнеркәсібі пайдалану кең ауқымды, бар өнімдер және медицина — тұз қышқылының өсу үш мынадай құру жабады.

полимерлер арасындағы тұрмыстық заттарды дайындау үшін пайдаланылатын полистирол босату ((ыдыс-аяқ, орау, ойыншықтар және т.б.) өсті, құрылыс саласында () және т.б. панельдер, кідіріске, сэндвич панельдер, черепица, оқшаулағыш, медицинада және және т.б.) — 56,8% -ға, 447 тоннаға дейін. резеңке өнімдерін өндіру үшін алмастырғыштар ретінде пайдаланылатын полиуретандар жасау, қатыгез орталар критерийлер зор транспорт және температура айнымалылар, қатысты жұмыс істейтін, 1,3 мың 32,9% -ға азайды. тонна. құрылыс және әрлеу бөлім екі рет құру бояу толтырғыштар артады - 1,4 тонна, цемент 12,4% өсті босату қоспаларды, және қоспалар операцияны — босатуға 174,2 тоннаға дейін .. Полимер негізіндегі бояулар мен лактар ​​жасау 60,6% -ға, 7,4 мың тоннаға дейін төмендеді. жуғыш зат мөлшерін өндіруде жылына-на-жылдың көрген астам 4 есе азаюы — қаңтар-сәуірде 2016 жылғы 1,3 мың тоннаға дейін Өңірлік қаңтар-сәуірде 2016 жылғы қорытындылары бойынша 3-облысы көшбасшы орын алған құн тұрғысынан дерлік 2/3 химиялық өндіру жалпы сомасы болып табылады — Жамбыл, Қарағанды ​​және Ақтөбе облыстары. Жамбыл облысында 2016 жылдың бірінші тоқсанында 23,8 млрд. Теңгеге өнім шығарылды, 2015 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 56,7% -ды құрады. күрделі-ақ осы ірі фирмалардың жұмыс, мысалы, фосфат және азоттық тыңайтқыштар Тараз филиалы «Тыңайтқыштар» «Қазфосфат» ЖШС мен өткен жылы қараусыз қалған натрий цианидін Қаратау «Talas Investment Company», өндіруге арналған тағы бір зауыт. Қарағанды ​​облысында өндіріс көлемі жылына 18,1% -ке өсіп, 11,3 млрд. Теңгеге жетті. Химиялық-металлургиялық зауыты (Теміртау), кальций карбидін өндіру келеді Теміртау электрометаллургиялық зауыты, — компаниялар үлкен ауқымы арасындағы. АҚ «Максам Қазақстан» (жарылғыш препараттар, химиялық тыңайтқыштар), және икемді пенополиуретан өндірісін «Egof» (Қарағанды) үшін басқа зауыт — Ареал Қарағанды ​​Squad «Максам» компаниялар қатты халықаралық тобын жұмыс істейді. Ақтөбе облысында химия өнеркәсібінің өнімі 41,7% -ға, 10,1 млрд. Теңгеге дейін өсті. Ағаш өнімдерін механикалық өңдеуден алдыңғы орындарда АҚШ, Ресей, Жапония, Бразилия, Турса ағашты химиялық өңдеуден жетекші орындарды АҚШ, Канада, Жапония, Швеция, Финляндия иеленеді. Оңтүстік орман белеуінен өндірілетін ағаш өнімдерінің дені Бразилиядан алынады. Солтүстік орман белдеуінде дайындалған ағаш өнімдерінің іске жарайтыны 80-100 пайызға жетсе, оңтүстік белдеуде ол бар-жоғы 10-20 пайызды құрайды.

Ағаш дайындау жұмыстары-ағаш құлату, құлатылған ағашты орманнан тасып шығару, бұтақтарын кесу, алғашқы өңдеу, оларды өзен мен ағызатын орынға немесе басқа да транспорттық қатынас орындарына тасымалдау және тиеу. Кейде ағаш дайындау жұмыстарына тек ағаш құлату мен тиеу жұмыстарының комплексі ғана жатқызылады. Ағаш дайындау жұмыстарындағы процестер жоғарғы және төменгі қоймаларда орындалады. Жоғарғы қоймаға ағаш құлататын орын, ал төменгі қоймаға ағаш материалдарын тұтынушыларға жөнелтетін транспорттық орындар жатады.

Ағаш құлату, жығу-ағашты түбірінен кесу не түп тамырымен жұлу. Ағашты электр және бензин маторлы аралармен кейде қол ара, балтамен де кесіп құлатады. Ол үшін құлайтын жақ түбірінен ағашты аздап кесіп, қарсы жағынан құлағанша еңістеп кеседі. Ағаш құлату жұмысы жыл бойы жүргізіледі. Түп тамырымен құлату жоғарғы сортты ағаш алу үшін және жер участоктарын ағаштан тазарту үшін жүргізіледі. Бұтақ кесу қолмен атқарылады. Бұл операция РЭС-1 және РЭС-2 дискілі электр бұтақ кескіштермен механикаландырылған Ағаш сүйрету операциясы жермен де, аспалы не жартылай аспалы минералмен де жүргізіледі. Ағаш сүйрету тракторымен тасымалдау да кең тараған. Батпақты жерде сүйреу лебедкалары, ал таулы жерде аспалы қондырғылар пайлаланылады.

Ағаш тиеу-ірі пакет түрінде жүзеге асырылады. Шынжыр табанды крандар мен т.б. көтергіш құралдармен жабдықталады. Ағаш сорттау, үю және оны транспортқа тиеу үшін төменгі қойма ағаш тасығыштарымен, консальды крандармен қамтамасыз етіледі. Ағаш тілгіш рама – бөренелерді, кеспектер мен брустарды бойлай тілетін машина. Қайталамалы –ілгермелі қозғалысқа келетін аралары болады. Ағаш тілгіш рамасы өндірісте кең тараған. Онымен бөрене және кеспектер тілінеді, 12 не одан да көп арасы болады. Көлденең ара тілгіш рамада горизонталь бекітілген бір ғана ара бар. Ол фанер өндірісінде қолданылады. Өңделетін ағашты рамаға беріп тұратын және тілінген материалдарды қабылдайтын арбалар мен рольгангілер. Ағаш тілгіш рама құрамына кіреді. Фанера – екі не одан да көп жұқа ағаш тақтайларды бір-біріне беттестіріп желімдеу арқылы алынатын ағаш материал. Фанера жасау үшін көбінесе қайың, сондай-ақ қанды ағаш, қарағай т.б. ағаштың түрлері пайдаланылады. Фанера тақтайларының қалыңдығы 1-19 мм, ұзындығы мен ені 725-2440 мм болады. Фанераның арнаулы түріне бакелиттендірілген. Фанера сәндік, фанера профильденген фанера жатады. Фанера құрылыста сондай-ақ автомовиль, вагон, кеме және тік ұшақ жасауда, мебель өндірісінде т.б. қолданылады. Орман ресурстарының Жердегі тіршілікті сақтауда орасан зор роль атқарады. Олар оттегін қалпына келтіріп отырады, топырақты бұзылудан қорғайды. Ормандардың құртылуынан жер асты суы дереу төмендейді, осыдан барып өзендер тайызданып, топырақ құрғап кетеді. Бұған қоса орман ресурстары алуан түрлі конструкциялық материалдар алынатын негіз, дүние жүзінің көптеген аудандарында ағаш әлі күнге дейін отынға пайдаланылады.

20. Былғары және тон-тері

Теріні бояудың басқа түрлері — томар бояу, қынамен бояу. Боялған теріден әсем киім,тұтынуға қолайлы түрлі мүліктер жасалады. Соның ішінде әсіресе төрт түлік малдың терілерінен көп киім тігіледі. Бұларды өң киімдер деп атайды. Өйткені бұл киімдер өте жылы болады. Қой мен ешкінің терісінен тон, шалбар, үлкен қойдың терісінен ішік, сеңсең ішік, елтірі ішік, лаң терісінен ішік, бөкебай ішік тігіледі. Қозы, лақ терлерінен тымақ, бәрік, құлақшын тігеді. Сондай-ақ жүнін сыртына қаратып, құлын терісінен тіккен ішікті (доханы) «құлын ішік» деп, ал жүнін ішіне қаратып бота терісінен тіккен ішікті «бота ішік» деп атайды. Қойдың, ешкінің, тайлақтың пұшпақтарынан құрап тігілетін ішіктер де бар. Мұндай құрама киімдерді көбінесе балаларға арнап тігеді. Олар әрі жылы, әрі жеңіл келеді.

Мал терісімен қатар, аң терілерінен де түрлі бас киімдер мен ішіктер тігіледі. Мысалы: қасқыр ішік, түлкі ішік, сусар бөрік, жанат ішік, бұлғын ішік аң терісінен тігіледі. Кей де мұндай киімдерді аң терісінің жонынан, тамағынан немесе пұшағынан құрап істейді. Бұл киімдерді тамақ ішік, пұшпақ бөрік, пұшпақ ішік деп атайды. Аң терілерінен әр түрлі төсеніштер жасайды. Оларды бөстек дейді.

Теріден тігілген киімдерді кестелі немесе кестесіз маталармен тыстап, әдіптейді, жаға-жеңдерін кестелеп жұрындайды немесе сыздың жүргізу арқылы әшекейлейді (құндыз бөрік, қамқа тон т.б.).

Мал терілерін илеп, бояп, ең беру ертеден келе жатқан ең жақсы дамыған және жетілген өнер. Илеуі қанып, бояуы сіңген былғары су тартып езілмейді. Одан жасалған мүлік шегені берік ұстайды, тігісі де ыдырамайды және өзі тұтынуға төзімді, әрі әдемі. Былғарының бірнеше түрі бар. Олар: көксауыр, опайке, былғары, құрым (хром), көзел, шегірен, сақтиян, ұлтан т. б.

Көксауыр – жылқы терісі мен серке терілерінің сауырынан (жондығынан) жасалады. Көбінесе ол көкпен, кейде қызыл, сары, жасыл түстермен боялып, өң беті жалтырап тұрады. Көксауырдың әр түстілерін өзара мүйіздеп, өюластыры немесе бір түсті көксауырдың әзін әр түрлі жібек жіппен кестелеп, өрнектеп, кебіс, мәсі, етік, кісе, аттұрман тігеді. Бұл заттарды да көксауыр деп атай береді. Көксауырларға алтын, күміс, жез шегелер қағып, кейде маржаннан моншақ жүргізіп, өкше сірінің артына, тұмсығына, қоныштың әр жеріне неше түрлі жарқырауың асыл тастар отырғызып әсемдейді. Мұндай заттар өте жарасымды және бағалы жиһаз саналады. Көксауырдан тоқым, қорамсақ, дулыға сияқты заттармен қатар тұскиіз, тон, сәукеле сияқты өте сәнді мүліктер де жасалған. Сондықтан көксауыр ісі кебінесе зергерлер қолына тән.

Былғары – қазақ арасында былғарыдан ең көп тігілетін киімнің бірі етік болғандықтан былғарыны өңдеумен айналысатын шеберлерді етікші дейді. Тоқым, шілия, белдік, жүген, құйысқан сияқты былғарыдан жасалатын мүліктерді де сол етікшілер тігеді. Халық арасына көп тараған былғары аяқ киімдерінің қазақ атауында мынадай түрлері бар:

Саптама – бұл қонышы ұзын, кең, киіз байпақпен, шалбардың балағын іштен салып киетін аласа өкшелі етік. Оның ішкі табанына киіз ұлтарақ салып және байпақтың ішінен қалың шұлғау орайды, кейде киіз байпақтың ішінен шұлғаулы мәсі киеді. Саптамалардың қонышы бітеу қусырылады да, тізеден асыңқырап тұрады. Тақымға қарайтын жағы әнтек төмен ойылып келеді. Оны кобінесе қыстыгүні алыс сапарға шыққанда, жылқы баққанда, шанамен жол жүргенде киеді.

Шоңқайма – саптаманың бір түрі. Оның өкшесі биігірек, өкше сірісі аласа, тұмсығы үшкір, қонышы тізеден аспайды. Кеңдігі саптаманың кеңдігіндей. Қонышы екі жақ жанынан жармаланып тігілген. Сондықтан оны кейде «жарма қоныш» деп те атайды.

Мықшима — өкшесінің түбі жуан, жер басар жағы жіңішке, тұмсығы жоғары қарай қайқы келген биік өкшелі саптама етік. Мықшиманы бұрын жас жігіттерге, ойын сауықшыл серілерге арнап тігетін. Оның қонышын, өкшелігін көксауырлап, тұмсығына қатырғы салады.

Көк етік – көксауырдан оюлап тіккен жеңіл, үшкір тұмсық етік. Оны көксауыр етік деп те атайды. Көк етіктің қонышы, ойындысы, күлшіні оюланып, кестеленіп жасалады. Көк етікті көбіне серілер, батырлар, салдар киетін. Қазақтын: «Көк етікті кез келмей, көк етіктіге бармай отырған қыз» дейтін мәтел сөзі осыдан қалған.

Кебіс – көбінесе былғарының сауырларынан тігіліп, қалыпқа қатырылады. Шажамайы мен ернеуі жақсы былғарымен астарланады. Сыны бұзылмау үшін кебістің ұлтарақшасы мен өкшеліктеріне ең шымыр ұлтандар мен тоздар (қайыңның қабығы) салынып, кепкен қайың шегемен шегеленіп, тарамыспен қайып тігіледі. Кебіс атаулары да көксауыр, мықшима, жезөкше, қазықөкше, үшкір бас деген сияқты бірнеше түрлерге бөлінеді. Кебістің өкшелігіне мық қағып, өкшесіне жезден, мыстан нәл орнатып, шажамайларын күміспен өрнектеп, ернеуіне сызықты ою батырып әшекелейді.

Мәсі – мұны кей жерлерде іш байпақ, іш етік (ичиги), былғары байпақ, көзел, сақтиян дейді, өйткені мәсі құрымнан, шегіреннен, көзелден, жұмсақ былғарыдан тігіледі. Көбінесе мәсінің қонышы астарланып, көмкеріліп, машинамен жүргізеді. Мәсінің ұлтаны жалаң қабат болады. Ол тек тарамыспен ішкі жағынан жөрмеп, немесе жара шаншып өбістіре тігу арқылы ұлтарылады. Мәсінің өкшелігі бір қабат қана оюлап жапсырған былғарыдан жасалады, оны мәсінің күлшіні дейді. Күлшін көбінесе басқа түсті былғарыдан тігіледі. Мәсілерді көк, қызыл шегірендермен оюлап, әр түсті жіппен кестелейді. Мәсіні етіктің ішінен киеді.

Етікшілер етікті, кебісті, мәсіні сондай-ақ былғарыдан жасалатын басқа да заттарды тарамыспен тігеді. Тарамыс дегеніміз — ірі қараның жіліншік сіңірінен ширатылып алынған жіп. Тарамыс былай жасалады. Сойылып жатқан ірі қараның сирағындағы көк етпен аралас тұрған сіңірлерді алып кептіреді. Әбден кепкен сіңірді ағаш тоқпақпен ұрып жаныштайды. Сіңір тарамданып, шашақталады, оны тарамыс есуші тарамдап, талшықтарын бір-бірімен жалғастыра екі тін етіп ширатады. Тарамыстың жуан-жіңішкелігіне қарай қаю тарамыс, бүрме тарамыс, тігіс тарамыс деген үш түрі бар. Тарамыс біздің ізімен өткермелеп немесе жұлдызға сабақтап тігуге ыңғайлы. Тарамыс жіп өзге жіптерден берік, ол шірімейді де, езілмейді де.



Былғары— мал терілерін химиялық және механикалық әдістермен өңдеу арқылы алынатын материал. Одан аяқ киім, сырт киім, айыл-тұрман, галантерея, техникалық бұйымдар т.б. жасалады. Мал терісі 3 қабаттан — шелден, өзеңнен, қыртыстан тұрады. Былғары жасау үшін терінің жүні жидітіледі, шелі сылынып, қыртысы жазылады. Терінің өзеңін (ортаңғы қабатын) өңдей отырып былғары алынады. Өзең айқыш-ұйқыштанып тығыз байланысқан коллогенді талшықтардан құралады. Теріні жүннен арылту үшін сілті (күл мен әк ерітіндісі) және фермент жағылады, күкіртті натрий, әк ерітіндісі бүркіледі. Бірнеше сағаттан кейін қылшық пен босаң қыртыс арнаулы машина арқылы оңай ажыратылады. Мұнан соң шелдеу машинасымен терінің шелі сылынады. Осыдан шыққан шикізат көн деп аталады. Көндегі сілті және басқа қосылыстар кетіріліп, әк сумен жуылып шайылады. Шикізат талқымен жұмсартылады. Арнаулы машинамен ылғалдан арылтылған соң, қалыңдығы бір тегіс болу үшін былғары сүріледі де, қандай мақсатқа пайдаланатындығына және жағылатын бояу түсіне қарай сұрыпталады. Тікелей бояу, қышқылды бояу, т.б. тәсілдермен боялған былғарының қатпарлары жазылып, керу машинасына жіберіледі. Керіліп кептірілген былғарының пұшпақтары кесіледі, сығылады және оған жылтыр өң беріледі. Пайдалану мақсатына қарай былғары 4 топқа бөлінеді: аяқ киімдік былғары, қайыс немесе айыл-тұрмандық былғары, сырт киімдік және галантереялық былғары, техникалық былғары Аяқ киімдік былғары қасаң және жұмсақ былғары түрінде болады. Аяқ киімнің үстіңгі бөлігіне жұмсақ былғары, ал табан бөлігіне (ұлтан, өкше, сірі өкше, т.б.) қасаң былғары жұмсалады. Қасаң былғары ірі мал терісінен жасалады, өңделмеген терінің орташа салм. 23 — 26 кг-нан кем болмайды.

Қайыс немесе айыл-тұрмандық былғарыдан белдік т.б. бұйымдар (қалыңд. 2,5 — 3,0 мм), сондай-ақ, айыл-тұрмандар (қалыңд. 2,2 — 4,0 мм) жасалады. Сырт киімдік және галантереялық былғары ұсақ мал терісінен жасалады, қалыңд. 0,5 — 1,2 мм-ден аспайды. Галантереялық бұйымдар жасау үшін ірі балықтың, жылан мен кесірткенің терілері де пайдаланылады. Техникалық былғары ірі малдың жон терісінен жасалады, ол әрі қалың, әрі төзімді болады. Оны өндірістік машиналардың кейбір бөлшектерін жасауға пайдаланады. Қолданбалы өнердің негізгі шикізаты – тері өнімі. Теріні өндеу бойынша технологиялық мәліметтер. Теріден таспа тілу. Ат саймандары. Жапсырма жұмысының шығу тарихы. Жапсырмалау элементтері. Түрлері. Қала құрылысыңда және басқа да ғимараттарда кездесетін қарапайым жапсырмалау жұмыстары. Үйдің маңдайшасын, бағанасын жапсырмалау және оның техникасы. Құйма. Қайта жөндеу, әрлеу жұмыстары. Қауіпсіз жұмыс істеу ережелері. Гигиенаны сақтау. Өру өнерің шығу тарихы. Өру тәсілдері. Қайың қабығынан, қамыстан,шиден ,теріден өру түрлері және макраме техникасындағы өру түрлері. Өру жұмысына керекті заттарды дайындау ережесі. Ағаш-табиғаттың тамаша туындысы. Ағаш көп өскен жерді халық орман, тоғай деп атаған. Тоғай ертеден адамдардың негізгі тұрақ жайы болған. Ерте заманнан-ақ адамдар ағашты тіршілігіне қажетті материал ретінде пайдаланған. Олар ағаштан аң аулауға қажетті аша таяқ, найза, қада, жебе т.б. заттар жасаған. Адам ағаш өңдеуді тез үйренген. Өйткені ағаш өңдеуге оңай көнетін материал. Пышақ, балта сияқты қарапайым құралдардың көмегімен адамдар үйлерді, көпірлерді, жел диірмендерін, қамалдар мен ыдыс-аяқтар жасаған. Қазіргі уақытта да біздер ағашсыз өз өмірімізді елестете алмаймыз. Тұрған үйіміз, үй жиһаздары, басқа да тұрмыста жиі қолданылатын заттардың көбі ағаштан жасалған. Қолөнердің ең көп тараған түрлерінің бірі – бұл ағашты көркемдеп, өңдеу. Ертеден-ақ көшпелі халық тұрмысына қажетті заттарды өздері жасап отырған. Ағаштан түйін түйген шеберлер атқа салатын ерді, тамақ сақтайтын кебеже, киім салатын сандық, әбдіре, киім ілетін-адалбақан, тостаған, саптаяқ, шара, отау, табақ пен тегештерді аса шеберлікпен жасаған.

Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3
Loading...


©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
рсетілетін ызмет
Жалпы ережелер
ызмет стандарты
дістемелік кешені
бекіту туралы
туралы хабарландыру
біліктілік талаптары
кіміні аппараты
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
ойылатын жалпы
мемлекеттік кімшілік
жалпы конкурс
Барлы конкурс
білім беретін
республикасы білім
ызмет регламенті
бойынша жиынты
ткізу туралы
конкурс атысушыларына
біліктілік талаптар
атысушыларына арнал
Республикасы кіметіні
идаларын бекіту
облысы кімдігіні
мемлекеттік ызмет
рсетілетін ызметтер
стандарттарын бекіту
Конкурс ткізу
мемлекеттік мекемесі
дебиеті маманды
Мектепке дейінгі
дістемелік сыныстар
дістемелік материалдар
ауданы кіміні
конкурс туралы
жалпы білім
рметті студент
облысы бойынша
білім беруді
мектепке дейінгі
мыссыз азаматтар
Мемлекеттік кірістер
Конкурс жариялайды
дарламасыны титулды
дістемелік кешен
ызметтер стандарттарын
мелетке толма
разрядты спортшы
аласы кіміні
директоры бдиев

Loading...