1.Өнеркәсіптің сала құрылымы

Loading...


бет2/3
Дата02.04.2020
өлшемі108.43 Kb.
1   2   3

1-топқа барлық пайдалы қазбалар, жеке алғанда, кен және олардың концентраттары; табиғи сұйық, қатты және газ тәрізді отындар; табиғи құрылыстық және декорациялық материалдар; бағалы минералдар; басқа металл емес қазбалар; ауыл шаруашылығы өнімі; гүлдер; дәрілік шөптер; шикізат өнімдері және ара шаруашылығының, жібек шаруашылығының, мал шаруашылығының, құс шаруашылығының, аң шаруашылығының және аңшылықтың, балық аулаушылық пен балық шаруашылығының жартылай дайын өнімдері және т.б.

Бұл топтың өнімінің кейбір үлгілері дискреттік шамалардың, мысалы, жануарлар мен  құстардың, аңдар терілерінің, көкөністің, жемістердің және т.б. көмегімен есептелуі мүмкін. Осыған қарамастан, оларды мағынасы бойынша да, пішіні бойынша да бұйымдарға жатқызудың керегі жоқ, өйткені бұйымның бұрын ұсынылған анықтамасы оны өнеркәсіптік өнімнің ғана алуан түрлілігі ретінде қарастырады.

Бұл топтың өнімі жөндеуге жатпайды, және осыдан, оның пайдалы қасиеттері сақтау мен тасымалдау кезінде жоғалуы мүмкін болса да және кейбір жағдайларда қалпына келсе де (мысалы, су тиген астықты кептіру), жөндеуге жарамдылық көрсеткіштерімен сипаттала алмайды. Мақсатты пайдалану кезінде ресурс шығынының жоқтығы осы түрдегі өнімнің сапасын бағалау үшін тоқтаусыздық пен ұзақ мерзімділік көрсеткіштерінің қолданылуын болдырмайды. Бұйым болып табылмай, осы түрдегі өнімнің стандарттау және бірыңғайлау көрсеткіштері, сондай-ақ эргономикалық көрсеткіштері болмайды.

Сондай-ақ өнімнің жеке үлгілерін өндірудің (өсірудің) кейбір тәсілдері өнертабыс объектісі болуы мүмкін болса да, мұның патентке лайықтылықты иеленбеген жалғыз өнім екенін атап көрсетеміз.

Осы түрдегі өнімнің кейбір үлгілеріне (асыл минералдар, гүлдер, аңдар мен жануарлардың терілері, декорациялық табиғи материалдар және т.б.) - эстетикалық көрсеткіштер және барлығына тасымалдылық көрсеткіштері қолданылады.

2-топ (материалдар мен өнімдер) жасанды отындардан, жанар-жағар майлардан; металл кеспелтектерден, дайындамалардан, слябтардан, илемнен, сымнан; химиялық өнімдерден, жеке алғанда, газдардан, қышқылдардан, сілтілерден, тұздардан, тыңайтқыштардан, улы химикаттардан, лактардан, бояулардан, жасанды шайырлардан, пластмассалардан, реактивтерден, оқ-дәрілерден, жарылыс заттардан; тоқыма және жеңіл өнеркәсіпке арналған материалдардан, жеке алғанда, жіптен, маталар мен тоқылмаған материалдардан, былғары материалдардан, терісі бағалы аң терісінің материалдарынан; құрылыс материалдарынан, жеке алғанда, цементтен, әктен, гипстен, бетоннан, жасанды декорациялық материалдардан, шыныдан, отқа төзімді материалдардан; целлюлоза-қағаз және орман материалдарынан; электр- және радиотехника материалдарынан; кино- және фотоматериалдар мен химикаттардан; емдік, нашақорлық, ауырттырмайтын және басқа медициналық препараттардан, тағамдық және дәмдік өнімдерден (үшінші топқа кіретіндерді қоспағанда) және т.б. тұрады.

Алдыңғы топтағы сияқты, осы топ өнімі үлгілерінің бір бөлігінің іске асырылатын эстетикалық қасиеттері бар (қапталатын және декорациялық жасанды материалдар; жеңіл өнеркәсіпке арналған маталар мен тоқылмаған материалдар және т.б.) және сәйкес эстетикалық көрсеткіштермен сипатталу керек.

1-топтан ерекшелігінде, өнім үлгілерінің бір бөлігі патентке лайықты (өзіндік қосымдары бар отындар, күрделі өнімдер мен материалдардың рецептуралық құрамы және т.б.).

1-топтың үлгілеріне сияқты, 2-топ өнімінің барлық үлгілеріне тасымалдылық көрсеткіштері қолданылады және (сол себептер бойынша) жөндеуге жарамдылық, тоқтаусыздық, ұзақ мерзімділік, эргономикалық, стандарттау және бірыңғайлау көрсеткіштері қолданылмайды.



3-топқа (жұмсалатын бұйымдар) мыналар жатады: сабын кесектері; дәрі-дәрмек таблеткалары; жіптер (немесе бобиналар), сымдар мен кабельдер орамалары; сусындар бутылкалары; кондитерлік бұйымдар, өнеркәсіптік оралған дәріханалық және парфюмерия-косметикалық тауарлар; консерві банкілері; сұйық отыны бар бөшкелер; газдары бар баллондар және т.б.

2-топтан ерекшелігінде, бұл топ өнімінің барлық үлгілеріне - патенттік-құқықтық көрсеткіштер, эстетикалық және эргономикалық, ал үлгілер бөлігіне - стандарттау және бірыңғайлау көрсеткіштері қолданылады. Сонымен бірге барлық осы көрсеткіштер, негізінде, бұл топ өнімі үлгілерінің жұмсалатын бөлігіне емес, ал олардың оралуына, тығындалуына, оларды орауға арналған негізге жатады.

2-топқа ұқсас бұл топ өнімінің барлық үлгілерінің сапасы тасымалдылық көрсеткіштерімен сипатталу керек.

4-топқа (жөнделмейтін бұйымдар) электр-вакуумды және жартылай өткізгішті жинақтаушы элементтер; резисторлар; конденсаторлар; реле; бұрандамалар; сомындар, мойынтіректер; осьтер; доңғалақтар; тістегершіктер; кірпіштер, керамикалық плиталар; бекітпе тетіктер және т.б. кіреді.

Бұл топ өнімінің барлық үлгілері үшін тоқтаусыздық, ұзақ мерзімділік, эргономикалық, стандарттау және бірыңғайлау, патенттік-құқықтық көрсеткіштер, эстетикалық және тасымалдылық көрсеткіштері қолданылады, бірақ жөндеуге жарамдылық көрсеткіштері қолданылмайды.



5-топ (жөнделетін бұйымдар) – бұл өнеркәсіптің әр түрлі салаларын жабдықтауға арналған машиналар; осы машиналардың автоматтық және автоматтандырылған кешендері, жүйелері мен тораптары; ауыл шаруашылық машиналары; көлік машиналары мен құралдары; энергетикалық және электр техникалық жабдықтарға арналған машиналар; өлшеу аспаптары; автоматтандыру және басқару жүйелерінің құралдары; радиоэлектроника (жөнделмейтіндерден басқа), электрондық техника және байланыс құралдары; кино- және фото-аппаратура; медициналық және тұрмыстық аспаптар мен аппараттар; әр түрлі техникалық құрылғылардың жөнделетін бөліктері, агрегаттары, блоктары, желілері; былғары және басатын киіз бұйымдары; терісі бағалы аң терісінен жасалған бұйымдар; тігін және тоқыма бұйымдары; тұрмыстағы жөнделетін заттар және т.б.

Бұл топ өнімінің сапасы, 4-топ өнімінің көрсеткіштері сияқты көрсеткіштермен және қосымша түрде, жөндеуге жарамдылық көрсеткіштерімен сипатталады.

5. Өнеркәсіптегі шикізат

Өңдеу өнеркәсібі бір немесе бірнеше саланың шикізатынан жаңа өнім алады. Сонымен бірге алыңған өнім бірден тұтынуға дайын түрде не жартылай дайын өнім түрінде болады. Осылайша, мысалы, азық-түлік өнеркәсібінің өнімдері – бұл ауылшаруашылығы өнімінен алынған қайта өңделген шикізат: шұжық, еттен, ал нан бидайдан өндіріледі.

Өңдеу өнеркәсібі бірнеше салаға бөлінеді: азық-түлік, жеңіл, ағаш өңдеу, металлургия, химия, ағаш даярлау, мәшине жасау т.б.

Сонымен қатар мұнай-химия өнеркәсібі белсенді түрде дамып келеді. Атырау, Павлодар мен Шымкентте үш мұнай өңдеу зауыты жұмыс істейді. Олар автожанармай, дизельдік, қазандық жанар-жағармай, авиациялық жермай, мұнай битумы мен басқа да мұнай өнімдерін өндіреді.

Республикамыздағы мұнай өнімдеріне деген қажеттілікті барынша толық қамтамасыз ету мақсатында алдағы жуық күндері Қазақстанның батысында – Ақтау қаласына жақын жерден тағы бір мұнай өңдеу зауытының құрылысын салу қарастырылуда. Бұл саланы дамытудың келешегі мемлекет тарапынан болатын қолдауға және мұнайды кешенді өңдеуге жұмсалатын алдағы инвестицияларға байланысты.

Құрылыс саласының кәсіпорындарында цемент, шифер, асбестцемент құбырлары, жұмсақ төбе жабатын материалдар, линолеум, санитарлық-құрылыс фаянсы, еден мен ғимарат безендіруге арналған қаптайтын керамикалық тақталар, панельдер және ірі панельді үй тұрғызуға арналған басқа да құрастырылымдар, қағаз өнеркәсібіне арналған каолин, радиаторлар, конвекторлар мен басқа да құрылыс материалдары мен құрастырылымдарының көптеген түрлері өндіріледі. Қазақстанда құрылыс материалдарын өндіруге қажетті алуан түрлі шикізат қорлары жеткілікті. Қазіргі уақытта цемент өндіру – Қазақстанның құрылыс индустриясының маңызды саласы. Төңірегі цемент балшығының ауқымды қорымен танымал болған Шымкент пен Семей қалаларында қуатты цемент зауыттары салынған. Сонымен қатар жаңа технология бойынша құрылыс кірпіші мен линолеум шығаратын жаңа кәсіпорындар іске қосылған, республикамызда әйнек зауыттары мен көптеген басқа да кәсіпорындар салу қарастырылуда.

Қазақстанда түсті металлургия аса жоғары даму деңгейіне қол жеткізді. Минералды-шикізаттардың бай ресурстары негізінде Қазақстанда түсті металлургия экономиканың жетекші экспорттық саласы ретінде қалыптасты.

Қазақстанның түсті металлургиясының негізгілері – мыс, қорғасын-мырыш, сонымен қатар алюминий және титан-магний салалары. Осы салалардың әрқайсысы жеке кеніштер, карьерлер, кен байыту фабрикалары мен зауыттар түрінде танылған. Олар жиі бірлесіп ірі комбинаттар құрайды. Мыс өндіру және қорыту Қазақстанның орталық және шығыс өңірлерінде жүргізіледі. Мыс өнеркәсібінің ірі кәсіпорындары: Балқаш және Жезқазған тау-кен металлургиялық комбинанттары. Қорғасын-мырыш немесе полиметалл өнеркәсібі Қазақстанның шығысы мен оңтүстігінде дамыған. Республикамыздың оңтүстігінде Шымкент қорғасын зауыты (Қаратау тауы кен орындарының кендерінен өндіреді) жұмыс істейді. Сонымен бірге Текелі қаласы – полиметалл өнеркәсібінің маңызды орталығы. Алюминий және титан-магний салалары Павлодар мен Өскемен қалаларында жүзеге асырылуда. Мұнда көп мөлшерде арзан электр энергиясын өндіретін ірі жылу және гидравликалық электрстансылары орналасқан.

Азық-түлік пен жеңіл өнеркәсіп салалары – ауқымды әлеуетке ие және экономиканың кешенді дамуының маңызды бөлімі. Қазақстанның тәуелсіздік жылдарында азық-түлік пен жеңіл өнеркәсіптің одан әрі дамуының берік негізі жасалды. Еліміздің азық-түлік өнеркәсібінің неғұрлым дамыған салалары: ет, наубайхана, ұн тарту және май өндіру мен ірімшік шығару. Қазақстанның оңтүстігінде, қант қызылшасы өсірілетін аудандарда қант өнеркәсібі дамыған. Азық-түлік өнеркәсібінің тағы да басқа салаларынан елімізде: балық (солтүстік Каспийде), кондитерлік, жеміс сүрлеу және шарап шығару дамыған. Қазақстанда жеңіл өнеркәсіптің көптеген салаларының ішінен көбірек дамығаны: тоқыма – оның ішінде мақта иіру және мақта-мата өнімдері, жүн иіру мен шұға өнімдері, сонымен қатар былғары аяқкиім шығару, киіз басу, трикотаж және тігін салалары. Тоқыма өнеркәсібінің ірі орталықтары – Алматы, Шымкент, Қарағанды, Қостанай, Тараз, Петропавл және Орал қалалары.

Химиялық өнеркәсіптің шикізатын әртүрлі принциптер бойынша жіктейді. Шығу тегі бойынша шикізатты минералды, өсімдік және жануар деп жіктейді. Минералды шикізат, яғни жер қыртысынан алынатын пайдалы қазбалар басым болады. Агрегаттық күйі бойынша қатты, сұйық (мұнай) және газ тәрізді (ауа, табиғи газ) шикізат болады. Құрамы бойынша шикізат органикалық және бейорганикалық болып бөлінеді. Минералды шикізат өз алдына кенді, кенді емес және жанғыш (органикалық) деп бөлінеді. Кенді минералды шикізат деп құрамында техникалық таза күйінде экономикалық тиімді бөлініп алынуы мүмкін металдар болатын тау жыныстары немесе минералды агрегаттарды айтады.

Бөліп алу үшін қажетті мөлшерде бірнеше металдар болатын кендер полиметалды деп аталады.

Кенді емес (немесе металды емес) шикізат деп химиялық, құрылыс және тағы басқа металды емес материалдардың өндірісінде пайдаланатын, бірақ металдарды алудың көзі болмайтын барлық бейорганикалық шикізатты айтады. Кенді емес шикізат түрлерінің көп бөлігінің құрамында да металдар болады.

Жанғыш минералды шикізат, яғни органикалық пайдалы қазбаларды: көмір, шым, сланецтер, мұнайды және т.б. – энергетикалық отын немесе химиялық шикізат ретінде пайдаланады. Келтірілген жіктелудің шартты болатынын ескерте кеткен жөн, себебі жанғыш пайдалы қазбалар типтік минералдарға жатпайды.

Шикізаттың ең жалпы және кең тараған түрлері ауа мен су болып табылады. Құрғақ ауаның құрамында 78% N2, 21% O2, 0,94% Ar, 0,30% CO2, аз мөлшерде сутегі, метан, неон, криптон, гелий және ксенон болады. Одан басқа ауада су буының, шаңның және газ тәріздес ластанулардың өзгеретін мөлшерлері болады. Ауаның оттегісі тотығу процестері үшін, ал ауаның азоты аммиак синтезі үшін кең қолданылады. Ауаны суды және басқа сұйықтықтарды және де жылу алмастрғыштардағы газдарды суытқанда суытқыш агент ретінде пайдаланады. Қыздырылған ауаны газдар немесе сұйықтықтарды өыздыру үшін жылу тасымалдағыш ретінде пайдаланады.

Өсімдік және жануар шикізаты (ағаш, мақта, майлар, сүт, тері, жүн) не азық-түлік өнімдеріне, не тұрмыстық және өнеркәсіптік бағытталған өнімдерге өңдейді. Кейбір өндірістерде азық-түлік шикізатын техникалық өнімді алу үшін немесе керісінше техникалық шикізатты азық-түлік өніміне өңдейді. Шикізат ретінде  әртүрлі заттар мен элементтерді пайдалану олардың халық шаруашылығы үшін құндылығынан, жер қыртысындағы мөлшерінен, алудың оңайлығынан және аталған элемент кіретін қосылыстардың сипатынан тәуелді болады. Осы көрсеткіштердің барлығы уақыт өте келе өзгереді.

Шикізаттың құндылығы техниканың даму деңгейінен тәуелді болады. Мысалы, сирек металдар бұрын кең қолданылған жоқ, ал қазір балқымаларға қоспалар ретінде, жартылай өткізгіштер техникасында өте құнды болып келеді. Уран үш онжылдық бұрын радийді алғанда қажетсіз қалдық болды, ал қазір ол атомдық техниканың негізі болып табылады.

6. Өнеркәсіпті ұйымдастырудың ғылыми негіздері.

Өндіріс– қоғамның өмір сүруі және дамуы үшін қажет материалдық өнімдерді шығару процесі.

Өнідірістің дамуын еңбек құралдарынан, еңбек заттарынан және белгілі бір мақсатпен жасалынатын жұмыс процесінен тұратын еңбек ету жағдайы анықтайды.

Қазіргі заманғы өндіріс, ғылыми-техникалық процестің нәтижелерін қолдану, соның ішінде автоматизацияландыру арқылы дамиды. Әрбір өндірістік кәсіпорын – цехтардан, учаскелерден, қосалқы шаруашылықтардан, басқару және ұйымдастыру шаруашылығы ұйымдарынан тұрады.

Өндірістік бөлімдердің жиынтығы, олардың саны мен өзара қарым-қатынастары және өндірістің көлемі мен жұмысшылардың саны кәсіпорынның жалпы құрылымын құрайды.

Кәсіпорынның өндіріске байланысты бөлімдері: цех, участок, қызмет көрсететін шаруашылықтар бірігіп, кәсіпорынның өндірістік құрылымын құрайды. Өндірістік құрылым еңбек өнімділігінің деңгейін, өндіріс шығындарын, табиғи байлық пен техниканы қолданудың экономикалық тиімділігін анықтауға ықпал жасайды.

Кәсіпорынның негізгі өндірістік құрылымының бөлігі болып цех саналады. Цех - әкімшілік жағынан оқшауланған, жай өндіріс процесінде белгілі бір жұмысты атқаратын буын. Цехтардардың үш түрі болады: негізгі, көмекші, қосалқы.

Негізгі цехтарда сатуға әзірленген дайын өнімдер шығарылады. Көмекші цехтарға – құрал-жабдықтар, жөндеу жұмыстары, энергетикалық, көлік цехтары жатады. Қосалқы цехтарға – қайта өңдеу цехтары, шығарылған өнімді безендендіретін қорлар мен басқа да жұмыстар жатады (орау, жүктеу, тасымалдау, түсіру т.б.).

Цехтар – учаскелерден тұрады. Олар үш түрге бөлінеді: негізгі, көмекші, қосалқы.

Өнеркәсіптік кәсіпорындағы өндірістік құрылымның 3 түрі бар: заттай, технологиялық, аралас.

Заттай құрылымды қолданған кезде кәсіпорынның негізгі цехтары мен учаскелерінің әрқайсысы белгілі бір өнімді, не болмаса белгілі бір бөлшектерді өндіруге маманданады. Заттай құрылымның көптеген пайдалы көрсеткіштері болады. Өйткені ол цехтардың арасындағы байланысты дамытады, өндіріс циклін азайтады, жұмысшылардың өнім сапасын көтеруге деген көзқарасын жақсартады. Соның арқасында өнім өндіру ұлғаяды, өндіріс шығындары азаяды.

Технологиялық құрылым қолданылғанда технологиялық процестің ретіне байланысты жұмыс орындалады. Өндірістік құрылымның бұл типі цехты не болмаса учаскені басқаруды оңайлатады және өндірістің бір номенклатуралы өнім шығарылуына ықпал жасайды.

Ал өндірістік құрылымның аралас түрі болса, заттай құрылымның да, технологиялық құрылымның да элементтерінен тұрады және бұл тип цехаралық тасымалдардың көлемінің азаюына, өнім өндірудің өндірістік циклінің қысқаруына, еңбек жағдайын жақсартуға еңбек өнімділігін арттыруға, өнімнің өзіндік құнын азайтуға әсерін тигізеді.

Кәспорындағы өндірістік құрылымды анықтайтын факторлар:

· еңбек бөлінісінің деңгейі;

· өндірісті мамандандыру және кооперациялау деңгейі;

· өндірісті мамандандыру және кооперациялау деңгейі;

· бәсекелестік деңгейі;

· өндірістік басқару мен техника, технологияның деңгейі;

· өндірілетін өнімнің сипаты, номенклатурасы, ассортименті және шығу көлемі, өнімді өндіруге кеткен еңбек сиымдылығы;

· өндірісті глобализациялау және халықаралық еңбек бөлінісі процессіне қатысу деңгейі.



Өндірістік үрдісдегеніміз шикізаттар мен материалдардың дайын өнімге айналу үрдісіне бағытталған жеке еңбек үрдістерінің жиынтығын көрсетеді. Өндірістік үрдістің мазмұны кәсіпорынның және оның өндірістік бөлімшелерінің құрылуына тікелей әсер етеді. Өндірістік үрдіс кез келген кәсіпорын қызметінің негізін қалайды.

Өндіріс сипатын анықтайтын өндірістік үрдістің негізгі факторларына еңбек құралдары (машиналар, құралдар, ғимараттар, жабдықтар және т.б.), еңбек заттары (шикізат, материал, жартылай фабрикаттар) және еңбек күші, яғни адамдардың белгілі мақсатқа бағытталған қызметі жатады. Осы негізгі үш фактордың тікелей өзара әрекеті үрдістің мазмұнын құрайды.

Кәсіпорынның өндіретін өнімдері қолданылу бағытына байланысты негізгі және көмекші өндірістің өнімдері болып табылады. Негізгі өндірістің өнімдері, әдетте, сатуға арналады, ал көмекші өндірістің өнімдері негізгі өндіріс өнімдерін дайындаудағы кәсіпорынның өз мұқтаждарына қолданылады.

Кәсіпорынның өндіретін өнімінің күрделілігіне байланысты жай (қарапайым) және күрделі өндірістік үрдістерболып бөлінеді. Жай өндірістік үрдістерде шикізат немесе материалдың бір түрін бірыңғай өңдеу арқылы дайын өнім өндіріледі, күрделі үрдістерге бірнеше паралелді жай үрдістердің қосарлануы арқылы көп бөлікті өнім дайындалады.

Өнім өндірудің технологиялық үрдісі технологияларға бөлінетін бірқатар бөлшектік үрдістерден құралады.

Технологиялық операциядеп бір немесе бірнеше жұмысшылармен бір жұмыс орнында нақты бір еңбек затымен орындалатын өндірістік үрдістің бөлігін айтады.

Жұмыс орны – жұмысшы нақты өндірістік операцияны орындайтын өндірістік ауданның бөлігі. Ол операцияны орындау үшін қажетті барлық құралдар және техникамен жабдықталады. Кәсіпорынның соңғы нәтижелері жұмыс орындарын ұйымдастыру деңгейімен, олардың саны және мамандану дәрежесімен, уақыт бойынша операциялардың сәйкестелуімен және кеңістікте ұтымды орналасуымен тікелей байланысты болады.

Өндірістік үрдіс өнім дайындаудағы бағыты бойынша негізгі, көмекші және қызмет көрсету үрдістерінебөлінеді.



Негізгі үрдістергееңбек затының нысаны мен кесімі, ішкі құрылымы, сыртқы түрі, оның құрамдас бөліктерінің өзара орналасуы өзгеретін технологиялық үрдістер жатады.

Негізгі үрдістер жиынтығы негізгі өндірісті құрайды. Күрделі өндірісте негізгі үрдістер әдетте үш кезеңнен тұрады: дайындау кезеңінде дайындық жұмыстары жүргізіледі; өңдеу нәтижесінде оның өнімдері дайын бөліктерге айналады; жинақтау жұмыстарын жүргізу кезінде дайындалған бөліктерден және сатып алынған дайын өнімдерден өнім құрастырылады.

Өнім жасаудың технологиялық үрдісі бұдан басқа да өзінің құрамына табиғи үрдістерді қамтиды. Табиғи үрдістерге еңбек затына табиғаттың физикалық және химиялық әсерін тигізетін үрдістер жатады. Бұл үрдістер жанды еңбектің және еңбек құралдарының қолдауынсыз өтеді, бірақ көп уақыт алады, сондықтан оларды жасанды үрдістермен ауыстырып отырады.

Көмекші үрдістер негізгі үрдістердің үздіксіздігін қамтамасыз етеді. Оларға мысалы, негізгі өндіріс қажеттіліктері үшін құрал дайындау, құралдарды жөндеу, бу дайындау және т.б. жатады.

Қызмет көрсету үрдістерінетехникалық бақылау жұмыстары, көлік, қойма операциялары және тағы басқалары кіреді.

Өндіріс тиімділігі және өнім сапасы көп жағдайда өндірістік қызметтерді ұтымды ұйымдастыру деңгейімен анықталады.



Өндірістік үрдістерді ұтымды ұйымдастыру қағидаларын екі категорияға бөлуге болады:

- жалпы, яғни оның нақты мазмұнына байланысты болмайды;

- арнаулы, нақты өндірістік үрдістерге арналады.

Жалпы қағидаларға уақыт бойынша және кеңістікте кез келген өндірістік үрдісті ұйымдастыруға бағынышты болатын мынадай қағидаларды жатқызуға болады:

мамандану қағидасы, өндіріс үрдісінде жұмыс орындары және кәсіпорынның жеке бөлімшелерінің арасындағы еңбек бөлінісі мен шоғырлануын көрсетеді;

параллельдік қағидасы, белгілі бір өнімді дайындауға байланысты өндірістік үрдістің жеке бөліктерінің бір уақытта орындалуын білдіреді;

пропорционалдық қағидасы, кәсіпорынның өзара байланысты бөлімшелерінің уақыт бірлігіндегі салыстырмалы түрдегі тең еңбек өнімділігімен сипатталады;

тура-дәлдік қағидасы, еңбек заттарының, шикізаттар мен жартылай фабрикаттардың өндіріске жіберілуінен бастап, дайын өнімді алуға дейінгі қысқа қозғалыс жолдарымен жүруін айтады;

үздіксіздік қағидасы, операциялар арасындағы тоқтаусыз жұмыс істеуді талап етеді;

ыңғайластыру қағидасы, барлық өндірістік үрдістің автоматтандыруына және механикаландыруына, адамның денсаулығына зиянды, ауыр, біркелкі қол еңбегін болдырмауға бағытталады.

Өндірісті ұйымдастырудың үш негізгі әдісі болады: ағындық (тасқындық), партиялық (топтық) және бірлік. Олардың ішіндегі ең тиімдісі – қазіргі талаптарға сай келетін ағындық әдіс. Бұл әдістің мәні технологиялық үрдістің барлық элементтерінің уақыт бойынша қатаң сәйкестігімен және еңбек заттарының жұмыс орындары бойынша өнім өндірудің белгіленген тактісі бойынша анықталады.

7. Өнеркәсіптегі кәсіпорындық өндірісті ұйымдастыру

1. Өндірістік процесс және оларды ұйымдастыру принциптері

Өндірісті ұйымдастыру – өндіріс процесінде қамтылған адамдар мен заттық элементтердің уақыт пен кеңістікте оңтайлы үйлесуіне бағытталған шаралар жүйесі. Өндірістік процесті ұйымдастыру деп тиімді соңғы нәтижеге жету мақсатында уақыт пен кеңістікте оның элементтерінің үйлесу және іріктеп алу әдісін түсінеміз. Өндірісті ұйымдастыру – бұл өндірістік процесті жүргізу мақсатында еңбек құралы, еңбек затын адам еңбегімен біріктіріп және тиімді пайдалану әдістерінің жиынтығы. Дұрыс ұйымдастырылған өндіріс мынадай негізгі принциптерден құрылады:

мамандандыру - бұл жалпы сұранысты қанағаттандыратын өнім шығару жолында конструкторлық және технологиялық күшті біріктіру;

үздіксіздік - бұл өндіріс операцияларын бірінен соң бірінің технологиялық процеске сай жүргізілуі;

· пропорционалдық - бұл өндірістік процесс стадиялары мен операцияларын бір мезгілде жүргізу және материалдардың, құрылыстардың, еңбек ресурстарының саны өндіріске сәйкес болуы тиіс;

· параллельділік - толық немесе жеке жұмыс процесін бір уақытта орындауын білдіреді;

· тура дәлділік - өндіріс процесінде еңбек заттарының қозғалысының қысқа қашықтығын қамтамасыз етеді;

· ырғақтық - тең уақыт аралықтары арқылы өндіріс процесінің жиі қайталануы;

· икемділік - жаңа өнім шығаруға тез дағдылану мүмкіндігі.

Өндірістік процесс — белгілі бір өнімді өндіруге бағытталған, негізгі, көмекші, қызмет ететін және табиғи процестердің өзара байланысқан жиынтығы. Операция — бір немесе бірнеше жұмысшылардың, бір немесе бірнеше өндіріс объектілерімен бірқатар әрекеттерден тұратын және бір жұмыс орнында орындалатын өндіріс процесінің бөлігі. Өндірістік процестің операциялары негізгі, қосалқы қызмет ететін болып бөлінеді.

Шикізат пен материалдарды дайын өнімге айналдыру барысындағы өндірістік процестер негізгі деп аталады. Көмекші процестер негізгі өндіріске қажетті өнімдер өндіру және қызмет көрсетуге бағытталады. Оларға аспаптарды, технологиялық жабдықтарды және бөлшек запастарын дайындау, жабдықтарды жөндеу және т.б. жатады.

Қызмет етуші процестер негізгі өндіріспен тығыз байланысты. Олардың негізгі міндеті – кәсіпорынның барлық бөлімшелерінің тоқтаусыз жұмысын қамтамасыз ету. Оларға цех арасындағы және цех ішіндегі көлік, материалдық-техникалық ресурстарды сақтау және қоймалау және т.б. жатады.

Өндірістік процестер дайындау, өңдеу және құрастыру кезеңдерінен тұрады.



Дайындау өндірістік процесі шикізаттар мен материалдарды қажетті дайындамаларға (дайын өнімнің өлшемі мен формасына жақын дайындамаларға) айналдырады немесе сатып алады. Мысалы, машина құрылысында - темір соғу және құю процестері болса, ал тігу өндірісінде - пішу және материалдарды кесу процестері болады.

Өңдеуші процестер кезіңде дайындамалардан өңдеу (механикалық, термиялық, физика-химиялық) арқылы жаңа бөлшектер алынады.

Құрастырушы өндірістік процестер кезінде бөлшектерден жаңа өнімдер құрастырылады (құрастырылатын, аспатық процестер, ылғалды-жылу өңдеу және т.б.)

Еңбек затына жасалатын операциялардың сипаты бойынша өндірістік процестер қарапайым және күрделі болып бөлінеді.



Қарапайым процесс – бұл еңбек затына өзара байланысқан бірқатар операциялардың кезекті ықпал ету өндірістік процесі, оның нәтижесінде дайын немесе жартылай өнім алынады.

Күрделі процесс – бұл бірнеше өнім бөлшектерін (жартылай фабрикаттарды) біріктіру жолымен, жаңа өнім (жартылай өнім) алу өндірістік процесі. Күрделі процесс әдетті, параллельді-кезекті орындалатын қарапайым процестердің жиынтығы болып табылады.

Жұмысты қамту деңгейі бойынша, процестің соңғы нәтижесіне жету үшін өндірістік процестер толық және бөлшекті болып бөлінеді.



Толық процесс – бұл берілген процестің соңғы нәтижесін алу үшін қажетті толық жұмыстар кешенін қамтитын өндірістік процесс.

Бөлшекті процесс - бұл берілген процестің соңғы нәтижесін алу үшін қажетті, бірақ жұмыстың бір ғана бөлігін қамтитын, толық өндірістік процестің аяқталмаған бөлігі болып табылады.

Өндірістік процестердің техникалық жабдықталуының деңгейіне байланысты, қол еңбегімен жасалатын, жартылай механикаландырылған және кешенді механикаландырылған деп бөлінеді.

Қол еңбегімен жасалатын процестер деп машина немесе механиканың көмегінсіз орындалатын өндірістік жұмыстарды айтамыз.

Жартылай механикаландырылған процестер қол еңбегін жекелеген операцияларды орындауда машиналармен ауыстыруды сипаттайды.

Кешенді механикаландырылған процестер барлық өндірістік операцияларды өзара байланысқан машиналар мен механизмдер жүйесімен орындау.

Процестер типтері және өндіріс типтері

Өндірістік тип – жасалатын өнімнің номенклатурасымен бір аттас өнімді дайындау номенклатурасы, көлемі және ретті өндіру деңгейі негізделген, өндірістің ұйымдастырушы-техникалық және экономикалық ерекшеліктерінің жиынтығы. Шығарылатын өнімнің номенклатурасы мен көлемі өндірістің бірлестіру және мамандану шоғырландыру деңгейін анықтайды. Өндірістің мамандану деңгейі өндірістік процесті ұйымдастырудың сол немесе басқа типін құруға ықпал етеді. Тәжірибеде өнеркәсіптік өндірісті ұйымдастыру үш типке бөлінеді: массалық, жекелеген және сериялық. Олар бір-бірінен номенклатура тұрақтылығымен, жұмыс орындарының мамандану деңгейімен, шығарылатын өнім көлемімен, жұмысшылар мамандануымен ерекшеленеді. Жекелеген өндіріс өнімнің кеңейтілген ассортиментімен және бірдей өнімдерді аз көлемде шығарумен сипатталынады. Оның үлгілері қайталанбайды немесе жиі қайталанбайды. Жұмыс орындарында тереңдетілген мамандандырылу болмайды. Жекелеген өндіріс станок жасайтын, кеме жасау, ірі су турбиналарын өндіруге, жалға берілетін станоктар және басқа да бірегей жабдықтар жасайтын кәсіпорындарға тән. Массалық өндіріс үшін үлкен өндірістік көлемдерде шығарылатын өнім номенклатурасы тән. Мұнда арнайы құрал-жабдықтар, арнайы аспаптар және технологиялық жабдықтар қолданылады. Жұмысшылар шектеулі шеңбердегі операцияларды орындайды, бұл өз кезегінде осы операцияларды тез және сапалы орындауға мүмкіндік береді. Сериялық өндіріс өнімнің шектелген ассортиментін жасаумен сипатталады. Оның салыстырмалы шағын номенклатурасында технологиялық және конструктивті ұқсас өнім шығарылады. Белгілі бір уақыт аралықтары арқылы өнім партиялары (сериялары) қайталанады. Өндіріс партияларының шығарылатын көлеміне байланысты, өндіріс шағын сериялы, орта сериялы және ірі сериялы болып бөлінеді. Сериялық өндірісте ұқсас технологиялық процестерді орындау үшін жекелеген жұмыс орындарын мамандандыруға болады. Өнімнің өзіндік құн деңгейі жұмыс орындарын мамандандыру, орташа мамандандырылған жұмысшылардың еңбегін кең қолдану, өндірістік аудандар мен жабдықтарды тиімді қолдану, жекелеген өндіріспен салыстырғанда еңбек ақыға кететін шығындардың төмендеу есебінен төмендейді.

8. Өнеркәсіптегі технологияларды ұйымдастыру

Основными задачами технической подготовки производства на промышленном предприятии являются: формирование прогрессивной технической политики, направленных на создание более совершенных видов продукции и технологических процессов их изготовления; создание условий для высокопроизводительной, ритмичной и рентабельной работы предприятия; последовательное сокращение длительности технической подготовки производства, ее трудоемкости и стоимости при одновременном повышении качества всех видов работ. Техническая подготовка производства по своему содержанию подразделяется на исследовательскую, конструкторскую (проектирование изделий) и технологическую стадии. Назначение первой стадии - проведение прикладных исследований, экспериментирование, изучение возможностей использования новых конструктивных решений, материалов, технологических процессов, прогнозирование спроса на продукцию и др.; вторая охватывает все необходимые виды работ по конструированию (разработке проекта) новых изделий, изготовлению из опытных образцов, совершенствованию выпускаемых изделий; третья стадия имеет своей задачей разработку новых и совершенствование существующих технологических процессов, технологической оснастки, средств и методов контроля качества, нормативов трудовых и материальных затрат, совершенствование организации производства в цехах и на производственных участках. В свою очередь техническая подготовка составляет часть жизненного цикла изделия, включающего; научную и техническую подготовку, собственно производство и эксплуатацию изделия. Технические факторы - разработка и внедрение типовых и стандартных технологических процессов, использование стандартизированных и унифицированных средств технологического оснащения; применение систем автоматизированного проектирования технологической оснастки; применение АСУП, станков с ЧПУ, прогрессивных режимов механической и технической обработки деталей; использование прогрессивных технологических приемов обработки; внедрение прогрессивных заготовок с целью снижения трудоемкости на механическую обработку и материалоемкости продукции, улучшение метрологического обеспечения; применение средств активного и объективного технического контроля качества; автоматизация контроля за выполнением сетевых графиков проектирования и производства средств технического оснащения. Техническая подготовка производства может предусматривать техническое перевооружение, реконструкцию и расширение отдельных производственных участков, а также модернизацию оборудования.

Осуществлением единой технической политики на предприятии руководит главный инженер (первый заместитель генерального директора объединения), опираясь на аппарат технической подготовки производства. Организационные формы и структура ее органов определяются принятой на предприятии, в производственном объединении системой подготовки производства. На предприятиях различают три организационные формы технической подготовки:

Централизованную

Децентрализованную смешанную.

Техническое проектирование имеет целью детальную разработку ограниченного числа вариантов, признанных перспективными. При этом осуществляется конструктивная проработка основных, преимущественно новых по техническому решению узлов. В процессе рабочего проектирования разрабатывается одна, принятая в качестве основной, конструкция изделия. Детально разрабатываются чертежи всех элементов изделия, а также сборочные чертежи изделия в целом. Различие между технологической подготовкой производства и технической подготовкой производства заключается в том, что технологическая подготовка – это совокупность взаимосвязанных научно – технических процессов, обеспечивающих технологическую готовность предприятия в плановом порядке выпускать продукцию установленного ГОСТами и техническими условиями качества, а задача технической подготовки заключается в том, чтобы обеспечить:

установленный профиль и характеристику выпускаемых изделий;

заданный объем и календарный план выпуска продукции;

обоснованные затраты на производство не в ущерб качеству продукции

соблюдение отраслевых и межотраслевых стандартов и нормативов.

 

9. Технологиялық циклдер және үдерістер туралы түсінік



Өндірістік және технологиялық үдерістер. Машина жасау (машина жөндеу) кәсіпорындарында бұйымды шығаруға (жөндеуге) байланысты әртүрлі үдерістер орындалады.

Машина жасау технологиясында зерттеу және жасау нысандарына төмендегілер жатады:

– өңдеу түрлері, дайындамалар таңдау, өңделетін бет сапасы, өңдеу дәлдігі мен олардың припускілері, дайындамаларды базалау;

– беттерді (жазық, цилиндрлік, күрделі профильді және т.б.) механикалық өңдеу тәсілдері;

– типтік детальдарды (тұрқылар, біліктер, тісті дөңгелектер және т.б.) дайындау әдістері;

– жинау үдерістері (детальдар мен тораптарды біріктіру сипаты, жинау жұмыстарын механикаландыру және автоматтандыру);

– жабдықтарды құрылымдау.

Берілген кәсіпорында бұйымды дайындау (жөндеу) үшін қажетті адамдар іс-әрекеті мен өндіріс құралдарының өзара байланыстағы жиынтығын өндірістік үдеріс деп атайды. Өндіріс құралын өзгертіп және оның одан кейінгі жағдайын анықтау бойынша іс-әрекеттен тұратын өндірістік үдерістің бір бөлігін технологиялық үдеріс деп атайды. Технологиялық үдерісті орындау барысында берілген техникалық талаптарға сәйкес бұйым алу мақсатында материал мен шикізаттың формасын, өлшемдері мен қасиеттерін өзгертуге қол жеткізуге болады.

Қоюшы кәсіпорындағы қосымша өңдеуді немесе жинауды қажет ететін бұйым шикізат деп аталады. Технологиялық үдерістердің түрлері: механикалық, термиялық өңдеудің, жинаудың технологиялық үдерістері және т.б.

Бір жұмыс орнында орындалатын технологиялық үдерістің аяқталған бөлігі технологиялық операция деп аталады. Технологиялық операцияның негізгі элементтері мемлекеттік стандартпен анықталады. Технологиялық операция технологиялық үдерісті өндірістік жоспарлау үшін негіз болып саналады, яғни үдерістің еңбек сыйымдылығын есептеуге, біліктілік бойынша қажетті жұмысшылар санын анықтауға және т.б. Операция технологиялық және қосымша өтпелерге бөлінеді. Материалдан жоңқасымен бірге жаңа қабатты бөліп алу арқылы жаңа беттерді алу кесумен өңдеудеп аталады. Кесумен өңдеудің жалпы түріне өткір жүзді аспаптармен орындалатын өткір жүзді өңдеу жатады.



Технологиялық өтпе – тұрақты технологиялық режимдер мен қондыру кезінде технологиялық жабдықтаудың бірдей құралдармен орындалатын технологиялық операциясының аяқталған бөлігі.

Мысалы, алдымен біліктің бір сатысын, сонан соң екіншісін кескішпен тізбектеп кесу екі технологиялық өтпеден тұрады; егер бұл сатыларды бірмезгілде екі кескішпен кесуді орындайтын болсақ (1.1-сурет), онда бұл бір өтпемен кесу болып табылады. Дайындаманың бір бетін алдымен қаралтым, сонан соң таза режимде өңдеу екі технологиялық өтпеден тұрады, себебі бұл жағдайда кесу режимі өзгереді.



Технологиялық өтпені орындау кезіндегі жұмысшының барлық іс-әрекеті жеке-жеке тәсілдерге бөлінеді. Өтпе кезінде орындалатын және бір мақсатқа біріктірілген адамның іс-қимылының аяқталған жиынтығы тәсіл деп аталады.

Бекітпе – өңделетін дайындаманың немесе жинақ бірлігінің мықтап бекітілген кезінде орындалатын технологиялық операцияның бір бөлігі.

Дайындама– материалдың формасын, өлшемдерін, бет сапасы мен қасиеттерін өзгерте отырып, деталь немесе ажырамайтын жинақ бірлігін дайындайтын өндіріс заты. Беттердің формасы, өлшемдері және кедір-бұдырлығы өзгермейтін, бірақ технологиялық өтпені орындауға қажетті жұмысшы іс-қимылынан тұратын технологиялық операцияның аяқталған бөлігі қосымша өтпе деп аталады. Қосымша өтпенің мысалы ретінде өңдеу алдында дайындаманы бекітуді, кескіш бастиегін бұруды және т.с.с. айтуға болады. Өтпе жұмыстық және қосымша жүрістерден тұрады.

Жұмыстық жүріс – нәтижесінде дайындаманың формасы, өлшемдері, беттік кедір-бұдырлығы немесе қасиеттері өзгеріске ұшырайтын, аспаптың дайындамаға қатысты алғанда бір рет қана жылжу түріндегі технологиялық өтпенің аяқталған бөлігі. Әрбір жұмыстық жүріс барысында өңдеу режимін өзгертпестен материалдың берілген тереңдіктегі бір қабаты ғана алынады.

Шығару бағдарламасы – жоспарланған период ішінде бұйымның әрбір атауы бойынша шығару көлемі көрсетілген дайындалатын немесе жөнделетін бұйымдардың берілген кәсіпорын үшін бекітілген тізімі.

Дайындау-аяқтау уақыты бойынша бірдей операциялар кезінде белгілі бір уақыт интервалында өңдеуге жіберілетін бір бағыттағы еңбек құралдары мен типтік өлшемдері өндірістік партияны құрайды.

Технологиялық жабдықтар мен технологиялық құрал-саймандарды технологиялық операцияларды орындауға дайындау баптау (наладка) деп аталады. Баптауға жабдықты станокқа, кесу аспаптары жиынтығын өлшемге орнату т.с.с. жатады.

Технологиялық құрал-саймандарға технологиялық үдерісті жүзеге асыруға қажетті өндіріс құралдарының жиынтығы жатады.



Технологиялық жабдық – технологиялық үдерістің белгілі бір бөлігін орындау үшін материалды немесе дайындаманы, оларға әсер ететін құралдарды орналастыратын технологиялық құрал-саймандар (технологиялық жабдық мысалына құю машиналары, престер, металкескіш станоктар, пештер, гальваникалық ванналар, сынақ стендтері және т.б. жатады).

Технологиялық құрал-саймандар – технологиялық үдерістің белгілі бір бөлігін орындау үшін технологиялық жабдықты толықтыратын технологиялық құрал-саймандар (кесу аспабы, қалыптар, айлабұйымдар, мөлшерлегіштер, пресс-формалар, үлгілер, құю формалары, т.с.с).

Машина өндірісі дегеніміз – шикізат пен жартыфабрикаттарды дайын детальдарға, тораптарға, механизмдер мен машиналарға қайта өңдеуге байланысты жеке үдерістер жиынтығы. Жалпы өндірістік үдерістерге оның қалыпты жүруін қамтамасыз ететін операциялар кіреді (центраралық көлік, жабдықты жөндеу және т.б.).

10. Технологиялық үдеріс түрлері.



Тип производства в значительной степени влияет на технологические процессы изготовления деталей и сборки изделий. При разной серийности для изготовления одной и той же детали выбираются разные заготовки, применяется разное оборудование, оснастка, меняется структура технологического процесса. При этом изменяется и характер производственного процесса. Вид производства - это классификационная категория производства, выделяемая по признаку применяемого метода изготовления изделия и наличия технологической подготовки производства. Например: литейное, сварочное, механообрабатывающее, сборочно-регулировочное и т.п. Части производства - это понятие включает в себя основное и вспомогательное производство. Основное производство - это производство товарной продукции, которое изготавливает изделие для поставки, т.е. изготовление заготовок, готовых деталей и сборка их. Вспомогательное производство - это производство средств, необходимых для обеспечения функционирования основного производства. К последнему относятся: изготовление и ремонт средств технологического оснащения, производство или подача сжатого воздуха, тепловой и электрической энергии и т.п.

Технологический процесс - часть производственного процесса, содержащая целенаправленные действия по изменению и /или/ определению состояния предмета труда. Под изменением состояния понимают изменение формы, размеров, физических свойств и т.п. К предметам труда относятся заготовки и изделия.

Основные требования к технологическому процессу:

1. Технологический процесс разрабатывается для изготовления или ремонта изделия или совершенствования действующего технологического процесса в соответствии с достижениями науки и техники.

2. Технологический процесс разрабатывается для изделий, конструкция которых отработана на технологичность.

3. Технологический процесс должен быть прогрессивным и обеспечивать повышение производительности труда и качества изделий, сокращение трудовых и материальных затрат на его реализацию.

4. Технологический процесс разрабатывают на основе имеющегося типового или группового технологического процесса, а при их отсутствии на основе использования ранее принятых прогрессивных решений, содержащихся в действующих единичных технологических процессов изготовления аналогичных изделий.

5. Технологический процесс должен соответствовать требованиям техники безопасности, промышленной санитарии и охране окружающей среды.



Виды технологических процессов:

Единичный технологический процесс разрабатывается для изготовления или ремонта изделия одного наименования, независимо от типа производства.

Типовой технологический процесс разрабатывается для изготовления группы изделий с общими конструктивными и технологическими признаками.

Групповой технологический процесс разрабатывается для изготовления группы изделий с разными конструктивными признаками, но общими технологическими признаками.

Типизация технологических процессов как направление впервые была научно обоснована профессором ЛПИ А.П.Соколовским. При классификации деталей А.П.Соколовский предложил делить их на классы, подклассы и типы. Тип- представитель комплекса деталей (так называемых типоразмеров, которые отличают друг от друга только размерными характеристиками), для которых можно разработать общий технологический процесс, называемый типовым.

Метод работы по типовым технологическим процессам получил распространение в основном при крупносерийном типе производства.

Метод работы по групповым технологическим процессам (метод групповой обработки) научно обоснован профессором кафедры технологии приборостроения ИТМО С.П.Митрофановым. Применение групповых технологических процессов позволяет достичь в мелкосерийном типе производства такой же производительности, как и в массовом типе производства.

Технологическая документация представляет собой комплект технологических документов необходимых и достаточных для выполнения технологического процесса (операции). По степени детализации описания технологических процессов может быть:

1. Маршрутное описание - это сокращенное описание всех технологических операций в маршрутной карте в последовательности их выполнения без указания переходов и технологических режимов.

2. Операционное описание - это полное описание всех технологических операций в последовательности выполнения с указанием переходов и технологических режимов.

3. Маршрутно-операционное описание - это сокращенное описание технологических операций в маршрутной карте в последовательности их выполнения с полным описанием отдельных операций в других технологических документах,

Степень детализации описания зависит от сложности выполняемых работ, типа производства и конкретных условий производства.

Структура технологического процесса.

Технологические процессы изготовления изделий, деталей и заготовок при их разработке и в производственных условиях могут быть делимы на следующие структурные составляющие:



Технологическая операция - законченная часть технологического процесса, выполняемая на одном рабочем месте. На операцию определяется норма времени и операция является, таким образом, единицей для планирования объема работы и рабочих мест в цехе (005,010, 015....).

Установка - часть технологической операции, выполняемая при неизменном закреплении обрабатываемых заготовок или собираемой сборочной единицы (А, Б, В,...).

Технологический переход - законченная часть технологической операции, выполняемая одними и теми же средствами технологического оснащения при постоянных технологических режимах и установке (1,2, 3 ... ) .

Вспомогательный переход - законченная часть технологической операции, состоящая из действий человека и (или) оборудования, которые не сопровождаются изменением свойств предметов труда, но необходимы для выполнения технологического перехода (пример - установка заготовки, смена инструмента и т.п.). Вспомогательные переходы не записываются в карту технологического процесса. При одновременной обработке несколькими инструментами нескольких поверхностей переход называется совмещенным. Нередко встречаются операции, состоящие всего из одного технологического перехода.

Рабочий ход - законченная часть технологического перехода, состоящая из однократного перемещения инструмента относительно заготовки и сопровождается изменением формы, размеров, качества поверхности и свойств заготовки.

Позиция- фиксированное положение, занимаемое неизменно закрепленной обрабатываемой заготовкой или собираемой сборочной единицей совместно с приспособлением относительно инструмента или неподвижной части оборудования.

Прием- законченная совокупность действий человека при выполнении определенной части операции, применяемых при выполнении перехода или его части и объединенных одним целевым назначением. Например - включить станок, переключить подачи ит.п. Прием является частью вспомогательного перехода.

Технологический процесс может входить в систему технологических процессов:

- Система технологических операций - законченный технологический процесс.

- Система технологических операций (технологических процессов), выполняемых в пределах участка, цеха, предприятия.

11. Технологиялық үдеріс циклі

Производственный цикл — календарный период времени с момента запуска сырья и материалов в производство до момента выхода готовой продукции, приемки ее службой технического контроля и сдачи на склад готовой продукции, который измеряется в днях, часах.

Производственный цикл имеет две стадии:

· время протекания процесса производства

· время перерывов в процессе производства

Время протекания процесса производства, которое называется технологическим циклом, или рабочим периодом, включает:

· время на подготовительно-заключительные операции

· время на технологические операции

· время на протекание естественных технологических процессов

· время на транспортировку в процессе производства

· время на технический контроль

Время перерывов в процессе производства — время, в течение которого не осуществляется никакого воздействия на предмет труда и не происходит изменения его качественной характеристики, но продукция еще не является готовой и процесс производства не закончен. Время перерывов в процессе производства включает:

· время межоперационного пролеживания

· время межсменного пролеживания

Подготовительно-заключительное время затрачивается рабочим (или бригадой) на подготовку себя и своего рабочего места к выполнению производственного задания, а также на все действия по его завершению. Оно включает время на получение наряда, материала, специальных инструментов и приспособлений, наладку оборудования и др.

Время технологических операций — это время, в течение которого осуществляется непосредственное воздействие на предмет труда либо самим рабочим, либо машинами и механизмами под его управлением.

Время естественных технологических процессов — это время, в течение которого предмет труда изменяет свои характеристики без непосредственного воздействия человека и техники (сушка на воздухе окрашенного или остывание нагретого изделия, рост и созревание растений, брожение некоторых продуктов и др.).

Время на технический контроль и время на транспортировку в процессе производства составляют время технического обслуживания, которое включает:

· контроль качества обработки изделия

· контроль режимов работы машин и оборудования, их настройку, мелкий ремонт

· подвоз заготовок, материалов, приемку и уборку обработанной продукции

Межоперационные (внутрисменные) перерывы делятся на:

· перерывы партионности — имеют место при обработке деталей партиями: каждая деталь или узел, поступая к рабочему месту в составе партии, пролеживает дважды — до начала и по окончании обработки, пока вся партия не пройдет через данную операцию;

· перерывы ожидания — обусловлены несогласованностью (несинхронностью) длительности смежных операций технологического процесса и возникают, когда предыдущая операция заканчивается раньше, чем освобождается рабочее место для выполнения следующей операции;

· перерывы комплектования — возникают в, тех случаях, когда детали и узлы пролеживают в связи с незаконченностью изготовления других деталей, входящих в один комплект. Междусменные перерывы определяются режимом работы (количеством и длительностью смен) и включают перерывы между рабочими сменами, выходные и праздничные дни, обеденные перерывы.

Межоперационные и междусменные перерывы относятся к регламентированным перерывам.

Нерегламентированные перерывы связаны с простоями оборудования и рабочих по различным, не предусмотренным режимом работы организационным и техническим причинам (отсутствие сырья, поломка оборудования, невыход на работу рабочих и др.), и не включаются в производственный цикл.

Виды операционных циклов.

Длительность операционного цикла зависит от времени выполнения операции над единицей продукции (штукой), от числа единиц продукции в партии, поступающей на операцию, от числа рабочих мест на операции (число каналов обслуживания в многоканальном устройстве).

Длительность технологического цикла многооперационного процесса зависит от степени перекрытия во времени операционных циклов в каждой паре смежных операций, т. е. от степени параллельности выполнения смежных операций над партией продукции.

Виды движения партии продукции по операциям технологического процесса. Впервые виды движения партии продукции по операциям (рабочим местам) рассмотрены О. И. Непорентом в 1928 г. Принятые им названия и обозначения используются повсеместно до настоящего времени. В простом процессе движение партии продукции по операциям может быть организовано как последовательное, параллельное и параллельно-последовательное.

1) Последовательное движение (А). Характеризуется тем, что партия продукции п передается с операции на операцию целиком, т. е. размер передаточной или транспортной партии равен п, или р=п. Каждая отдельная единица продукции не может быть передана на следующую операцию, пока не будет закончено выполнение данной операции над всеми единицами партии п. Поэтому время движения предметов труда по всем операциям технологического процесса равно:





Технологический цикл сложного процесса. Организация сложного технологического процесса во времени определяется его цикловым графиком. Цикловой график строится на основе предварительного расчета длительности технологического цикла каждого из простых процессов, составляющих данный сложный процесс. Цикловойграфик определяет последовательность и продолжительность выполнения всех простых процессов, а также их взаимосвязи в процессе выполнения. Продолжительность каждого простого процесса в составе сложного вычисляется так же, как для простых процессов. Общая длительность технологического цикла сложного процесса определяется по наиболее длительной цепочке простых процессов. Технологический цикл сложного процесса представляет собой отрезок времени от момента начала самых ранних до момента завершения самых поздних работ из числа тех, что составляют простые процессы данного сложного процесса. Поскольку возможны сдвиги по календарным срокам начала и окончания отдельных работ, это может привести к изменению общей длительности цикла сложного процесса. Технологический цикл не включает время перерывов и время естественных процессов, поэтому он всегда меньше действительной длительности производственного цикла.

12. Технологиялық үдерісті құрудың негіздері.

Так как большинство товаров и практически все услуги не появляются естественным (природным) путем, их необходимо производить искусственно в условиях специально создаваемых производственных систем.

Примерами производственных систем в сфере производства товаров могут служить любые промышленные предприятия; в сфере производства услуг – школы, университеты, больницы, театры, музеи и т.д.

Для изучения сущности производственного процесса, необходимо исследовать его с функциональной стороны. С этой целью выделим в системе производственного процесса две группы действий:

· первая группа - основные (т.н. функциональные) действия, непосредственно преобразующие предмет труда в продукт. Эту совокупность действий традиционно называют технологией производства;

· вторая группа - вспомогательные действия, которые обеспечивают необходимые условия для выполнения функциональной группы действий.

К ним относится материально-техническое снабжение, распределение товаров, организация производства и его оперативное управление, учет, анализ, контроль хозяйственной деятельности, маркетинговая деятельность, логистика и т.д. Вторая группа действий, которая создаёт необходимые условия для выпуска продукции, называется экономической деятельностью или экономикой производства.



«Технология» – термин, образованный из двух греческих слов: «techne» и «logos». Греческое «techne» в дословном переводе обозначает «мастерство, искусство». Слово «logos» в настоящее время используют для обозначения науки, учения. Тогда, в буквальном переводе, технология – наука (учение) о мастерстве, искусстве.

Мастерство, пожалуй, самое важное свойство человека. Именно им человек отличается и выделяется из совокупности остальных биологических существ.

Поскольку мастерство нематериально, то само по себе оно не может видоизменить материальный объект, например, предмет труда (сырьё). Мастерство в совокупности с трудовой деятельностью обеспечивает процесс переработки исходного сырья в готовую продукцию.

Именно от уровня мастерства зависит, в конечном счёте, величина трудозатрат в процессе производства продукции.

Технология интегрирует в себе знания из всей научной области и не может быть сведена ни к физике, ни к химии, ни к одной другой науке о естественных процессах, так как ее предмет – мастерство использования естественных процессов в искусственных условиях производства.

Обобщая вышеизложенное, можно сформулировать следующее краткое определение:

Технология – наука о мастерстве в процессах создания благ.

Определяя роль технологии (мастерства) в жизни общества необходимо отметить следующее.

1. технология является «инструментом» прикладного использования всего багажа знаний общества. Без технологии знание остается «мертвым», не использованным.

2. технология является средством создающим надприродные блага для существования общества.

3. технология предопределяет условия использования труда, является «инструментом» сбережения затрат труда и как следствие, - является источником благополучия и материального богатства.

4. человек или коллектив или государство, лишенные необходимых для их функционирования технологий, в условиях конкуренции лишаются самостоятельности и независимости.



По виду полученного блага или результата технологии делятся на материальные (создающие материальные продукты) и нематериальные(создающие нематериальные блага, оказывающие услуги).

К числу нематериальных или социальных технологий относятся технологии образования, науки, здравоохранения, культуры, литературы, искусства и т.д.

В преобладающем большинстве материальные технологии являются машинными, в которых совокупность технологических действий осуществляется в основном машинами, аппаратами, техническими устройствами, приспособлениями.

В социальных технологиях тоже используются технические средства, но они непосредственно не создают результат. Все технические устройства социальных технологий имеют второстепенное значение. Например, результат работы учителя принципиально не будет зависеть от того, за какой партой работают ученики или на какой доске (по виду материала) приходиться работать учителю.

Следовательно, в материальных технологиях с точки зрения достижения конечного результата велика роль машин, а в нематериальных – людей, от профессиональных качеств которых почти полностью зависит результат.

Причина развития технологии – преобладание потребностей общества над возможностью их удовлетворения существующими средствами производства.

Источник развития технологии – достижения науки, которая в настоящее время сливается с производством, становится непосредственной производительной силой общества.

В контексте определения технологии как элемента производства важно разделить понятия «технология» и «техника». К сожалению, достаточно часто эти термины считаются тождественными по содержанию.

Техника на производстве представлена в виде оборудования - различных машин, аппаратов, устройств. Очевидно, что технические устройства используются для реализации тех или иных технологических действий по производству того или иного продукта, но техника - это не сама технология, так как технологический процесс производства можно реализовать и без использования техники (например, в случае ремесленного, кустарного производства).



Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3
Loading...


©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
рсетілетін ызмет
Жалпы ережелер
ызмет стандарты
дістемелік кешені
бекіту туралы
туралы хабарландыру
біліктілік талаптары
кіміні аппараты
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
ойылатын жалпы
мемлекеттік кімшілік
жалпы конкурс
білім беретін
Барлы конкурс
республикасы білім
бойынша жиынты
ызмет регламенті
ткізу туралы
конкурс атысушыларына
біліктілік талаптар
атысушыларына арнал
идаларын бекіту
Республикасы кіметіні
облысы кімдігіні
рсетілетін ызметтер
мемлекеттік ызмет
стандарттарын бекіту
Конкурс ткізу
мемлекеттік мекемесі
дістемелік сыныстар
Мектепке дейінгі
дебиеті маманды
дістемелік материалдар
білім беруді
ауданы кіміні
жалпы білім
конкурс туралы
мектепке дейінгі
рметті студент
облысы бойынша
мыссыз азаматтар
Мемлекеттік кірістер
дарламасыны титулды
Конкурс жариялайды
дістемелік кешен
мерзімді жоспар
разрядты спортшы
мелетке толма
ызметтер стандарттарын
директоры бдиев

Loading...