1.Қазақстанның қазіргі заман тарихының тарихнамасы және тарихи деректері



бет17/107
Дата23.12.2021
өлшемі323.27 Kb.
#147227
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   107
тарих жауап-1
Связанные:
Футбол футболда ойыншыны? ?ай дене м?шесіне доп тимеу керек ? (?
15. М.Шоқайдың саяси қызметі.

Мұстафаның қаламынан коммунистердің қоршаған ортаға жасаған қиянаттық əрекеттері тыс қалмаған. «Туркестан под властью Советов» атты шығармасында ол: «...Орта Азиядағы кеңестік құрылыс туралы менде қазір Шахтинск ісі бойынша материалдарды артта қалдыратын материалдар бар. Мен Орта Азияның су басқармалары туралы айтып отырмын. Фантастикалық миллиардтар жасалды (3 миллиард 600 миллион рубль!) атақты Қара құм құмдарын суару сияқты опералық құрылыс жобалары; Каспий теңізінің Гасан-Кулий шығанағын тұщыландыруды армандады. Жақын жерде егілген бидай мен мақта сусыздықтан қайтыс болды! Бұл жобалар тек кеңес билеушілерін жеке байыту үшін қажет болды... Олар Түркістанды суару бойынша қалай жұмыс істеді, тек бір санды айту жеткілікті: 8 миллион рубль жұмсап, большевиктер инженерлері тек 20 (жиырма) гектар жер сұрады!.. Ал қанша миллион жел соқты!», — деп толғанады.

М.Шоқай өз еңбегінде Батыс Түркістан мен Шығыс Түркістан жəне Ауған Түркістан деп Түркістанның этнографиялық жəне саяси жағынан шекарасын анықтап береді. Соның ішінде оның баса көңіл бөлгені – кеңестік Түркістан. Яғни Хиуа, Бұхара, Түркістан, Қырғыз өлкесі жəне Астрахань губерниясы. М. Шоқайдың айтуы бойынша, бұл аймақ «біртұтас ұлтты» құрайды. Сондықтан кеңес өкіметі Мұстафаның идеясына қорқынышпен, қауіптілікпен қарай отырып, теріске шығаруға тырысты. Б. Хайт өзінің «Түркістан XX ғасырда» атты еңбегінде

«Біртұтас Түркістан» идеясын одан əрі көтерді. Ол Кеңес өкіметінің Қазақстанның жəне Орта Азия мəселесін Түркістанмен байланыстыруын сынайды. Хайттың айтуынша Түркістан термині осы өңірде орналасқан тарихи, мəдени, саяси жағынан қалыптасқан халықтардың отаны ретінде қаралады. Этнографиялық тарихи жəне басқа да ерекшеліктеріне байланысты М. Шоқайдың «Тəуелсіз Түркістан» концепциясын жан-жақты қарастыруға болады.

ХІХ ғасырдың соңы ХХ ғасырдың басын да өзінің басқару жүйесін Орталық Азияға жая бастаған Ресей отаршылары татар, башқұрт жəне ноғай елдерін бағындыруға қолданған əдісайласын енді жаңа елдерді бағындыруға қолдана бастады. Негізгі тіршілік көзі ата-мекен жерден, ата-салт дəстүрден, мəдениеттен айырылу қаупі енді осы өңірге де төнді. Міне осындай жағдайда Ресей отаршылдығы сияқты мемлекеттік деңгейде ұйымдасқан дүлей күшке қарсы тұра алу үшін соған деңгейлес ұйымдасқан материалдық жəне рухани күш қажет. Осындай күшті бəрі бірдей Ресей империализмінің қол астынан түркі халықтарын тəуелсіз бір майданға біріктіру арқылы қалыптастыру мүмкін еді. Мұстафа Шоқайұлының «Тəуелсіз Түркістан» концепциясының пайда болуының негізгі ядросы оның түрікшілдігі еді. Түрікшілдік жəне исламшылдық (пантюркизм и панисламизм) міне осы орыс отаршылдығына қарсы күрес арқасында өмірге келді. Негізінде бұл пантюркизм мен панисламизм қорғанушылар идеологиясы болатын.



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   107




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақтың мақсаты
Сабақ тақырыбы
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
рсетілетін қызмет
бағалауға арналған
Жалпы ережелер
Сабақ жоспары
Қазақстан республикасы
қызмет стандарты
бекіту туралы
жиынтық бағалауға
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
тоқсанға арналған
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасының
Реферат тақырыбы
арналған тапсырмалар
арналған жиынтық
білім беретін
бағдарламасына сәйкес
Әдістемелік кешені
болып табылады
мерзімді жоспар
бағалаудың тапсырмалары
туралы хабарландыру
Қазақстан тарихы
арналған әдістемелік
пәнінен тоқсанға
республикасының білім
сәйкес оқыту
Қазақ әдебиеті
Мектепке дейінгі
оқыту мақсаттары
қазақ тілінде
нтізбелік тақырыптық
жалпы білім
Жұмыс бағдарламасы
оқыту әдістемесі
білім берудің
Республикасы білім
әдістемелік ұсыныстар
Инклюзивті білім
пәнінен тоқсан
туралы анықтама
тақырыптық жоспар
мамандығына арналған