1 Топографиялық анатомия пәнінін зерттеу обьектісі ретінде сипаттаңыз


Жарықтық кесу: тік және қиғаш шап жарықтардың кезіндегі пластика түрлері (Басини, Жирар, Спасокукоцкий бойынша), тәсілдеріне сипаттама беріңіз



бет43/48
Дата10.06.2022
өлшемі196.65 Kb.
#267454
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   48
Байланысты:
Топанатомия
Êàôåäðà ¹1 Àêóøåðèÿ æ?íå Ãèíåêîëîãèÿ
2.3.16. Жарықтық кесу: тік және қиғаш шап жарықтардың кезіндегі пластика түрлері (Басини, Жирар, Спасокукоцкий бойынша), тәсілдеріне сипаттама беріңіз.
Шап жарығы барлық жарықтың 75% құрайды. Шап жарығы бар науқастардың iшiнде, ер адамдардың үлесі 90–97%. Олар туа және жүре пайда болған деп екіге бөлінеді. Туа пайда болған шап жарығы Егер де ішастардын кынаптык есiндiсi толығымен бiтелмесе, онда ол iш куысымен еркiн байланыста болады. Кейін қынаптык есiндi жарык қапшығына айналып, туа пайда болған шап жарығы дамиды. Туа пайда болған шап жарығы балалардағы жарықтардың (90%) негізгі салмағын құрайды, бірақ та олар ересек адамдарда да (10-12% жуық) кездеседі. Туа пайда болған шап жарығы тек қиғаш жарықтар түрінде кездеседі. Жүре пайда болған шап жарығы. Қиғаш және тік шап жарығы болады. Қиғаш шап жарығы сыртқы шап шұңқыры арқылы, ал тік шап жарығы ішкі шұңқыр арқылы өтеді. Жарықтың каналдық түрінде жарық қапшығының түбі тек шап өзегінің сыртқы тесігіне дейін жетеді. Шылбырлық түрінде жарық шап өзегінің сыртқы тесігі арқылы өтіп, шәует бауы элементтері арасында әр түрлі бағытта орналасады. Шап ұмалық түрінде жарық ұмаға түсіп, оны созып тұрады. Қиғаш шап жарығы аурудың бастапқы кезеңінде ғана қиғаш бағытта бо лады. Жарық көлемінің ұлғаюына байланысты, шап өзегінің ішкі тесігі құрсақүстілік қантамырын ішке қарай итере отырып, медиалдық бағытта кеңейеді. Жарық қапшығы медиалдык бағытта керілген сайын, шап өзегінің артқы қабырғасы әлсірейді. Шап-ұма жарығы ұзаққа созылса, шап өзегі тік бағыт алып, оның сырткы тесігі мен ішкі тесігі бір деңгейде тұрады (тік бағыт алған қиғаш шап жарығы). Үлкен жарықта оның көлемі біршама ұлғайып, ер адамның жыныс мүшесi тері астында жасырынып, жарық қапшығы ішіндегі заттар өздiгiнен іш куысына енбейді. Енгізу кезiнде iшек шұрылы естіледі. • Тік шап жарығы медиалдық шұңқыр арқылы көлденең фасцияны том пайта отырып, іш куысынан шығады (шап өзегінің артқы қабырғасы). Шап өзегінің сырткы тесігі арқылы өтіп, шап байламы үстінде ұма түбінде дөңгелек түзіліс түрінде орналасады. Көлденең фасция тік шап жарығының ұмаға түсуіне кедергі жасайды. Тік шап жарығы жиі екі жакты кездеседі. Негiзгi емi-хирургиялык. Операциянын негiзгi максаты - шап каналынын Emi пластикасы. Операцияны кезен бойынша жүргiзедi. Бiрiншi кезең - шап каналына жету жолы. Шап аймагында шап байламынан жоғары немесе параллельдi бағытта киғаш тiлiк жасайды. Іштiн сыртқы қиғаш булшыкет апа неврозын кеседi; онын жогаргы жапырағын iштiн iшкi кигаш және көлденен бұлшықетінен ажыратады, төменгi жапырағын - ұрық шылбырынан ажыратады, осымен бірге шап байламының ақ сызығын шап сүйегiнiн төмпешігіне дейiн ажыратады. Екiншi кезеiнде жарық қапшығын белiп ажыратып, жарықты алып тастайды. Үшiншi кезеңiнде терең шап сақинасын қалыпты мөлшерге дейін тігеді (диаметрі — 0,6-0,8 см); төртінші кезеңде шап каналының өзінің пластикасын жасайды. Шап каналынын пластикасын тандаған кезде негiзгi жарықтың пайда болуына оның артқы қабырғасының әлсiздiгi себеп болғанын ескеру қажет. Сондыктан да қазiргi кезде шап каналының артқы қабырғасының ғана пластикасын жасайды. Ересектерде шап каналының алдыңғы қабырғасына пластика жасау тек бұрынғы деректерде кезедеседi, осы әдістердің біріне қысқаша тоқталып өтейік. Бобров-Жирар әдісі. Бобров-Жирар әдiсi шап каналының алдыңғы қабырғасын бекітуді камтамасыз етеді. Ұрык шылбыры үстiнде шап байламына алдымен iштiң iшкi киғаш және көлденең бұлшыкеттерi жиектерiн тiгiп, осыдан кейiн бөлек тiгiс аркылы iштiң сырткы қиғаш бұлшықетінің апоневрозының жоғарғы жапырағын тігедi. Апоневроздың төменгi жапырағын жоғары жапырағына бекiту арқылы iштiң сыртқы қиғаш бұлшықетi апоневрозының дупликатурасын жасаймыз. Бассини әдісі шап каналының артқы қабырғасын бекітуді қамтамасыз ететін кең таралған әдіс. Жарық қапшығын алып тастаған соң, ұрық шылбырын шетке ығыстырып, астынан іштің қиғаш және көлденең бұлшықетінің төменгi шетiн iштiң көлденең фасциясымен бiрге шап байламына тiгедi. Ұрық шылбырын түзiлген бұлшықет қабырғасына орналастырады. Терең тігістер салу шап каналының артқы қабырғасының әлсіреуін қалпына келтіруге бағытталған. Іштің сырткы киғаш бұлшыкетiнiң жиегін ұрық шылбыры үстiнде «шетімен шеті» әдiсi арқылы тігеді. Спасокукоцкий әдісінің негізі мынада жатыр: сыртқы қиғаш құрсақ бұлшық етінің апоневрозының ішкі жапқышы ішкі қиғаш және көлденең құрсақ бұлшықеттерінің шеттерімен бірге бір қатар үзілген жібек тігістермен шап байламына тігіледі. Содан кейін апоневроздың сыртқы қақпағы ішкі жағына тігіледі.

1 Жүйке жүйесінің шеткі бөлімі құрылысының заңдылықтарына анықтама беріңіз


Перифериялық жүйке жүйесі немесе перифериялық жүйке жолдары жұлыннан шыққан 12 жұп жұлын нервтерінен және мидан шыққан бас сүйек нервтерінен тұрады.


Жүйке жүйке талшықтарының шоғырларынан, яғни рецепторлық (афферентті) және эфферентті нейрондардың процестерінен түзіледі, сондықтан импульстарды әртүрлі бағытта өткізеді:
а) перифериядан ми орталықтарына;
б) талдау орталықтарынан шеткі аймақтарға, атқарушы органдарға дейін.
Осылайша, барлық жүйкелер аралас және сенсорлық және қозғалтқыш жүйке талшықтарынан тұрады. Жүйке талшықтарынан басқа, жүйкенің тамырлары мен жүйкелері бар дәнекер тінінің қаңқасы бар. Әр жүйке арқылы симпатикалық талшықтар да өтеді.
Нервтер әртүрлі пішіндегі ақ жіптерге ұқсайды, дөңгелектенеді немесе жалпақ. Нервтердің қалыңдығы да микроскопиялық өлшемдерден бірнеше сантиметрге дейін өзгереді. Үлкен нервтер макроскопиялық түрде анық көрінеді. Жеке жүйке талшығы осьтік цилиндрден және нейрилеммадан немесе Шван қабығынан тұрады. Осьтік цилиндр нейронның невритінен немесе дендритінен түзіледі. Нейрилемма Шванн немесе Милов емес жасушалардан – олигодендроциттерден құрастырылған. Оның омыртқасында миелин болуы мүмкін, содан кейін миелин немесе пульпті қабық деп аталады. Шван қабықшасының құрылымына сәйкес жүйкелер пульпті – миелинді қабықшалы және пульпацияланбайтын – амиелиндік болып бөлінеді.
Жеке жүйке талшықтарының диаметрі бірдей емес: пульпті талшықтардың ең қалыңы моторлы соматикалық; орташа целлюлоза талшықтары – сезімтал соматикалық; жұқа - сезімтал симпатикалық; жіңішке безмякотные - симпатикалық қозғалтқыш.
Дәнекер тінінде нервтің қаңқасы эндоневрий, периневрий және эпиневрий бөлінеді. Эндоневрий – эндоневрий – жеке жүйке талшықтарын, периневрий – периневрий – жүйке талшықтарының шоғырларын, ал эпиневрий – эпиневрий – тұтас жүйкенің сыртқы қабығы қызметін атқарады. Эндо- және периневрийдің астында миға қарай субдуральды және субарахноидальды кеңістіктермен, ал шеткі жағында лимфа капиллярларымен байланысатын периневральды лимфалық кеңістіктер бар. Жүйке қаңқасында оның қоректенуін қамтамасыз ететін жүйке тамырлары – vasa nervorum, ал жүйке тамырларының жүйкелері – nervi nervorum. Эпиневрийде сонымен қатар лимфа тамырлары бар, бірақ олар периневральды кеңістіктермен байланыспайды.

2 Оперативтік хирургияның қазіргі заманғы бөлімдері және бағыттарына анықтама беріңіз


XХ ғ. екінші жартысы және ХXI ғ. басында оперативтік хирургияның
жаңа бөлімдері мен бағыттарының дамуымен, техникалық жаб-
дықталуының айқын күшеюімен танымал. Бұл бағытқа жататындар:
микрохирургия, аз инвазивтік, эндоскопиялық және эндоваскулярлық
хирургия.
Микрохирургия - кіші анатомиялық құрылымдарға оптикалық зат-
тарды және микрохирургиялық құралдарды қолдана отырып жасала-
тын хирургиялық операциялардан тұратын оперативтік хирургияның
бөлімі.
Микрохирургиялық операцияның сыртқы көрінісі оперативтік ми-
кроскоп немесе хирургиялық лупа, микрохирургиялық кұралдар және
өте жіңішке тігетін жіптерді қолдану болып табылады.
XХғ. 20-жылдарында алғаш оперативтік микроскоп пайда болғаннан
бастап микрохирургиялық операцияларды жасау мүмкін бола баста-
ды. Алғашқы микрохирургиялық операциялар хирургияның отиатрия
және офтальмохирургия бөлімінде көру және есту мүшелеріне жасала
бастады. Хирургияның осы аймақтары микрохирургиялық болып та-
былады.
Тамырлық хирургия және нейрохирургияда микрохирургиялық
операциялар жақсы дами бастады. Мұндай тәсілдермен ұсақ қан
тамырларға (диаметрі 2 мм дейін), лимфалық тамырларға және ұсақ
нервтерге (диаметрі 1 мм дейін) операция жасауға мүмкіндік туды.
XX ғ. соңынан бастап микрохирургиялық технологиялар абдоми-
нальды, торакальды хирургияда, урологияда, травматологияда және
т.б. хирургияның салаларында кеңінен қолданыла бастады.
Соңғы он жылда макроағзаларға операция жасаудың микро-
хирургиялық тәсілдері ойластырылды, ол операцияның неғұрлым
физиологиялық жүргізілуіне, госпитализациялау уақытын қысқартуға,
хирургиялық емнің нәтижесін жақсартуға мүмкіндік береді.
Микрохирургиялық тәсіл бар операцияларды дамытып қана
қоймай, кәдімгі микрохирургиялық тәсілдер ережелерін қолданбай
жаңа оперативтік тәсілдерді жасауға мүмкіндік береді.
Микрохирургиялык операциядан кейін жаранын жазылу уакыты
жылдамдайды, операцияның нәтижесі айқын жақсарады, асқынулар
саны төмендейді.
Қазіргі таңда реконструктивтік және пластикалық микрохирур-
гия дамуының өскендігі анықталды: микрореплантология, тіндік
кешендердің микрохирургиялық аутотрансплантациясы, префабри-
кация, ұсақ тамырлардың артериовенозды шунттары, мүшелер мен
тіндердің тіндік инженериясы.
Микрореплантология. Бүгінде «реплантация» (жапсырып тігу)
терминін мамандар кең түрде медициналық саладағы түсінігіне
қарағанда кеңінен қолданады. Сөз тек қол-аяқ сегменттері ғана емес,
сонымен қатар, адамның кез келген дене аймақтары туралы болып
отыр: сыртқы құлақ, мұрын, беттің жұмсақ тіндері, жыныстық мүше.
Тіндер жиынтығының микрохирургиялық аутотрансплантациясы. Ба-
ламалы хирургия болмаған кезде, операция жасауда дәстүрлі әдістерді
қолдану мүмкін болмаған жағдайда жасалатын операция. Бұл жүмсақ
тіндер мен сүйектердегі (бастың милық және беттік бөліктері, қол-аяқ,
кеуде және т.б.) ipі ақауларды қалыпқа келтіруі, ерлерде зәр шығарv
өзегінің (10-12 см) созылмалы кемістіктер, әйел және еркектік транс-
сексуализм (жынысын ауыстыру) кезінде фаллостың түзілуі, сонымен
қатар, ортаңғы саусақтың онкологиялық ауруына байланысты ампута-
ция жасағаннан кейінгі фаллостың түзілуін қалпына келтіру.
Тіндік инженерия. Бұл тәсіл өзіне биологияны және тірі тінді өндіру
мақсатында инженерияны біріктіреді, ол зақымдалған анатомиялық
құрылымды толық мүшеге ауыстыру үшін қажет.

3 Хирургиялық операциялардың әлеуметтік және моральдық-этикалық мәселелерін жазып кетіңіз


Хирургиялық операция - емдік көмек көрсетуде тиімді әдістердің


бірі. Сонымен қатар, көптеген операциялар кәсіптік қызмет аясы-
нан шығып, қоғам үшін әлеуметтік маңызға ие болады. Біріншіден,
хирургияның жағдайы, оның мүмкіншіліктері, хирургиялық
операцияның жетуі әлеуметтік-экономикалық жағдайға байланысты.
Екіншіден, өмірлік көрсеткіш бойынша жасалатын барлықоперациялар
науқастың өмірін сақтап, мүгедектікке дейін әкелетін дененің белгілі
бір жеткіліксіздігіне әкеледі, мысалы, қол-аяқтың ампутациясы.
Мұндай операциялар өмірдің белгілі бір сапасын, еңбекке жарам-
дылығын, әлеуметтік оңалту мәселелерін шектейтін медициналық кана
емес, сонымен қатар, әлеуметтік сұрақ болып табылады.
Хирургиялықоперацияда мынандай моральды-этикалықсұрақтарды
қояды, операцияның науқасқа қауіптілігі, хирург және науқас, хирург
және науқас туыстарының арасындағы қарым-қатынас.
Хирургиялық операцияда тұрғындардың айқын бөлігін сауық-
тыру және аурушаңдылық деңгейінде маңызды рөл атқарады. Аор-
токоронарлық шунттау операциясын, жүректің ишемиялық ауруында
миокартың қанмен қамтамасыз етілуін жақсарту үшін қолданылатын
басқа да операцияларды кеңінен енгізу миокард инфарктімен
аурушаңдылықтың және өлім-жітім төмендеуіне алып келеді. Өкпелік
туберкулез кезінде, әсіресе, оның ашық пішінінде қолданылатын ра-
дикальды операциялар өкпенің туберкулезімен аурушаңдылықтың
төмендеуіне әкеледі.
Операциялық мейірбике үстелінде құралдардың орналасуына сипаттама беріңіз

Операциялық медбикенің жұмыс орны операциялық бөлме болып табылады.


Мейірбике станциясының жабдықтары.
1. Операция үстелінің жанында орналасқан және тікелей аспаптармен операцияны қамтамасыз етуге арналған биік аяқтағы шағын жылжымалы үстелдер.
2. Операциялық үстелден біршама қашықтықта орналасқан залалсыздандырылған аспаптар мен таңу материалдарының резервіне арналған Бобров таңу үстелі үлгісіндегі үлкен аспаптар үстелі.
3. Тігіс материалын, йод немесе йодонат ерітінділерін, спирт, бензин, фурацилин, сублимат, новокаин ерітінділерін, натрий хлоридінің изотоникалық ерітіндісін сақтауға арналған бөлек үстелдер.
4. Аспаптардың үлкен үстелінің жанында орналасқан стендтердегі стерильді қораптар. Бұл бикстерде қажетті хирургиялық зығыр және таңғыш материал бар.

Ішкі ағзаларды ауыстырып қондырудың (трансплантация) негізгі принциптері


Тірі донордан трансплантациялау тек басқа адамның өмірін сақтап қалу үшін ерікті жанқиярлыққа негізделуі мүмкін.


Әлеуетті донор ағзаны эксплантациялаудың оның денсаулығына ықтимал зардаптары туралы толық ақпараттандырылуы тиіс.
Донордың өміріне тікелей қауіп төндіретін эксплантацияға моральдық тұрғыдан жол берілмейді.
Бір адамның өмірін қысқартуға, оның ішінде екіншісінің өмірін ұзарту мақсатында өмірді қамтамасыз ету процедураларынан бас тартуға жол берілмейді.
Ең көп тараған тәжірибе – жаңа ғана қайтыс болған адамдардың ағзасын алу. Өлім сәтін анықтауда екіұштылық болмауы керек.
«Ми өлімін» этикалық тұрғыдан дұрыс диагностикалаудың шарттары үш принципті сақтау болып табылады: біртұтас көзқарас принципі, алқалылық принципі және ұжымдардың қаржылық және ұйымдық тәуелсіздігі принципі.
Донорлық органдарды бөлу басымдығы жекелеген топтардың артықшылықтарын анықтаумен және арнайы қаржыландырумен айқындалмауы керек.
Донорлық органдарды бөлу кезінде үш критерий: донор-реципиент жұбының иммунологиялық үйлесімділігі, реципиент жағдайының ауырлығы және басымдық тәртібі ескеріледі.

Ауыстырып қондырудың (трансплантация) клиникалық маңызына анықтама беріңіз


Қазіргі кезде бүкіл адам мүшелері (ми-
дан басқасы) трансплантацияланады және хирургтер осы операцияны
жасау тәжірибесін толық жетілдірген.
Бұл жағдайды үш негізгі кезеңмен байланыстыруға болады. Бірінші,
тәжірибені ірі және ұсақ зертханалық жануарларға қарқынды жа-
сау; екіншіден, бір кезеңде иммунология мен биологияның қатты
дамуы, осы арқылы трансплантациялық иммунитет реакциялары
ерекшеліктерін оқуға мүмкіндік берді; үшінші, жаңа мамандықтардың,
яғни, анестезиология және реанимация салаларының бағыт алуына
байланысты, ұзақ және ауыр трансплантациялық операциялар жаса-
лынды, көпшілік операциялар зақымдалған мүшені толығымен алып
тастау (жүрек, бауыр, барлық ішектер) және тез арада орнына сау
мүшені алмастырып қою. Адам ауруының емі үшін мүшелер мен тіндердің трансплантациясында қолданылатын трансплантация бөлімі клиникалық трансплонтология деп аталады.
Қазіргі уақытта трансплантологияда келесі бағыттар бар:
клиникалық трансплантология, эксперименттік трансплантология,
трнсплантациялық иммунология, мүшелер мен тіндердің консервация-
сы, жасанды тіндерді өңдеу (жасанды жүрек, жасанды бүйрек, жасанды
ұйқы безі және т.б.).

Ауыстырып қондыруға (трансплантация) және оның терминдеріне жалпы сипаттама беріңіз


«Трансплантология» деген латын термині transplantare - орналасты-


ру және гректің logos - оқыту сөзінен шыққан. Басқа сөзбен айтқанда,
трансплантология - бұл мүшелер мен тіндерді алмастыру туралы ілім.
Үлкен медициналық энциклопедияда трансплантологияны био-
логия мен медицина салаларының бір бөлігі ретінде қарастырады,
яғни, трансплантация мәселесін оқытушы және мүше мен тіндердің
консервілеу әдісін жасаушы, сондай-ақ, жасанды мүшелерді жасаумен
және оларды қолданумәселелерін көтеретін ғылым ретінде қарастырған.
Трансплантология көптеген теориялық және клиникалық пәндердің
жемістерін өзіне сіңірді: биология, морфология, физиология, генетика,
биохимия, иммунология, фармокология, хирургия, анестезиология,
реаниматология, гемотология және т.б. пәндерді қамтыды. Сондықтан
бұл интеграцияланған ғылыми тәжірибелік пән болып табылады.
Адам ауруының емі үшін мүшелер мен тіндердің трансплантация-
сында қолданылатын трансплантация бөлімі клиникалық трансплонто-
логия деп аталады. Бұл трансплантация хирургиялык операциялармен
болғандықтан хирургиялық трансплантация деп те атауға болады.
Қазіргі уақытта трансплантологияда келесі бағыттар бар:
клиникалық трансплантология, эксперименттік трансплантология,
трнсплантациялық иммунология, мүшелер мен тіндердің консервация-
сы, жасанды тіндерді өңдеу (жасанды жүрек, жасанды бүйрек, жасанды
ұйқы безі және т.б.).
Трансплантология - мүшелер мен тіндерді тауып алу көзімен бай-
ланысты жалпы медициналық, хирургиялық, иммунобиологиялық, со-
нымен қатар, құқық және этикалық сұрақтарға жауап беретін кешенді
ғылым.
Трансплантация - мүшелер мен тіндердің билогиялық тірі және
жасанды ауыстырылу операциясы. Биологиялық трансплантатты та-
уып алу көзі тірі немесе өлген адам болуы мүмкін. Жасанды мүшені
ауыстырғанда «протездеу» термині қолданылады, оларды жасанды
буындардың ауыстырылуы (жасанды тізе буыны, жасанды жамбас-сан
буыны), жүрек қақпақшасының протезі, қан тамырлардың протезі деп
атауға болады.
Трансплантологияда ұксас үш термин қолданылады: «пластика»,
«ауыстыру», «қоса ауыстыру». Бұларды абсолютті шектеу қиын, бірақ
келесі жолмен анықтамалар беруге болады.
Пластика - бұл қан тамырларды тікпей, мүше ақауын немесе
анатомиялық құрылымды трансплантатпен ауыстыру. Бұл термин
тіндерді, мүше бөлігін трансплантатпен белгілеуге қолданылады.
Ауыстыру - бұл қан тамырларды тігумен жүретін трансплантация.
Бұл трансплантация ортопедиялық болуы мүмкін, яғни, арнайы мүшеге
арналған орын және гетеротопиялық болуы мүмкін.
3.1.8 Қазіргі замандағы хирургиялық ауыстырып қондырудың (трансплантация) алатын орны

Қазіргі замандағы трансплантологияның аз дамыған тарауы ней ротрансплантация болып табылады. Алғашқы талпыныстар тамырлық тігістер әдістері тәжірибесінде Гутри және шәкірті Каррельмен иттің басын алмастыруын жасады. Кейінірек В.П. Демихов узак бакылау максатында күшіктің мой нымен бірге басын және кеуде кабыргасының жоғарғы жағы мен алдынгы аяктарын алмастыру моделін ойлап тапкан. Реципиент ит мойнынын екі жағынан дорсальды бетiн донор иттiн алдыңғы аяғы және кесілген кеуде кабыргасының жиектерi жаксы алып жатты және күшік басын жақсы бекітті. Ауыстырылған кешеннін кан айналы мы рецепиенттің мойын артериясы мен венасы әсерінен жүреді. Бұл эксперименттік модель алмастырылған бас операциясынан кейiн жағдайы бақыланды. Вальтпен ұсынылған баска модель бассүйектi миымен бiрге бөліп алып, иттің мойнына алмастыру ұсынылған. Сондай-ақ, жекеленіп алынган миды маймылдын санына алмастыруда көрсетілген. Мидын барлык осы эксперименттік алмастырулары клиникалык операциялардын прототипі бола алмады, бiрак ми нейротран сплантациясы алдынгы гипоталамустын кан тамырына байланы сын гетеротопиялык алмастырылу болды (И.Д. Кирпатовский). Алдынгы гипоталамус жасушаларынын мидын нерв жасушаларынан айырмашылығы бірнеше сағат бойы ишемияны көтере алуға кабілеттігі. Ми алмастыруға келмейтін жалғыз мүше болып табылады, алдыңғы гипоталамустын жасушалары кыртысастылық құрылысын трансплантат ретiнде колдануға, алдыңғы құрсақ қабырғасына гетеротипті алмастыруға болады. Бағаналык жасушаларды алмастыру трансплантологиянын жана аспектілері болып табылады. Соңғы жылдары қатты зақымдалған мүшелердің бағаналык жасушаларының қызметiн цитокин кешенi мен белсендi паренхиматозды жасушалар факторынын өсуін күшейтіп, алмастыру галымдардың қызығушылығын тудырды. Клиникалық тәжірибеде ИШЕМИЯЛЫҚ немесе дилатациялық кардиомиопатия кезіндегі жүректін насостык кызметiн күшейту үшін аутологиялық сүйек кемiгiнiң гемопоэтикалық және мезенхимиялық бағаналық жасушаларын колдануды тапты. Бағаналық жасушалардын көмегiмен терапияда ауыр кардиологиялық аурулардын жағдайын жаксартады және жүректі алмастыруға дайындайды. Әлемнiн зерттеу орталыктары бағаналық жасушаларды басқа кезден колдануды тапкан (аутологиялык май тiнi, дәнекер тіні, кiндiкбау каны мен бала жолдасы, урык және эмбрион тiнi), бiрақ бұл бағыт биологиялық сиякты этикалық занды мәселелерiндi шешу үстінде.


Хирургиялық тігуші аппараттарға сипаттама беріңіз
Едәуір кең қолданысқа ие аппараттар: циркулярлық
тамырлық тігіс салуға арналған аппараттар (АСЦ-4, АСЦ-8, АСЦ-20),
қан тамырларын тігуге арналған әмбабап аппарат (УС-18), сызықшалы
тамырлық тігіске арналған аппарат (АЛШ-20), жүрек құлақшасын
тігуге арналған аппарат (УУС-20), бронх ұштарын тігуге арналған ап-
параттар (УКБ-25, УКБ-16) және өкпе түбірін тігуге арналған аппарат
(УКЛ-40, УКЛ-60), өкпе тіндерін тігуге арналған (УТЛ-105), брон-
хтарды тігуге арналған (СБ-2, СБ-3), өңеш-асқазандық анастомоз-
ды жасауға арналған аппарат (ПКС), асказан-ішектік анастомозды
жасауға арналған аппарат (НЖКА-60), төсті, қабырғаны, бұғананы
және төменгі жақты тігуге арналған аппараттар (СГР-20, СРКЧ-22).
Жұмсақ тіндерді тігуге арналған көп мақсатты аппараттар (СМТ-2),
мүшелерді тігуге арналған аппараттар (УО-40, УО-60). Соңғы жылдары
бір рет тігетін аппараттар кең түрде қолдануға ие болған.
Бұл аппараттардың барлығының құрылысы бір текті ережелі. Әрбір
аппарат тігілетін мүшелер мен тіндерді бекітуге арналған құрылғыдан,
қысқыштары бар магазиннен, қысқыштарды итеріп шығаратын
құрылғыдан және қысқыштарды майыстыруға арналған матрицадан
түрады.
Тігуші аппараттың жұмысының негізі қортындылану келесідегідей.
Тігілетін тіндерді бекіткен соң П-тәрізді қысқыштарды итеріп
шығаратын механизм іске қосылады, олар тіндерден өтіп, матрицаға
тіреледі және В-тәрізді қалыпқа келеді. Механикалық тігіс қажетіне
қарай бір қатарлы немесе екі қатарлы, сызықшалы немесе циркулярлы,
қысқыштары тігінен немесе көлденеңнен орналасқан, барлық қыс-
қыштар бір уақытта салынатын немесе кезегімен салынатын болуы
мүмкін.

10 Сіңір тігісі жайлы ақпарат беріңіз


Сіңірлерді тігу қиын, себебі оларды тіккен кезде ұштары тарқатылып кетеді, содан барып тігіс ұстамайды. Ал сiңiрдiң тканьдерiн көбірек қамтып тіксе, онда ұштары қысылып қалады да, қан айналысы бұзылады, соның салдарынан жарақаттың жазылуы қиындайды.
Сіңірлерді ұшпа-ұш немесе кабырғаларын бір-біріне қосып тігеді. Оларды тігуге әр түрлi жiбек жіптері, капрон, лавсан, тан тал сымдар, спиртхинонды кетгуттар қолданылады. Спиртхинонды кетгуттың ерекшелігі сол-ол арнаулы спиртхинонды өңдеуден өтеді, бактерицидтiк қасиеті бар, сөйтіп жарақатта инфекцияның көбеюіне кедергі келтіреді. Сіңірлерге операция жасаған кезде көп жағдайда жергілікті инфильтрациялық немесе сүйек iшiлiк анестезияны колданады.
Сіңір закым а біріктірі Tepi қалпына келтіру шамамен Сіңірлерді атравматикалык инелермен тігеді. Тіккен кезде (Ю. Джанелидзенiн) мынадай талаптарды ескеру қажет: 1) Тігістер қарапайым болулары және оңай салынулары кажет; 2) Қан айналасы бұзылмас үшін, сiңiрлердiң ұштарын барынша аз мөлшерде қамтып тігуге тырысқан жөн; айналас фассия тігеді. 3) Tiгiстер сiнiрлердің ұштарын жақсы бекітуі керек, талшықтар тарамдалмауы қажет; 4) Тігіс сiңір бетінін жылтырлығын, тегiстiгiн қамтамасыз етуге тиiс.
Сiңiрге салынатын тігістердi бiрiншi және екінші тігіс деп бөледі . Бірінші тігісті антибиотиктерді пайдаланып жарақат алганнан кейiнгi 6-12 сағат аралыгында салады . Егер жаракат лас әрi шеттерi мыжылған болса , сiнiрдiн жарақат алған мөлшерде бұзылса , онда бірінші тігіс салуға болмайды . ұштары кеп Сіңірге екінші тігісті алғашкы жарасы жазылган сон 2-3 aптадан кейiн салады . Егер жарақат аскынып , iрiндейтiн болса , онда екінші тігісті 3-4 айдан сон салады . Сіңірдің бірінші тігісі . Жарақатқа алғашқы хирургиялық та зарту жасап болган сон , закымданған сiңiрдiн ұштарын жіңішке пинцеттермен ұстап , бір - біріне жакындатады . Сiнiрдiн мыжылған уштарын кауiпсiз ұстарамен үнемдi турде сау жерiне дейiн кеседі . Сонан соң ұштарын түрлi ( Кюнео , Ланге , Фриш , М. М. Казаков , және В. И. Розовтын т . б . ) тәсілдерімен тігеді . Кюнео тігісі . Ұзын жiн ( лигатура ) сабақталған екі атравма тикалык ине алады . Алдымен сiнiрдiн ұштарынан 1-2 см қашықтау етіп келденен тігіс салады , сонан сон сiнiрдi қиғаштап тігеді , сонда жіптер айкасып түседі . Тігісті бұлай салуды 2-3 рет кайталайды . Сiнiрдiн екiншi ушын да осылай тігеді . Жіптерді тартып , сiңiрлердiн ұштарын бiр - бiрiне түйістіреді де байлайды . Жарақатты қабаттары бойынша ретімен тігеді . Егер аяк - колды бүгетiн сiңiрлерiне операция жасау керек бол са , онда аяк - колды жартылай бугеді , ал бұл мүшелердi жазатын , бұлшық еттердiн , сiңiрлерiне операция жасау кажет болса , онда аталған мүшелердi жазады да гипстi лангета салады . Операциядан кейiн 7-9 күн өткен сон аяк - колды аздап кимылдату керек . 3-4 аптадан сон гипсті лангетаны алады да аяк - колга жылы проце дуралар , сонымен бірге белсенді гимнастикалық жаттыгулар жа сайды . Сіңірге екінші тігіс салу . Бұл операциянын негiзгi мiндеті закым алган сiңiрдiн ұштарын үнемдеп кесу , сонан соң ұштарын біріктіріп тігу немесе трансплантат жалғау . Терiнi сiнiрдiң үстiнен кеспейдi , жанынан кеседі , өйткені кейiн терiге салынатын тiгiс сiнiрге әсер етпеуi кажет . Сіңірдің ұштарын жоғарыда көрсетілген әдіспен бiр - бiрiне жалғаған соң , жарақатқа айналасындағы тыртык тканьдер әсер етпеуі үшін сіңірдің үстін фасциямен жабады , сонан сон бойынша салады . Егер жарақатты кабаттары тігеді . Аяк - колды сіңірдің зақымы козгалтпас үшiн гипсті лангета аумакты болса онда трансплантат ретінде оған касында жатқан бұлшык еттің сiңiрiн немесе саннын жалпак фас циясын кондырады .
11 Иық аймағындағы жүйке-қан тамыр будаларының проекциясына және сыртқы нысаналарына сипаттама беріңіз.

Иық буыны (articulatio humeri) иық белдеуi және колдың еркін бөлігін байланыстыратын кұрылым болып табылады, дельта тәрiздi аймақта орналасқан. Буын қуысты, тығыз талшықты дәнекер тінді буын капшығымен қапталған, iшкi


қабаты жiнiшке синовиальды мембранамен жабылған. Иық аймағының шекаралары (region brachialis): жогарғы - үлкен кеуде бұлшықетінің (рельефтың жазылу нүктесі) және арқаның жалпақ бұлшықетінің иықта төменгі нүктелері арқылы шартты түрде өтетін циркулярлы (дөңгелек) сызыққа сәйкес келедi; төменгі - иық сүйегінің айдаршығынан екi елi жоғары (4 см) орналасқан шартты түрде өтетiн циркулярлы сызыққа сәйкес келеді. Тоқпан жілік айдаршығы үстінен екi ұзыннан жүргiзiлген сызықтар иықты алдыңғы және артқы аймаққа бөледі. Сыртқы нысана. Дельта тәрізді бұлшықет, арқанын жалпақ бұлшықеті, кеуденің үлкен бұлшыкетiнiң рельефi. Иыктың екi басты бұлшықетінің қырларына сәйкес латеральды және медиальды жүлгелер анықталады
(sulci bicipitales lateralis et medialis), оның артына қарай иықтың үш басты бұлшықетінің бастары анықталады (m. triceps brachii). Латеральды жүлге проксимальды дельта тәрiздi-кеуде жүлгесiне жалғасады (sulcus deltoideopectoralis), медиальды жүлге проксимальды колтыкасты шұңкырына өтеді. Дистальды екi жүлге шынтақ шұнқырына өтеді. Медиальды жүлге бойымен иык сүйегі пальпацияланады, оған иық артериясынан қан кеткен кезде уакытша қан тоқтату максатында басуға болады. Иықта тамыр-нерв шоғырының түзілістерінің кескінделуі. Иык артериясы (a. brachialis): жоғарғы кескiн нүкте- қолтық астынын ортанғы және алдынғы үштен бiр бөлiгiндегi нүкте (алдыңғы және артқы шекара арасындағы аймақ); төменгi кескін нүкте - шынтақ иілімінің ортасында (тоқпанжiлiктiн медиальды және латеральды айдаршыктарының аралыктарының ортасы) немесе иыктың екі басты бұлшықетінің сiнiрiнiң медиальды жиегі бойындағы шынтақтық иiлiмнiң сызығындағы нүкте. Ортанғы нерв: жоғарғы кескін нүкте-қолтық астынын ортаңғы және алдынғы үштен бір бөлiгiнде; төменгi кескін нүкте - шынтақ иiлiмiнiн сызығындағы медиальды айдаршықтың және иыктың екі басты бұлшықет сіңiрiнiн медиальды жиегi аралығының ортасы. Шынтақ нерві: жоғарғы кескін нүкте - қолтық астынын ортаңғы және алдынғы үштен бір бөлігіндегі нүкте; төменгі кескін нүкте - шынтақ сүйегінің шынтақтық кесiндiсi және иық сүйегінің медиальды айдаршығы аралығының ортасы. Кәрiжiлiк нерві: жоғарғы кескін нүкте - дельта тәрізді бұлшықеттің артқы жиегiнiң ортасы; төменгi кескiн нүкте - латеральды айдаршық және иыктың екi басты бұлшықетiнiн сiңiрiнің латеральды жиегiнiң аралығының ортасы (нерв жолы спираль тәрiздi).

12 Сан жүйке-қан тамыр будаларының проекциясына және сыртқы нысаналарына сипаттама беріңіз.


Санның жоғарғы шекарасында, алдынан - шап байламы, артқы сыртынан-қасаға және мықын сүйектерімен шектелген кеңiстiк бар. Осы жерді мықын - касаға доғасы (arcus-iliopectineum), екіге бұлшықет-нерв және кантамыр куысына бөледі. •Мықын - қасаға доғасы (arcus iliopectineum) шап жалғамасының астындағы куысты екiге беледі: сыртқы -бұлшықет-нервтік қуыс (lacuna nervo-musculorum); ішкі - қантамырлык куыс (lacuna vasorum)


•Lacuna nervo-musculorum алдынан шап жалғамасымен, арты мен сырт жағынан - мықын сүйегімен, іш жағынан - arcus iliopectineus-пен қоршалған. Ол аркылы санға (f. latae-нің терең жапырақшаларының артында) m.Iliopsoas n. femoralis және n. cutaneus femoris lateralis шығады. Lacuna vasorum сыртынан lig. iliopectineum, iшкi жағынан Жимбернаттың куыстық байламы (lig. lacunare Gimbernatii), алдынан-шап жалғамасы, артынан-Купер жалғамасымен (pubicum Cooperi-мен) шектеледi. Купер жалғамасы сүйек тысымен тығыз байланысқан дәнекер тiндi, ол pecten ossis pubis бойымен lig. lacunare-ден arcus iliopectineum-ге дейін созылған.
Тамырлар қуысы арқылы санға (f. latae-нің беткей жапырақшасы артында) a. femoralis шығады, ал v. femoralis пен лимфа тамырлары жамбас қуысына кiредi. Сан тамырлары, меншiктi дәнекер тiндi кынаппен қапталған (vagina vasorum femoralium). Lacuna vasorum-ның сырт жағында артерия орналасқан, ал вена артериядан iшкері орналасады. Арте риянын проекциясы шап жалғамасының ортасына сәйкес келеді. Үлкен тері асты венасыныӊ, сан венасына құятын жерiн-сан терi асты венасының тeciгi (hiatus saphenus) деп атайды. Сан жарығы пайда болғанда, ол сан өзегінің сыртқы (тері астылық) сақинасы деп аталады.
Тамырлар мен нерв топографиясы.
А. femoralis-тiң сан үшбұрышы шындағы проекциясы, шап жалғамасының ортасынан үшбұрыш төбесiне дейiн жүргiзiлген сызықпен анықталады. Бұл бөлімде а. femoralis-тен беткейлiк және терең артерия тармақтары шығады. Шап жалғамасынан 3-5 см төмен жерде а. profunda femoris a. femoralis-тiң сыртқы жағынан бөлiнедi де, 2 тармақ a. circumflexa femoris lateralis және а. circumflexa femoris medialis береді. Сан венасы (v. femoralis) - кабырғасы жұқа сан үшбұрышының жоғарғы бөлімінде артериядан ішкері орналасады. Үшбұрыш тебесiне жақын жерде, вена сан артериясының артына бағыттала бастайды. Негізгі вена біреу, сирек жағдайда екеу болады. Сан үшбұрышында v. femoralis беткей веналарды және v. saphenа-ны қосып алады. Бұл веналар lamina cribrosa aркылы for. ovale ге өтеді.
Сан венасының қақпақшалары оған v. saphena-ның құйылар жерінен сәл жоғарылау орналасқан, ал v. saphena-да құйылар жерiнде орналасқан. Шел қабатында, венамен бірге терендегі лимфа тамырлары жатады, олар лимфаны аяктын терен кабаттарынан жинайды. Сонымен бірге сан венасының ішкі жағында, тереңдегі лимфа түйіндерi (lymphonodi subinguinales profundus) орналасқан. Соның ішіндегі ең көлемі үлкені - Розенмюллер-Пироговтын лимфа түйіні деп аталады. Сан үшбұрышының тереңінде орналасқан түйіндерден лимфаның ағысы жамбастағы түйіндерге дейін барады.

13 Кәрі жіліктік жүйке-қан тамыр будаларының проекциясына және сыртқы нысаналарына сипаттама беріңіз. \


Кәрі жілік артериясының (a.radialis)проекциясы шынтақ шұңқырының ортасынан кәрі жіліктің біз тәрізді өсіндісінің ішкі жиегіне дейінгі сызық бойымен жобаланады. Бұл сызық кәрі жілік артерияны анықтағанда бағыттаушы қызметін атқаратын кәрі жілік ойығына сәйкес келеді.
Кәріжілік артериясы –a.radialis –бағыты жағынан иық арт-ның жалғасы болып табылады. Ол алғашқы кезде оны жауып тұратын m.brachioradialis-тен медиальді өтіп , одан әрі sulcus radialis-ке барады;білек бұлшықеттерінің сіңірге ауысатын төменгі 3/1де кәрі жілік арт-сы бет жағынан тек шандыр жане терімен ғана жабылған, сондықтан оңай білетіндіктен тамырдың соғуын анықтау үшін пайдаланады.Кәрі жіліктің без тәрізді өсіндісінің ұшына жетіп , a radialis білезіктің латералді жиегін орап және «шашқа» деп аталатын құрылым арқылы өтіп,сыртқы жағына ауысады.Одан кейін 1жане2 алақан сүйектердің негіздері арасындағы бірінші сүйекаралық кеңістікте алақанға шығады. Кәрі жілік арт-ы алақанда- a.ulnaris –тің терең тармағымен бірге - arcus palmaris frofundus-терең алақан доғасын түзеді.
Кәрі жіліктің арт-ң тармақтары:
1)A.reccurens radialis кәрі жіліктің қайырылма арт-сы,шынтақ шұңқырында басталып,латералды айдаршықтың алдыңғы бетіне проксималды бағытта жүріп,сол жерде жоғарыда көрсетілгендей а.collateralis пен жалғасады.
2)Rami musculares-Айнала қоршаған бұлшықеттерге барады.
3)Rami carpeus palmaris-алақан білезік тармағы , білектің төменгі бөлігінде басталып, a ulnaris-тен шығатын сондай тармаққа қарсы шынтақ сүйекке қарай жүреді.
N. radialis-ті иықтың ортаңғы 1/3 ашу
Нысаналық және проекциялық анатомиясы-Дельта тәрізді бүлшыңеттің артқы ңырының ортасындағы нүктеден sulcus bicipitalis lateralis-қа 10 —12 см сызық жүргізеді.
14 Кіші асық жіліктік жүйке-қан тамыр будаларының проекциясына және сыртқы нысаналарына сипаттама беріңіз.
Сырткы сүйек-шандырлық құндақта ұзын және қысқы асықты жiлiк шыбығының бұлшыкеттерi (m. peroneus longus et brevis) орналасады. Лате ралды булшыкеттер кундагында тiзе асты шункырынан узын асыкты жiлiк шыбыгынын бұлшыкеттерiнiн аякшасы және асыкты жiлiк шыбығынан мойны арасынан жалпы асықты жiлiк шыбығының жүйкесі (n. peroneus communis) өтедi, ол өз алдына беткей және терең асықты жiлiк шыбығынын жүйкелерiне бөлiнедi. Терең асықты жiлiк шыбығынын жүйкесi алдыңғы кұндаққа кетеді. ал беткей жүйке төмен түсіп жоғарғы бұлшықет-асықты жілік шыбығы өегіне кіреді, кейін ұзын және қысқа асықты жілік шыбығы бұлшықеттері арасынан өтеді және балтырдың төменгі үштен бiрiнде тері асты май қабатына шығады. Артқы сүйек-шандырлық құндақта меншікті шандырдың терең жапырағымен беткей және терең екі қабатқа бөлінетін: табан және саусақтардың бүккіштері орналасады. Беткей қабат балтыр (m. gastrocnemius), табан бұлшықеті (m. plantaris) және қамбала тәрізді (m. soleus) бұлшықеттерімен көрсетілген. Олар балтырдың төменгі бөлімдерінде сіңірлермен қосылып, бір мықты өкше сіңірі (tendocalcaneus Achillis) құрайды. Бұлшықеттердің терең кабатын сыртынан асықты жілік бұлшықеті, ішінен саусақтардың ұзын бүккіші және балтырдың төменгі бөлімінде асықты жілік шыбығының сүйегіне жанасатын және сүйекпен бірге төменгі бұлшықет-асықты жілік шыбығы өзегін (құрамында а. et v.peronea) түзейтін саусақтың ұзын бүккіші пайда болады. Бұлшықеттердің беткей және терең кабаттары арасында балтырдың артқы бетінде балтыр тiзе асты өзегі (canaliscruropopliteus Gruberi) орналасады, онда асықты жіліктің артқы артериясы (а. tibialis posterior) екi тамырымен және асықты жілік жүйкесі (n. tibialis) тұратын негiзгi кан тамыр-жүйке шоғыры өтеді. Жүйке барлық жерде артериядан сырт жатады.
15Лангер сызықтары және операциялық тілік таңдау кезіндегі Лангер сызықтарымен негізделуін сипаттаңыз
Лангер сызықтары (langer) — терінің бетіндегі оның максималды созылу бағытын көрсететін шартты сызықтар. 1861 жылы адам терісінің серпімді қасиеттерін егжей-тегжейлі зерттеген неміс анатомисінің есімімен аталған (мақала "тері анатомиясы мен физиологиясына. Терінің бөлінуі туралы").
Олар терінің дәнекер тінінің дөңгелек немесе таспа тәрізді, түзу немесе бұралған талшықтары. Егер белгілі бір жерде олардың саны көбейсе, онда олар бұтақтар түрінде бір-бірімен байланысады, олар талшықтар бағытында оңай созылып, содан кейін бастапқы көрініске ие болады. Лангердің зерттеулері сонымен қатар дәнекер тін талшықтарының плексусы диагональ бойынша ұзартылған ілмектері бар тамырлы шоғырлардың торлы түзілісін көрсетті.
Ілмектер неғұрлым тар болса, тамырлы байламдар параллель орналасады. Лангер бойынша, ену жолында эластикалық талшықтар теріде тұрақты және аймақтарына байланысты ағза әр-түрлі өлшемде болады.
Терінің беріктік қасиеттері коллаген талшықтарының бағытына қатысты белсенді күштің бағытына байланысты (Лангер сызықтары). Терінің максималды кедергісі әсер ету бағыты осы талшықтардың бағытына сәйкес келген кезде пайда болады, терінің Лангер сызықтары бойымен созылу күші көлденең бағытқа қарағанда 3 есе көп жүктемені қажет етеді.
Зақымдалғандағы өзгерістер.Терідегі жаралардың пішіні жараланған затты алып тастағаннан кейін оның пішінін өзгертеді. Мысалы, қабырға беті жоқ тесетін заттардың әсерінен жаралар дөңгелек емес, бірақ дененің белгілі бір бөліктеріндегі Ойық тәрізді және бойлық өлшемдері параллель орналасқан.
Лангер сызықтарының орналасуына қатысты бекіту ерітінділерінің әсерінен кейін тері препараты мөлшерінің өзгеруінің тәуелділігі байқалады

16 Рельефтік анатомия негіздері. Денедегі жамылғының сыртқы ориентирлері және олардың операциялық тілік кезіндегі маңыздылығын жазып кетіңіз


Рельефтік анатомия-дене бетіндегі адыр-бұдырлардын анатомиялық негізін зерттейді. Тері астында жақсы бiлiнетiн, рельефті «тірі адам анатомиясы» деп те атайды. Денедегі адыр-бұдырлар анатомиялық томпақ және ойыс жерлерден тұрады. Томпақ жерлер пішіні - сопақша, ұршық тәрiздi, жарты шар тәрізді болады. Ойыс жерлерге санылау, шұңқыр, тесiк, жүлге және терідегi кыртыстар жатады. Рельефтік құрылысты бiлу, адам денесінің сыртқы пішіні өзгерген жағдайда (буынның шығуы), буын қабын тескен де, хирургиялық кесулер кезінде қажет. Адам денесіндегі рельеф ерекшеліктеріне қарай екі топқа бөлінеді: 1)өзгеретін нысаналар (динамикалық); 2) тұрақты нысаналар (статикалық). Өзгеретін нысаналар, көбінесе бұлшыкеттер жиырылғанда болады. Май көп жиналғанда, тiндер iсiнгенде гематома пайда болғанда аймақтың пішіні өзгереді. Дене рельефі беткей тіндердегі флегмона, ісік немесе ішкі ағзалар ауруы (асцит, бауырдың, талактың ісінуі) кездерінде де бұзылады.Сондықтан нысана ретінде терi қыртыстарын, ойық, жүлге, бұлшықет пішінін және сiңiрлерді хирургиялық ену жолының бағыты ретінде қолдануға болмайды. Рельефтік нысананың тұрақтылығы сүйектін томпайған шығынқы немесе ойық жерлеріне (төс сабы, қабырға доғасы, бұғана сүйек, үлкен жiлiншiк қыры т. б.) байланысты.
1. Денедегі сүйек-бұлшыкет нысаналарын қолданып координатты анықтау, тереңдегі жатқан ағзалар проекциясын теріге шығаруға мүмкіндік береді. Мысалы: Кренлейннің схемасын колданып, мидың қатты қабығынын ортаңғы артериясы мен негiзгi катпарларын бас күмбезінің сыртына проекциялауға болады.
Координатты тор арқылы кұрсақтың алдынғы қабырғасын кіші аймақтарға бөліп, ауырсыну орнын, патологиялық ошақты және операциялық кесулер бағыты анықталады. Дене бетiнде көрініп тұрған төмпешіктер мен ойыстарды қолданып кесуден басталатын жерін, кесу бағытын және түрін белгілейді. «Тіректік» нүктелер мен нысаналық сызықтарды пайдаланып клиникалық анатомиялық салыстыруларды обьективті түрде жүргізу мүмкіндігі туады.
2.Қантамыр - нерв багандарынын және ағзалардың орналасқан жерін проекциялай білу-оларды операция және неврологиялық зерттеулер кезінде тез табуға мүмкіндік береді.
3. Аймақтың қабаттар реттілігін (стратиграфия) және қабаттар арасындағы құрылымдардың өзара қатынасын анықтай білу клиникалық анатомия үшін өте маңызды.

17 Дененің топографиялық аймақтарға бөлінуі. Аймақтарды атап шығыңыз.


Топографиялық анатомияның негiзгi кағидаты болып адам денесінің әр түрлі бөліктерінде орналаскан белгiлi бiр аймақтың қабаттарын, сол немесе басқа да аймактарды сипаттау және тiндер мен мүшелердiн қарым-қатынастарын окыту табылады. Халықаралық анатомиялық атауларға сәйкес дене бөліктері бас, мойын, кеуде, кұрсак, жамбас, кол мен аяк болып саналады. Дене біліктері топографиялық-анатомиялық аймаққа келесiдегiдей болып белінеді.


•Дене бөлiгi БАС (14аймақ)
Топографиялық-анатомиялық аймақтар Маңдай, төбе, шүйде (мандай-төбе-шүйде); самай; құлақ қалқаны аймағы; емізікше тәрiздi өсiндi; көз шарасы; көз шарасыасты; төменгi жақасты; шықшыт без-шайнау; бет; мұрын аймағы; ауыз, иек аймақтары.
• Мойын (4 аймақ) Мойыннын алдынғы аймағы; төс-бұғана-емізікше аймағы; мойыннын латеральды аймағы; мойыннын артқы аймағы
•Кеуде (5 аймақ) Төссүйекалды аймағы; кеуденін латеральды аймағы; кеуделік; кеудеасты; колтыкасты
• Құрсақ (9 аймақ) Қабырғаасты аймағы (сол жақ және оң жақ); құрсақ үсті аймағы; бүйір (сол жақ және оң жақ); кiндiк; шап (сол жак және оң жак); шат аймағы
•Арқа (8 аймақ) Омыртқалық, сегізкөздiк, жауырындық (сол жақ және он жақ); жауырынасты (сол жақ және оң жақ); бел аймағы (сол жақ және оң жақ)
•Шатаралық (2 аймақ) Көтен iшектiк, несеп-жыныстык
•Қол (13 аймақ) Дельта тәрiздi, иықтың алдынғы және артқы аймағы, шынтақтың алдынғы және артқы аймақтары, білектің алдынғы және артқы аймағы, бiлезiктiң алдыңғы және артқы аймағы, кол басының сыртқы, алақан беттері, саусактар
•Аяқ (16 аймақ) Бөксе, жамбас-сан, санның алдынғы және артқы аймактары, тiзенiң алдыңғы және артқы аймактары, сирақтың алдынғы және артқы аймактары, өкше, аяқ басының сыртқы бетi, өкшелік, тілерсек аймағы, табан аймағы, саусақтар.
Дененің әрбiр бөлiгiнiн аймақтарының топографиялық-анатомиялық шекарасы сүйектiк нысаналармен жүргiзiлген сызық болып табылады. Кандай да бір аймақты тексеру мен оқу сыртқы пiшiнiн (рельефiн) бағалаудан басталады. Рельефтiң динамикалық және статистикалық ерекшелiктерiн бөлуге болады. Рельеф туралы нақты елестету (рельефтік анатомия) науқасты диагностикалық тексеру кезiнде көмегін тигiзуi мүмкін. Рельефтiн нақты (статикалық) сипаттамасын көзбен карағанда және сипап сезген кезде анықтап береді. Оған жататындар: сүйектің шығыңқы жерлері, едәуiр айқын терi қатпарлары (мысалы, төссүйек қолшасы, қабырға доғасы, бұғана, мықын сүйектiң қыры, мұрын-ерiн, шап катпарлары т.б.) жатады. Аймақ рельефинин динамикалық өзгерістері физиологиялық факторлар (мысалы, iштiн кебуі, бұлшықеттiн жиырылуы мен cipecуi және т.б.) мен патологиялық себептерге (гематома, ісіктер, кабыну iсiктерi, инфильтраттар және т.б.) байланысты болуы мүмкін. Үнемi жақсы көрiнетiн дене бетiндегi сүйектiк шығыңқылар арқылы шартты нысаналық сызықтар жүргізуге тура келедi, олардың киылысуы әрбір аймақтардын бетiндегi жазықтық жүйенi (катар және меридиндарда) дене бетiнде орналасқан терең анатомиялық құрылымдардың (нерв-тамырлық шоғырлар, кеуде және құрсақ қуысынын мүшелерi) кесiнiн дәл анықтауға мүмкіншілік бередi.

1 Ішастар жолының сагиттальды бағытта шолу жасаңыз


Ішастар, peritoneum, іш қуысындағы мүшелерді тұйық жауып орналасқан сірлі қабық. Теқ қана әйел адамдарда бұл сірлі қуыс жатыр түтігінің тесігі арқылы сыртқы ортамен байланысқан. Ішастар топографиялық орналасуына қарай: париеталді бөлікке- peritoneum parietalis, және мүшелердің бетін тікелей жауып орналасқан, мүшелік немесе висцералді бөлікке – peritoneum visceral бөлінеді. Ішастардың париеталді және висцералді бөліктері бір-бірімен өзара беттесіп, саңылау түрінде орналасқан қуыс, ішатарлық қуысты-cavitas peritonei түзеді. Аралығында қозғалыс кезінде ішкі мүшелердің беттерінің үйкелістерін жеңілдету үшін ылғалдауға сірлі сұйықтық орналасқан.

-Іш қуысы ішастарының туындыларына жекелеп талдау жасап , олардың топографиялық орналасу орнына және практикалық мәніне тоқталу үшін іш қуысын 3 қабатқа: а) жоғарғы қабат-көкеттен тоқ ішектің көлденең жиек ішегіне дейін; ә) ортаңғы қабат-тоқ ішектің көлденең жиек ішегінен кіші жамбас қуысына дейін; б) кіші жамбас қуысына бөледі. –Іш қуысының жоғарғы қабаты, көкет пен тоқ ішектің кқлденең жиек ішегінің аралығында орналасқан. Ішастардың іш қуысының жоғарғы қабаттағы туындыларына қатпар, жалғамалар, шарбылар жатады. Топографиялық орналасуына қарай өзара бір-бірінен шектеліп орналасқан: бауыр, шарбы және асқазаналды қапқа бөлінеді. А) Бауыр қабы-bursa hepatica, жоғарғы қабырғасы-көкетпен;медиалді қабырғасы-әшастардың орақ тәрізді байламымен, артқы қабырғасы- тәждік байламмен шектеледі. Құрамында: бауырдың оң үлесі. Ә) Асқазаналды қабы-bursa pregastrica, ол бауырдың орақ тәрізді байламының сол жағында орналасқан.Құрамында: бауырдың сол үлесі, асқазан, көкбауыр және ұйқыбез. Б) Шарбы қабы-bursa omentalis, ол жалпы құрсақ қуысының бір бөлігі болып саналады. Алдыңғы қабырғасы: кіші шарбы мен асқазанның артқы беті; жоғарғы қабырғасы: бауырдың құйрықты үлесі; төменгі қабырғасы: үлкен шарбының артқы беті мен тоқ ішектің көлденең жиек ішектің шажырқайы; артқы қабырғасы: іш қуысының артқы қабырғасын, сол бүйрекүсті безін, ұйқыбезді жауып орналасқан париеталді ішастар табағы құрайды. Ішастардың іш қуысының ортаңғы қабатындағы туындыларына: қалталар, қойнаулар, өзектер, шажырқайлар жатады. Шажырқайдың түбірі арқылы іш қуысының ортаңғы қабаты: оң және сол жақ қойнауға, sinus mesentericus dexter et sinister, немесе үшбұрыштарға бөлінеді. – Оң шажырқайлық қойнау- sinus mesentericus dexter, үшбұрыш тәрізденіп, ұшы жоғары қарап, табаны төмен қарап, аш ішек пен мықын ішек шажырқаының оң жақ қапталында орналасқан. – Сол шажырқайлық қойнау- mesentericus sinister, жіңішке ішектің шажырқайының сол жағында үшбұрыш тәрізденіп орналасқан.





2 Іш қуысының жоғарғы қабатындағы ішперденің байламдар мен кіші майлығына (малый сальник et omentus mius) сипаттама беріңіз
Кіші сальник (omentum minus) — бауырдан асқазанға және 12 елі ішекке өтетін висцеральды перитонийдің жапырақтары.Ішперде мүшелер арасында бірнеше байламдар түзейді. Олардың мүшелер бекуінде маңызы зор. Байламдар ішперденің қос қабатынан (дупликатура) түрады. Мысалы: lig. gastrolienale, lig.phrenicolienale, lig.phrenicogastricum және т. б. Ішперде ағзадан-ағзаға өткен жерінде үңғылдар (ойыңтар) жасай- ды. Осындай ойыңқа 12-елі ішектің жіңішке ішекке өткен жерін- дегі 12-елі ішек-аш ішек үңғылы (recessus duodenojejunalis) жата­ды.
Мыңын ішектің соңыр ішекке өтетін жерінде:
1) жоғарғымыңын —соқырішекүңғылы(recessusiliocaecalis superior) мықын ішектің {ileum) соңғы бөлігінің жоғарғы қыры мен өрлейтін тоң іш ектің арасында;
2) төменгі мыңын —соқыр ішек үңғылы (recessus iliocaecalis inferior) ilium-нщ соңғы бөлігінің төменгі ңырының соқыр ішекке (caecum) өткен жерінде;
3) соқыр ішек артындағы үңғыл (rec. retrocaecalis) соқыр ішек артында орналасады.
Сигма тәрізді ішектің шажырңай түбірінде кішігірім ойық бар. Ішперденің жеке ағзаларға қатынасы, олардың толыңтығына бай- ланысты өзгереді. Бүл әсіресе ңуыңта жаңсы байңалады. Қуықтың алдыңғы беті ішпердеге тиіп жататындықтан, ңуың толған кез­ де ішперде жоғары көтеріледі. Ісік, шемен сияңты іш қуысының патологиялың процестерінде және жүктілік кезде ішперде ңабы, сонымен қатар іш қуысының барлың ағзалардың орналасу қалпы өзгереді

3 Іш қуысының жоғарғы қабатындағы сөмкелердің топографиясы (бауыр, шарбылы, асқазаналды) және олардың практикалық маңызын айтыңыз.


Ішастардың іш қуысының жоғарғы қабаттағы туындыларына қатпар, жалғамалар, шарбылар жатады.


Топографиялық орналасуына қарай өзара бір-бірінен шектеліп орналасқан: бауыр, шарбы және асқазаналды қапқа бөлінеді.
А) Бауыр қабы-bursa hepatica, жоғарғы қабырғасы-көкетпен;медиалді қабырғасы-әшастардың орақ тәрізді байламымен, артқы қабырғасы- тәждік байламмен шектеледі. Құрамында: бауырдың оң үлесі.


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   48




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
бағалаудың тапсырмалары
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
Қазақ әдебиеті
нтізбелік тақырыптық
пәнінен тоқсанға
Зертханалық жұмыс
Инклюзивті білім
Әдістемелік кешені
республикасының білім
білім берудің
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру
атындағы жалпы