1-тақырыптың блок-сызбасы Химияның негізгі түсініктері мен заңдары



бет7/181
Дата20.11.2021
өлшемі1.4 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   181















ядро

протон (р+)

нейтрон (n0)


Np = Z = ХЭ №

Np = Nē

Np + Nn = А

электрондық бұлт


электрон (ē)



















Кванттық

сандар











бас (n)
орбиталь (l)
магнит (ml)

спинді (ms)













ē-ның энергиясы, ē–ның

орбитальдың өлшемі

ē-ның орбитальдың пішіні

ē-ның орбитальдың кеністіктегі орны

ē-ның өз осінен айналу бағыты













Атомның электрондық конфигурациясы

Атомның қалыпты және қозған күйі



















Хунд ережесі. Паули принципі. Клечковский ережелері.

Атомның тұрақтылықка ұмтылуы.

Элементтердің электрондық ұяшықтары (s-, p-, d-, f-)



















Периодтық заңы және ХЭПЖ






















период

қатар


топ




кіші (I–Ш), үлкен (IV–VII)

жұп (2,4,6,8,10), тақ (1,3,5,7,9)

негізгі (A– s, p), қосымша (B– d, f)
















Химиялық элементтер қасиеттерінің периодты түрде өзгеруі

Период және негізгі топша бойынша

Ядро заряды

Энергетикалық деңгей саны


Сыртқы деңгейдегі электрондар саны


Иондану энергиясы

Электронға тартқыштық



Электртерістілігі

Металдығы

Бейметалдығы

Атомның радиусы





2- тақырып
АТОМ ҚҰРЫЛЫСЫ.

ХИМИЯЛЫҚ ЭЛЕМЕНТТЕРДІҢ ПЕРИОДТЫҚ ЖҮЙЕСІ


Жоспар





  1. Атом құрылысының құрамы және модельдері

  2. Кванттық сандар

  3. Электрондық бұлттардың толтырылу ережелері

  4. Атомның қалыпты және қозған күйдегі жағдайы

5. Периодтық жүйе және элементтердің қасиеттері
2.1 Атом құрылысының құрамы және модельдері
Атомның құрамы

Заманауи ұғым бойынша химиялық элементтердің атомдары келесі қарапайым бөліктерден тұрады:



  • протондар +): q = +1,6·10‾ 19 Кл, m° = 1,6726·10‾ 27 кг

немесе 1,007 м.а.б.;


  • нейтрондар (n°): q = 0, m° = 1,6749 · 10‾ 27 кг немесе 1,008 м.а.б.;




  • электрондар (ē): q = – 1,6 · 10‾ 19 Кл, m° = 9,1·10‾ 31 кг

немесе 5,5·10‾ 4 м.а.б.
Электрон зарядының абсолют мәндері аз болады, сол себепті оны элементар заряд деп атайды және бірлік ретінде қабылдайды. Протондар мен нейтрондар атом ядросының құрамына кіреді және оған оң заряд береді, ал ядролық бөлшектердің (нуклондар деп аталады) қосындысы атомның массалық санын анықтайды.

Сонымен, ядро зарядын анықтайтын протондар саны химиялық элементтің реттік нөміріне тең:

Np = Z = ХЭ №

Жалпы алғанда, Np = Nē болғандықтан, атом электрбейтарап. Протондар мен нейтрондардың қосындысы атомның массалық санын анықтайды:



Ar = Np + Nn

Химиялық элементтің салыстырмалы атомдық массасының дөңгелектенген сандық мәніне тең.



Мысалы: атомының құрамына (жоғарғы индекс массалық санды көрсетеді, ал төменгі индекс элементтің реттік нөмірін көрсетеді) 11 протон (Np), 11 электрон (Nē) және 12 нейтрон (Nn) кіреді: Nn = Ar – Nn = 23 –11 = 12.

Табиғатта барлық элементтер изотоптар түрінде болады.



Изотоптар бір-бірінен тек ядролық массасы бойынша ерекшеленетін бір элемент атомының әртүрлілігі (мұндай элементтер ядроларында протондар саны бірдей, бірақ нейтрон саны әртүрлі болады).

Химиялық элементтердің периодтық жүйесінде изотоптық құрамын ескере отырып, химиялық элементтің салыстырмалы атомдық массасының (Ar) орташа мәні келтірілген, сондықтан Ar бүтін сан емес, бөлшек сан.



Мысалы: хлордың екі изотопы бар, олардың атомдық үлестері үшін  = 0,754; үшін  = 0,246. Онда хлордың салыстырмалы атомдық массасы мынаған тең болады: Ar(орт.) = 0,754  35 + 0,246  37= 35,453
Атом құрылысының модельдері

ХIХ ғасырдың екінші жартысындағы ғылыми жаңалықтар қатары (катодтағы сәулелену, радиоактивтілік және фотоэффект құбылыстарының ашылуы, электрон және ядро зарядтарының анықталуы, , ,  – сәулелерінің табиғатын анықтау, периодтық заңның ашылуы) атом құрылысының күрделілігі туралы ұғымға үлкен үлес қосты.

Қазіргі кездегі атом құрылысы моделінен бұрын бірнеше моделі болған. Дж. Томсонның (1904 ж.) ұғымы бойынша атом бейтараптанған электрондары бар, диаметрі 0,1 нм тең, оң зарядталған бірдей тығыздықты сфера.

Осы модельдің негізінде Э. Резерфорд (1911 ж.) атомның планетарлық (ядролық) моделін ұсынды. Атом бүкіл массасы мен өлшемі шоғырланған оң зарядталған өте кішкене ядро мен ядроны айнала қозғалатын теріс зарядталған электрондардан тұрады (ядроның диаметрі  10‾ 15 м, ал атомның диаметрі  10‾ 10 м).

Э. Резерфордтың моделі атом құрылысын танып-білуде жасалған үлкен қадам болды, бірақ, атомдардың тұрақтылығын, сонымен қатар бу мен газ спектрлерінің сызықтық сипаттамасын түсіндіре алмады. Электромагниттік теория бойынша электрон ядроны спираль бойымен айнала қозғалып және энергияны үздіксіз бөле жүріп ядроға құлап кетуі керек еді.

Н. Бор 1913 жылы сутек атомының спектрін зерттей отырып, атомның ядролық моделін жарықтың кванттық теориясымен біріктіретін теорияны ашты және екі постулат ұсынды:

1) атомдағы электрондар қозғалысы белгілі бір орбита бойымен (стационарлы) жүзеге асырылады.

2) стационарлы орбита бойымен қозғалғанда электрон энергия бөлмейді және сіңірмейді.
Бордың айтуы бойынша, энергияның бөлінуі мен сіңірілуі тек электронның бір күйден басқа күйге ауысуы барысында жүзеге асырылады:
Е = Е2 – Е1 = h

мұндағы h = 6,6310‾34 Джс – Планк тұрақтысы, – ауысу барысындағы атомның сіңіретін немесе жұтатын жарық жиілігі.

Атом қалыпты жағдайда (минималды энергиямен) шексіз уақыт аралығында бола алады, ал қозған жағдайда (электронның неғұрлым жоғары орбита-сына ауысуы барысында) секундтың аз ғана бөлігінде (10‾8 – 10‾10 с) болады. Атом қыздыру, электрлік зарядталу, жарық жұтылу барысында қозады. Ол электрондардың энергетикалық деңгейлерінің айырмасына сай белгілі бір квант энергиясын ғана жұтады. Электронның бастапқы қалпына қайта келуі тура сондай квант энегиясының бөлінуімен жүзеге асады.

Бор теориясы атомдардың тұрақтылығын, атом спектрлерінің сызықтық сипатының физикалық табиғаты мен элементтердің периодтық қасиетін түсіндірді. Бірақ көп электронды атомдардың қасиеті мен атомның қарапайым бөлшектерінің толқындық қасиетін түсіндіре алмады.




Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   181




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
ғылым министрлігі
рсетілетін қызмет
тоқсан бойынша
Жалпы ережелер
қызмет стандарты
бағалауға арналған
бекіту туралы
Сабақ жоспары
Қазақстан республикасы
жиынтық бағалаудың
тоқсанға арналған
жиынтық бағалауға
Әдістемелік кешені
бағалау тапсырмалары
арналған жиынтық
республикасы білім
арналған тапсырмалар
туралы хабарландыру
білім беретін
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
мерзімді жоспар
пәнінен тоқсанға
арналған әдістемелік
Қазақстан тарихы
Реферат тақырыбы
Жұмыс бағдарламасы
Қазақ әдебиеті
болып табылады
Мектепке дейінгі
нтізбелік тақырыптық
бағдарламасына сәйкес
біліктілік талаптары
әкімінің аппараты
мамандығына арналған
туралы анықтама
оқыту әдістемесі
қойылатын жалпы
әдістемелік ұсыныстар
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
республикасының білім
жалпы білім
мемлекеттік әкімшілік
білім берудің
қазақ тілінде