1-т а қ ырып жер қҮҚЫҒының ТҮсінігі, ПӘНІ, ЖҮйесі және қАҒидалары


Кеңестік кезендегі жер қатынастары. «Жер туралы» декрет



бет2/9
Дата09.09.2017
өлшемі172.28 Kb.
#19852
1   2   3   4   5   6   7   8   9

4. Кеңестік кезендегі жер қатынастары. «Жер туралы» декрет.

«Жерді социализациялау туралы» заң

Үшінші кезең. Социалистік кезең 1917-1990 жж. Бүл кезенде билік тек халыкка берілуі тиіс және жер тек халықгікі болуы тиіс және пайдалануы тегін болуы тиіс деген кағидалар катан ұсталды.

1917 жылы Лениннін «Жер туралы» декреті шығарылды. Жер туралы декрет келесіні жариялады:

«1) Жерге помещиктік меншік ешбір өтеусіз тегін түрде ауыстырылады.

2) помещиктердің жерлері, үлестік, шіркеулік, монастрьлык жерлер секілді, барлыкжанды және жансыз күралдарымен, усадь- балык құрылыстармен Болыстык Жер комитеттерінің, Шаруа- лық депутаттардың Уездік кеңестерінін кол астына Кұрылтай- шы жиналыс жер туралы мәселені шешкенге дейін өтеді.

5) Карапайым шаруалар мен карапайым казактардын жерлері тәркіленбейді.

Ары карай, Жер туралы Шаруалар бүйрығында, одан теренірек карастыргандай:

1) Жерге жеке меншік күкығы мәнгі жойылады; жерсатыл- майды, сатып алынбайды, жалға беру, кепілге койылмайды немесе кез келген баска әдіспен окшауланбайды. Барлык жер... акысыз окшауланып, бүкіл халыктык игілікке айналады және онда еңбек ететін барлык адамдардың пайдалануына өтеді.

5) Жерді пайдалану кұкығын Ресей мемлекетінің жерді отба- сының көмегімен немесе серіктестік аркылы өз енбегімен өндеу- ге ниет білдірген барлык азаматтары (жынысына карамастан) өндеуге күші бар мерзімге ала алады. Жалдамалы еңбекке жол берілмейді.

7) Жер пайдалану теңестіруші болу керек, яғни жер еңбектік немесе тұтыну нормасы бойынша жергілікті жағдайларға карай енбекшілердің арасында бөлінеді».

1919 ж. Жерді социализациялау заңы шыкты. «Жердін социа- лизациялау туралы» Декрет, әрине, Жер туралы декретпен үндес болды. Онда және де жарияланғандай:



  1. бап. РСФСР шегіндегі жерге, койнауға, су, ормандарға және табиғаттың барлык жанды күштеріне кез келген меншік жойылады.

  2. бап. Жер ешбір (анык және жасырын) өтемақысыз еңбекші халыктын пайдалануына өтеді.

  3. бап. Осы занмен ерекше карастырылған жағдайларды кос- пағанда, жерді пайдалану күкығы оны өз енбегімен өндеушілерге ғана тиесілі.

  4. бап. Жерді пайдалану кұкығы жынысына, діни көзкараста- рына, ұлты, бодандығына карай шектелмейді.



5. Егемеиді Қазакстандагы жер қатынастары.

Қазақстан Реснубликасының жер қатынасгарынын нарык талаптарына сай дамуы

Төртіниіікезең. Казакстан Республикасы өзінін мемлекеттік еғемендігін алғаннан бастап, оте кыска уакыт аралығында жер катынастары саласы көптеген өзгерістерге ұшырады, яғни, жаңа жер кұкыктык кұрылым пайда болды. Жерге тек кана мемлекеттік меншік кұкығы мен тегін жер пайдалану кұкығының орнына жерге мемлекеттік меншікпен катар, жеке меншік кұкығы да танылып, жерге акы төлеу енгізілді және өзге жер кұкыктык өзгерістері орын алды.

Казакстан Республикасы егемендігін алғаннан кейін мемлекет аумағында біраз уакытка дейін КСРО кезінде кабылданған зандар әрекет етті. КазССР-нін 1990 жылы 16 карашада кабылданған Жер кодексі төмендегідей ережелерді дамытты:

Республика территөриясында 5 жылдан астам өмір сүрген азаматтарға, шаруа кожалыктары, бау-бакша және мал шаруашылығы, күрылыс және тұрғын үйге кызмет ету, саябак кұры- лыстары, ұлтгык әдет-ғұрып кәсіп ету және қолөнер үшін өмір бойы мұрагерлік кұкыкта иеленуге жер бөліктерін беру туралы;

азаматгарға берілетін жер бөліктеріне койылған шектерді алып тастау туралы;

жер пайдаланушылардың әрекеттеріне мемлекет, шаруашы- лыктык ұйым және баска да ұйымдар тарапынан араласуға ты- йымсалу туралы;

жер иелерімен жер пайдаланушылардың: жерде ерікті шаруа- шылык жүргізуіне; ауыл шаруашылығымен айналысудан өндірілген өнімдерге және оларды өткізуден түскен меншік кұкығын бекіту күкыктарын зандандыру туралы; жерді жалға беру туралы;

жер катынастарын реттеуге байланысты жергілікті жерлер- дегі өкілдер және аткарушы билік ұйымдарының биліктері туралы каралды;

жерге төленетін төлемақы белгіленді;

жер дауларын шешуде сот органдары билігінін рөлі күшей- тілді;

КазССР-нің Жер кодексінде алғаш рет «социалистік» немесе «бүкіл халыктык» меншік деген ұгымдар колданылудан шығарыл- ды. Дегенмен де, бүл Жер кодексі жер катынастарын әкімшілдік- әміршілдік жүйе шенберінде ғана реттеуге сәйкестендірді. Нак- тырак айтканда, әлеуметтік-экономикалык өзгерістер көрініс берген елдегі жер катынастарының нарыктык экономикаға өту жағдайына жер зандары жауап бере алмады. Кодекс тұтастай ал- ғанда жер қатынасына реформалык ешбір нарыктык бағдар жа- сауға лайық болмай шыкты.

Жер катынастарының ары карай дамуы «Жер туралы» Жар- лыкта көрініс тапты. Азаматтар мен мемлекеттік емес занды тұлға- лардың жеке меншігінде өзінің максатына сәйкес үйлер мен ғима- раттарды қамтуға арналған жерлерді коса алғанда, кұрылыс са- луға берілген (берілетін) немесе өндірістік және өндірістік емес, онын ішінде тұрғын үй-жайлар, үйлер, ғимараттар және олар- дың кешенді салынған жер учаскелері бола алатыны толык түрде зандастырды. Дегенмен, Президент Жарлығыныңережелерін тал- дау жерге жеке меншікті енгізу жеке максат көзделмейтіндігін көрсетеді.

Жалпы жер кұкык катынастарын реттеуге катысты КСРО- ның барлык нормативті актілерінде «жер — мемлекет байлығы, сол себептен де ол жеке айналымға түспейді. Жерді иелену тек кана пайдалану күкығының негізінде беріледі» деген мазмұндағы кұкыктык норма міндетгі түрде орын алған. Бұл әркашан да «барлык жер коры тұракты пайдалану кұкығымен бүкілхалыктык меншікте болады» дейтін мемлекеттік кағида үстемдігінің одан әрі іске асырылу күкыктык әдісімен астасып жататындығын көрсетеді.

Осылайша, кеңестік жер күкығындағы тұракты жер пайдалану құкығы - еліміз үшін Кдзакстандағы ауыл шаруашылык жерін пайдаланушылардын, яғни кеншарлар мен ұжымшарлардын ба- сымдығы негізінде жерге бірыңғай, бірден-бір мемлекеттік меншік жағдайында оны акысыз, әрі мерзімсіз пайдалануға алып, жерді мәнгілік тегін пайдаланыгт келгендігімен сипатталары сөзсіз.

Тәуелсіз Қазакстан мемлекеті меншік катынастарын рефор- малауда жерге шаруашылык жүргізудін тен және әртүрлі ны- сандарын таңдай отырып, ауылда көп салалы экономиканы калып- тастыру, шаруа кожалыктарын дамыту максаттарын жүзеге асы- рудың негізі ретінде мемлекеттік меншікті сактап, оны реформа- лаудын басты тетігі ретінде жерді пайдалану институтын кенінен колданды. Жер пайдалану институты жер учаскелерін шаруашылык айналымға тартумен катар, жерге жеке меншікті кіргізудін кажетті жағдайларын байыпты түрде калыптастыруға бағытталды.


3-т а қ ы р ы п ЖЕР ҚҮҚЫҒЫНЫҢ ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ

              1. Жер қуқыгының қайнар көздерінің тусінігі және белгілері.

              2. Жер қуқыгының қайнар көздері мен жер заңнамасының ара- қатынасы.

              3. Жер заңнамасының мақсатыменміндеттері.

              4. Жер қуқыгы қайнар көздерінің жіктелуі. (заң куші бойынша; әрекет етуі бойынша; қуқықтық қатынастарды реттеу шеңбері бойынша; актіні қабылдаган орган бойынша).

1. Жер қүқығының қайнар көздерінін түсінігі және белгілері

«Қүкыктын кайнар көзі» ең алғаш екі мың жыл бүрын пайда болған, оны Тит Ливий он екі кесте зандарын сипаттай отырып, рим күкығынын кайнар көзі ретінде пайдаланған.

Жер күкығынын кайнар көзі болып жер катынастарын рет- тейтін нормативтік актілер табылады. Мүндай нормативтік

құқықтык актілер келесідей белгілерге жауап беруі тиіс: алды- мен, аталған актілер мемлекеттік биліктің тасушысы болуы кажет, екіншіден, бұл актілер нормативтік сипатга, яғни бірнеше рет колданатын сипатта болуы кажет, үшіншіден, бұл актілер бірнеше субъектілерге бағытталған болуы тиіс және барлык субъектілер орындауы тиіс.

Казақстан Республикасының Конституциясынын9-бабына сәйкес Казакстан Республикасы біртутас мемлекет болып табылады, сол себептен жер зандары да Республиканың барлык ай- мағы үшін бірдей болып табылады.

Жергілікті органдар жер заңдарына жататын нормативтік- актілер шығаруға кұқылы жәнеолар барлык әкімшілік бөлініс- терінде бірдей күшке ие болады. Бүл жер кұкығы субъектілерінің күкыктык дәрежесі, баска аумакта орналаскан жер күкығы субъектісінін кұкыктык дәрежесіне тек Республикалык зандар- да көрсетілген жагдайларда ғана ерекшеленуін білдіреді. Жалпы кұкыктың қайнар көздері мемлекеттің күкық шығармашылык кызметініңсыртқы нысаны болып табылады. Мемлекеттің еркі күкыктын кайнар көздері арқылы барлығына бірдей сипатка ие бола алады.

Жер кұкығының кайнар көздері дегенміз — өз күзыреті шегінде мемлекеттік билік органдарымен қабылданған жер кұкығы қаты- настарын реттеуге бағытталған нормативтік-кұкыктық акті- лердің, халыкаралык келісімшартгардын жиынтығы болып табылады. Бұлардың негізгі максаты — мемлекеггің жер саясатын білдіре отырып оны жүзеге асыру. Бұл жерде сот прецедент- терінің әдет-ғүрып ережелері есепке алынбайды.

Белгілері:



  • Жер катынастары саласындагы мемлекеттің саясатын жүргізуді камтамасыз етуге бағытталған;

  • Жер қатынастарын реттеуге бағытталған;

  • Бірнеше рет қолданылады;

  • Жер құкық қатынастары субъектілерімен орындалуға міндетті болып табылады.

2. Жер қүқыгының қайнар коздері мен жер заңнамасының арақатынасы

Жер кұкыктеориясында жер құқығының қайнар көздері мен жер заңнамасы деген ұғымды өзара ажырата білген дұрыс. Себебі жер құқығының кайнар көздері кеңмағынада қарастырылатын ұғым болса, жер зандары тар мағынада қарастырылады. Жер күқығының қайнар көздері ретінде Қазақстан Республикасынын. Кылмыстық кодексі, Азаматтық кодексі т.б. жер кұқық қатынас- тарын реттеу барысында қолданылатын өзге де актілер де болуы мүмкін. Ал, жер кұқық зандары жер кұқық қатынастарын реттеу ге бағытталған жәнетікелей аталған салада қолданылады. Мәсе- лен, Жер кодексі, Шаруа (фермер) қожалығы туралы зан, т.б. Жер құқығынын кайнар көздеріне карамас бұрын, жер зандары- нын максаты мен міндетін анықтап алу кажет. Қазакстан Республикасынын колданыстағы жер занын саралай отырып, келесі жайттарды бөліп алуға болады. Жер құқығы зандарынын міндеттері мен максаттары занактілерінде айтылғанымен, ғылы- ми зерттеулерде және оқулыктарда арнайы зерттелмегең. Осы ұғымдардыңанықтамасы мен мәнін ашу ғылым үшін де, білім үшін де өзекті мәселе болып саналады.



3. Жер заңнамасынын мақсаты мен міндеттері

Казакстан Республикасы жер заңнамасынтеориялықтұрғы- дан зерделей отырып, жер заннамасының келесідей мақсаттары мен міндетгерін бөліп қарастыруға болады. Жер зандарынын мақ- сатына мыналар жатады:



  • өндірістің экологиялық кауіпсіз технологияларын ынталан- дыру және баска да іс-шараларды жүргізу арқылы жердіңтозуы мен бүлінуін, шаруашылык кызметін баска да қолайсыз зардап- тарын болдырмау;

  • тозған немесе бүлінген жерді жақсарту мен қалпына келтіруді қамтамасыз ету;

  • жерді оңтайлы пайдаланудың экологиялық нормативтерін тәжірибеге енгізу болып табылады.

Казакстан Республикасы жер зандарынын міндеттері:

  • жер учаскесіне меншік күкығы мен жер пайдалану күкығы туындауынын, езгертілуі мен тоқтатылуының негіздерін, шарт- тары мен шектерін;

  • жер учаскелерінін меншік иелері мен жер пайдаланушы- лардын күкықтары мен міндеттерін жүзеге асыру тәртібін белгілеу;

  • жерді үтымды пайдалану мен қорғауды, топырак күнарлы- лығын үдайы калпына келтіріп отыруды, табиғи ортаны сақгау мен жаксартуды қамтамасыз ету мақсатында жер қатынастарын реттеу;

  • шаруашылык жүргізудің барлық нысандарын тең кұкыкпен дамыту үшін жағдайлар жасау;

  • жеке және занды тұлғалар мен мемлекеттін жерге кұкықта- рын корғау;

  • жылжымайтын мүлік рыногын жасау мен дамыту;

  • жер катынастары саласында зандылыкты нығайту болып табылады.

4. Жер күкығы кайнар көздерінін жіктелуі (заң күші бойынша; әрекет етуі бойыніиа; қүқыктық қатынастарды реттеу шеңбері бойынша; актіні қабылдаган орган бойынша)

Жалпы жер кұкығы нормалары олардың копшілікпен кабыл- дануы үшін ерекше жазбаша мәтінде болуы керек. Оған кұзыретгі органдармен кабылданған нормативтік кұкыктык актілер жата- ды.

Жер кұкығынын көпшілік нормалары, нормативтік кұжаттар- да жазбаша бекітіледі: зандар, Президентжарлыктары, КР Үкіме- тінің каулылары жәнет.б. Нормаларды былайша жеткізу кұжат- пен мүдделі тұлғаларлың немесе орындаушы органдардыңтолык танысуына мүмкіндік жасайды. Бұл нормалардың негізгі жүзеге асыру кұралы болып және оны сактауды камтамасыз етуге кыз- мет жасайды. Өйткені жазбаша мәтін кұкыктык норманың мазм- ұнын аныктап ашып береді және кез келген мүдделі тұлға норма- сынын накты мазмұнымен танысуын жеңілдетеді. Сондай-ак мұндай көрсету нысаны әртүрлі нормаларды карама-кайшылык- тарды салыстыра отырыи, жоғары деңгейде кемшіліктерін түзе- туге мүмкіндік береді.

Ен алдымен, кұкык пен занды ажырата білуіміз кажет. Құкык— юридикалык нормалардың жиынтығы, ал, заң - осы нормалардың көрінуіне қызметететін нормативтік кұкыктык актілердің жиынтығы. Сонымен катар, кұкык пен заң кұрылымына карай ажыратылып көрсетіледі. Негізінен зандар, заңактілерініңмак- сат-міндетін, оларды колдану жағдайын есепке ала отырып, субъективті түрде кұрылады. Міне, сондыктан накты жер занда- ры немесе баска да нормативтік-кұкыктык актілердің өзінде аза- маттык, экологиялык, әкімшілік, іс жүргізу кұкыктарының және т.б. кұкык салаларынын нормаларын камтуы мүмкін, яғни кешенді сипатка ие болады. Бүған біз ғылыми зерттеуімізде негізге алып огырған Қазакстан Республикасынын Жер кодексі жатады.

Өзінің кызметін орындау үшін жер зандары белгілі бір талап- тарға жауап беруі керек. Олар Казакстан Республикасынын 1998 жылғы наурыз айының 24-жүлдызындағы нормативтік-күкыктык актілер туралы занына сәйкес негізгі және туынды деп бөлінеді. Нормативтік күкыктык актілердің негізгі түрлеріне мыналар жатады:


    1. Конституция, конституциялык зандар, кодекстер, зандар;

    2. КР Президентінін Конституциялык зан күші бар жарлык- тары, КР Президентінін өзге де нормативтік- күкыктык жарлык- тары;

    3. Казакстан Республикасы Парламенті мен оның палатала- рынын нормативтік каулылары;

    4. Казакстан Республикасы Үкіметінің нормативтік каулылары;

    5. Конституциялык кенестін, Казакстан Республикасы Жо- ғарғы Сотынын, Казакстан Республикасы Орталык сайлау ко- миссиясынын каулылары;

    6. Казакстан Республикасы Министрлер мен өзге де орталык мемлекеттік органдар басшыларының нормативтік бүйрықтары;

    7. Мемлекеттік комитеттердің нормативтік каулылары, өзге де орталык мемлекеттік органдардың нормативтік каулылары;

    8. Мәслихаттар мен әкімдердің нормативтік кұкыктык шешімдері.

Жер зандарынын жүйесі де осы ережелерге бағынады. Жіктеу негіздері бойынша:

заң күші бойынша;

колданылатын аумактык кеңістік бойынша;

реттелетін катынастардыңтүріне байланысты;

Заң күшіне байланысты зандар және заңға негізделген актілер болып бөлінеді.

Зандар. Зандардын өзі кодекстер және жай зандар болып бөлінеді. Кодекстер белгілі бір жүйеге келтіріліген, яғни коди- фикацияланган және белгілі бір катынастардың бірыңғай тобын реттейтін заңның бір түрі олып табылады. Мысалы: Қазакстан Республикасының Жер кодексі, Экологиялык кодексі, Орман кодексі, Су кодексі т.б. Ал жай зандардың катарына Казакстан Республикасының Шаруа (фермер) кожалығы туралы зан, Ерек- ше корғалатын табиғи аумактар туралы заң, т.б.

Президент жарлықтары. Президент жарлыктары өз кезегінде Конституциялык заң күші бар, заң күші бар және жай жарлык- тар болып үш түрге бөлінеді.

Мысалы: «КР-ныңЖылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» Зан күші бар жарлығы, «Жекешелендіру туралы» Заң күші бар жарлығы т.б.



Үкімет қаулылары. Мысалы: Жер учаскелері жеке меншікке берілген кезде, мемлекет немесе мемлекеттік жер пайдаланушы- лар жалға берген кезде олар үшін төлемақының базалык ставка- ларын, сондай-ақжер учаскелерін жалдау кұкығын сату төлема- кысының мөлшерін бекіту туралы «Кдзакстан Республикасы Үкіметінін 2003 жылғы 2 кыркүйектегі № 890 Қаулысы», Жер учаскесін немесе жер учаскесін жалдау кұкығын сату жөніндегі сауда саттықты /конкурстарды, аукциондарды/ ұйымдастыру және өткізу ережесін бекіту туралы» Кдзакстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 13 карашадағы №1140 каулысы, «Ауыл шаруашылык максатындағы жер учаскелеріне әкімшілік аумақ- тык бірліктер бойынша жеңілдетілген бағаның мөлшерін бекіту туралы» Кдзакстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 10 кыркүйектегі № 918 Каулысы, т.б.

Конституциялык Кеңестің қаулылары. Казақстан Республикасы Конституциялык Кеңестің 23 сәуір 2003 жылғы Казакстан Республикасы Конституциясының 6-бабының 3-тармағын ресми талқылау (түсіндіру) туралы қаулысы. Казакстан Республикасы Конституциясының 2-бабы 2-тармағы мен 6-бабы 3-тармағына түсініктеме беру барысында Конституциялык Кенес сүралған мәселелерге қатысты бірінші сұракка мыналардан шыға отырып, түсінік берді.

Мемлекеттің өз аумағының тұтастығын, қолсүғылмаушылығы мен ажырамастығын қамтамасыз етуі экономикалық, әскери, құқықтықжәне ұйымдастырушылықсипатгағы мыналарға бағытталған кешенді іс-шараларды жүзеге асыруды көздейді:



  • экономикалык өзара іс-кимылда мемлекет иммунитетін нығайту;

  • Казақстан Республикасының баска мемлекеткеөз аумағының бір бөлігін біржакты беруге көнуі занды түрде мүмкін еместігі;

  • республика аумағын жаулап алуды, косу не бөлісуді бол- дырмау;

  • максатгары немесе әрекетгері Казакстан Республикасынын тұтастығын бұзуға бағытталған коғамдыкбірлестіктерді кұруға және олардын әрекет етуіне тыйым салу;

  • мемлекеттің жергілікті органдарынын мемлекет кұрамы- нан шығу және әздерінін кұкыктык мәртебесін біржакты тәр- тіпте өзгерту туралы мәселе қоюға кұкыктарынын жоктығы;

  • мемлекет органдарына республиканын аумактыктұтастығы мен егемендігін корғау және сактауға кажетті және жеткілікті шараларды кабылдауда міндеттер жүктеу.

Аумақтык тұтастык — Казакстанның ұлттык кауіпсіздігінін айқындаушы шарты. Республиканын бірлігі мен аумактыктұтастығын өзгерту Конституцияға өзгерістер мен косымшалар енгізудің себебі бола алмайды.

4-т а қ ы р ы п.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖЕРГЕ МЕНШӀК ҚҮҚЫҒЫ

        1. Жергеменшік қуқыгының түсінігі және түрлері

        2. Жерге мемлекеттік меншік қуқыгы, оның объектілері мен субъектілері және жүзеге асыру ерекшеліктері

        3. Жерге жеке меншік қуқыгы, оның объектілері мен субъектілері және жүзеге асыру ерекшеліктері

        4. Жер учаскесі жерге заттық қүқықтықтың объектісіретінде түсінігі, белгілеріжәне түрлері

1. Жерге меншік күқығының түсінігі және түрлері

Меншік күкығы тікелей заңнан туындайтын бастапкы субъективтік күкыктың бірі болып табылады. Меншік күкығы иесіне өзіне тиесілі мүлік - жер учаскесіне экономикалыктұрғы- дан билік етуді бекітіп береді. Бүл күкык меншік иесіне тиесілі жер учаскесін өз карауы бойынша коғамдык мүддені ескере оты- рып пайдалануға мүмкіндік береді. Сол себептен, жерге меншік кұкығы кез келген өзге мүлікке меншік кұкығы сиякты шексіз емес. Жерге меншік кұкығы деген ұғымды екі түрлі, объективтік және субъективтік мағынада карастыруға болады.

Объективтік мағьшада: Бұл ұғым жерге меншік құкығын жүзе- ге асырумен туындайтын катынастарды реттеуге бағытталған күкыктык нормалардың жиынтығы болып табылады. Бүл норма- лар Казакстан Республикасынын көптеген заңнамаларында орын тапкан. Мәселен, Казакстан Республикасынын Жер кодексі, Азамаптык кодексі т.б.

Субъективтікмағынада: Бүл үғым түлғанын өзіне тиесілі жер учаскесін занда көрсетілген тәртіп пен шарттарды иелену, пайдалану және билік ету күкығын білдіреді. Жерге меншік күкығынын мазмүнын иелену, пайдалану және билік ету күкығы күрайды.

Жер учаскесіне билік ету күкығы дегеніміз — меншік иесінің заңца рүксат берілген шекте өзіне тиесілі жер учаскесінің занды тағдырын шешу күкығы. Меншік иесі өзінің жер учаскесіне катыс- ты оның нысаналы максатын өзгертпей, Казакстан Республикасынын заң актілерінде тыйым салынбаған кез келген мәмілелерді жасасуға күкылы. Жер кодексінің 33-бабына сәйкес, меншік иелері:


          1. ортак пайдаланудағы;

          2. корғаныс кажеттеріне берілген;

          3. орман корының;

          4. ерекше корғалатын табиғи аумактар, сауыктыру, рекреа- ңиялык және тарихи-мәдени максаттағы;

          5. кызметтік жер телімінің;

          6. уақытша өтеусіз және уакытша кысқа мерзімді өтеулі жер пайдалану күкығымен берілген жер учаскелерінің;

          7. кепілге беруді қоспағанда, шаруа (фермер) кожалығын және тауарлы ауыл шаруашылығы ендірісін жүргізу үшін уакытша жер пайдалану құкығымен берілген жер учаскелерінің;

8) су корының жерінде жер пайдалану күкығын иеліктен шы- гаруды коса алганда, жер пайдалану күкығына катысты мәмілелер жасасуына жол берілмейді.

Казакстан Республикасы Конституциясының 6-бабына сәйкес, жер занда көзделген шектер мен тәртіпте жеке меншікте болуы мүмкін. Жерге мемлекеттік меншік пен жеке меншіктін бірдей коргалуы Жер кодексінде де бекітілген. Демек, жерге меншік күкығы екі түрлі нысанда болады. Олар: Жерге мемлекеттік меншік және жерге жеке меншік.

Жер учаскесіне азаматтар мен мемлекеттік емес занды түлға- лардын жеке меншік кұқығын орныктыру — бұл объективтік кажеттілік. Бұл мыналармен байланысты^

Біріншіден, орман және ауыл шаруашылығындағы жер учаскелері өндіріс күралы ғана емес, сонымен катар, орналасу жері, өндірістің және коғам мүшелері кызметініңбазис - аумағы да болып табылады. Мүліктік сипаттағы объектілер (тұрғын, бағ- бандык, саяжайлық, ендірістік үйлер, кұрылыстар, ғимараттар) мен жер күкығы катынастарынын (ғимаратгын, кұрылыстың жерін пайдалану, оларды күту, сол жерлерде бағбандыкпен және бакшалыкпен айналысу) арасында тығыз байланыс болады.

Екіншіден, жер учаскесіндегі меншік объектілерін пайдалану мен жер учаскесін нысаналы максаты бойынша пайдалану кұкығының субъектісі болып тек бір тұлға (жалға беруді есепте- мегенде) табылады. Тәжірибеде меншік күкыгының объектілері немесе жер учаскесі берілетін жағдайларда (сату — сатыгі алуда, мұрагерлік жағдайында және тағы баска) жоғарыда аталған екі объект те бірге беріледі.

Жердің меншік объектісі ретіндегі ерекшелігі оның кеңістікте белгілі бір шекарада шектелуінен, жылжымайтындығынан және табйғи жағдайлармен коршаған ортаға тәуелділігінен байқалады.



2. Жерге мемлекеттік меншік қүқыгы, оның объектілері мен субъектілері және жүзеге асыру ерекшеліктері

Казакстан Республикасының жер зандарына сәйкес, жерге меншік кұкығы екі түрге белінеді: Жерге мемлекеттік меншік және жерге жеке меншік кұкыктары. 1995 жылы қабылданған Казакстан Республикасының Конституциясы жерге меншіктін екі нысаны танылып бірдей корғалады деп бекіткен. Жерге мемлекеттік меншік кұкығы деп — мемлекеттің Казакстан Рес- публикасының аумағындағы өзіне тиесілі жер учаскелерін занда көрсетілген талаптар мен шарттар негізінде иелену, пайдалану және билік ету күкығы болып танылады.

Мемлекеттік меншік кұкығынын объектілері болып жеке меншікке берілмеген жерлердің барлығы табылады. Мемлекеттік меншіктегі жер учаселерін шартты түрде екі түрге бөліп карас- тыруга болады: Айналымнан алынып тасталған жер учаскелері және айналымда шектеулі жер учаскелері.Казакстан Республикасынын Жер кодексінін 26-бабы жеке меншікте бола алмайтын жер учаскелерінің түрлерін наю>і белгілей отырып, жеке меншік кұкығынын объектілерін шектеп отыр. Айналымнан алынып тасталған жер учаскелері жеке меншік кұкығында бола алмайды, сәйкесінше, олармен кез келген азаматтык-күкыктыкмәмілелер жасауға тыйым салынған. Ал, айналымда шектелғен жер учаскелері жеке меншікке берілмейді, деғенмен, занда көзделғен шектер мен тәртіпте жеке меншікте болуі мүмкін. Мемлекеттік билік органдарына, мемлекеттік ұйымдар мен мекемелерғе берілген, корғаныс кажеттеріне пайдаланылатын, ерекше корға- латын табиғи аумактар алып жаткан, сауықтыру және тарихи- мәдени максаттағы, орман және су корларының, елді мекендер жеріндегі ортақ пайдаланудағы, босалқы жер, оның ішінде ар- найы жер корының жер учаскелері, кенттер мен ауылдык елді мекендердін маңындағы жайылымдык және шабындык алкаптар, сондай-ак жеке меншікке берілмеген шалғайдағы жайылымдар мен баска да жерлер мемлекеттік меншікте болады.

Мынадай жер учаскелері:



  • корғаныс және мемлекеттік кауіпсіздік, мемлекеттік меншіктегі корғаныс өнеркәсібі кажеттеріне; Қазакстан Республикасынын Мемлекеттік шекарасын қорғау және күзету үшін тұрғызылған инженерлік-техникалыккүрылыстар, коммуника- циялар орналасқан; кеден кажеттеріне арналған жер учаскелері;

  • ерекше корғалатын табиғи аумактар;

  • орман корының жері;

  • су корының жері;

  • магистральдыктемір жол желілері мен ортак пайдаланудағы автомобиль жолдары;

  • жеке меншік құкығындағы үйлер мен ғимаратгардың және оларға кызмет көрсетуге кажетті жер учаскелерін коспағанда, елді мекендердегі ортақ пайдаланудағы аумактар орналасқан жер учаскелері жеке меншікте бола алмайды.

Азаматгар және мемлекеттік емес занды тұлғалардын бөлек меншігіне:

  • тұрғын халыктың қажетіне арнап пайдаланылатын және со- ған арналған жайылымдықжәне шабындыкалкаптар;

  • ортак пайдаланудағы жолдар, оның ішінде шаруашылык- аралык және мекенаралык маңызы бар, сондай-ак ортак пайдаланудағы жер учаскелеріне өтуге арналған жолдар;

  • жер учаскелерінің екі немесе одан кеп меншік иелері немесе жер пайдаланушылар бірлесіп пайдаланатын суландыру күры- лыстары (суландыру каналдары, суағарлар, кұдыктар, суат пункттері) орналаскан жер учаскелері берілмейді.

Каталог: ebook -> umkd
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> «Кәсіптік қазақ тілі» ПӘнінің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> «Кәсіптік қазақ тілі» ПӘнінің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> Саясаттанумамандығына арналған «КӘсіби қазақ тілі» пәнінің
umkd -> ПӘннің ОҚу бағдарламасы (силлабус)
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі семей қаласының ШӘКӘрім атындағы мемлекеттік
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі семей қаласының ШӘКӘрім атындағы мемлекеттік
umkd -> Доцент Ж. Ш.Әбіш Іскерлік әлемі. Экономикалық терминология негіздері. Сөздің дәлдігі. Тақырыптың тірек сөздері
umkd -> Анкета көмегімен жаппай мәлімет жинау әдісі
umkd -> «ветеринариялық санитариядағЫ Ғылыми зерттеу негіздері»


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
рсетілетін қызмет
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Жалпы ережелер
Қазақстан республикасы
қызмет стандарты
бекіту туралы
жиынтық бағалауға
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
тоқсанға арналған
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасының
арналған тапсырмалар
Реферат тақырыбы
білім беретін
арналған жиынтық
бағдарламасына сәйкес
Әдістемелік кешені
болып табылады
мерзімді жоспар
бағалаудың тапсырмалары
туралы хабарландыру
Қазақстан тарихы
сәйкес оқыту
пәнінен тоқсанға
арналған әдістемелік
республикасының білім
Қазақ әдебиеті
оқыту мақсаттары
Мектепке дейінгі
нтізбелік тақырыптық
қазақ тілінде
Жұмыс бағдарламасы
жалпы білім
оқыту әдістемесі
білім берудің
Республикасы білім
әдістемелік ұсыныстар
Инклюзивті білім
пәнінен тоқсан
туралы анықтама
тақырыптық жоспар
Қысқа мерзімді