1 Практикалық сабақтың тақырыбы: Әлеуметтану: ғылымға кіріспе және басты ұғымдарды тұжырымдау Тапсырма


Жасөспірім шағындағы әлеуметтік рөлдер



бет3/7
Дата20.09.2021
өлшемі44.18 Kb.
1   2   3   4   5   6   7
Жасөспірім шағындағы әлеуметтік рөлдер

Өзінің әлеуметтік орнын іздестіру тұлға үшін әлеуметтік рөлдерді орындау мен әлеуметтендіру үдерісінің негізгі мағынасы болып табылады. Бұл үдерістегі негізгі тірек нүктелер:1) өз «Мен-ін» сезіну; 2) өз «Мен-ін» ой елегінен өткізу.

Өз «Мен-ін» сезіну мен ой елегінен өткізу – бұл тұлғаның дерьестігін иеленуі, «мен – бейненің» қалыптасуы үдерісінің әртүрлі екі сәті. Өз «Мен-ін» сезіну ерте балалық шақта болып өтеді. Өз «Мен-ін» сезінудің негізгі сатылары: жүру мен сөйлеуді меңгеру, ерте балалық шақтағы (2-ден 5 жасқа дейінгі) ойлау мен сананың дамуы, күрделі дағдыларды (сурет салу, таным, еңбек) меңгеру, ең ақырында, балалық шақтың ортасы мен соңында мектептегі оқу.

Өз «Мен-ін» ой елегінен өткізу – бұл тұлғаның құндылықтық өзегінің орнығу үдерісі. Ол балалық шақтың ортасында басталады және өзін «Мен сияқты» басқа адамдармен салыстыруда тұрақты бағалаудың негізінде өтеді. Бұл арада жамандық пен жақсылық, өмірдің мақсаттары мен мағынасы туралы түсінімдер мен басқа да рухани-адамгершіліктік және дүниетанымдық нұсқалар қалыптасады.

Психология мен әлеуметтануда балалрдың әлеуметтенуі құндылықтық бағдарларды қалыптастыратыны тұжырымдалады. Балалар мен жасөспірімдердің әлеуметтенуі көп дәрежеде мінез-құлықтың уәждемесімен байланысты.

Америкалық әлеуметтік психолог Ч.Кули «айналық Мен» теориясын жасады. Онда тұлғаның рөлдік тұғырнамасы шеңберінде топ тәжірибесі арқылы әлеуметтену тетігі ашылады. Ч.Кулидің пікірінше, айнадағы бейне физикалық «Мен» бейнесін беретіні сияқты, менің мінез-құлқым мен сырт тұрпатыма басқалардың реакцияларын қабылдау әлеуметтік «Мен» бейнесін береді.

Бастапқыда әлеуметтік айна рөлін ата-аналар, туыстар, достар, құрдастар, мұғалімдер, жаттықтырушылар, жастар топтарының көшбасшылары мен индивидтің тікелей немесе жақын айналасындағы басқа тұлғалар атқарады.

Тұлға дами отырып, топты таңдау кезінде неғұрлым талғамды бола бастайды және оны ықпал ететін үлгілерді іріктеп алуды жүзеге асырады.

«Айналық Мен» теориясын одан әрі дамытқан Дж.Мурдың «жалпыланған басқа» тұғырнамасы болды. Бұл тұғырнамада «жалпыланған басқа» әлдебір топтың жалпылама құнылықтары мен мінез-құлық стандарттары болып табылады, олар бұл топтың мүшелерінде индивидтік «Мен-бейнесін» қалыптастырады. Бұл ретте индивид қарым-қатынас үдерісінде басқа индивидтердің орнына тұрады және өзін басқа тұлға ретінде көреді. Ол өз әрекеттері мен сырт тұрпатын оның «жалпыланған басқасы» ұсынатын бағаларға сәйкес пайымдайды. «Жалпыланған басқаны» бұлайша тану «рөлдік қабылдау» және «рөлді ойнау» үдерістері арқылы дамиды.

Рөлді қабылдау – бұл тұлғаның өзіне басқа жағдаяттағы мінез-құлықты немесебасқа рөлді қабылдау әрекеті. Рөлді қабылдау ойынға үміт артады. Балалардың ойындарында оларға қатысушылар өздеріне әртүрлі рөлдерді қабылдайды.

Рөлді орындау нақты рөлдік мінез-құлықпен байланысты.

Осыған ұқсас үдерістер барысында индивид басқа рөлдерге енудің барлық кезеңінен дәйекті түрде өтеді. Өзінің мінез-құлқын басқа индивидтермен өзара байланыста көру және басқа рөлдерді ұғыну арқылы олардың реакцияларын, сондай-ақ басқа адамдардың сезімдері мен құндылықтарын сезіну қабілетін дамытады. Нәтижесінде тұлғаның санасында «жалпыланған басқа» қалыптасады. «Жалпыланған басқа» рөлін қайталай және қабылдай отырып, индивид біртіндеп өз «Мен-і» бейнесін қалыптастырады.

Дж.Мурдың тұғырнамасын нақтылау А.Талердің «маңызды басқа» тұғырнамасы болып табылады. «Маңызды басқа» — бұл индивидтің өзіне қолдау көрсететін және нұсқаулары көбінде қабылданатын тұлға. «Маңызды басқа» ретінде ата-аналар, сүйікті мұғалімдер, тәлімгерлер, жолдастар, танымал тұлғалар әрекет ете алады.

Әлеуметтану үдерісі тұлға әлеуметтік кәмелетке толған кезде белгілі бір аяқталу дәрежесіне қол жеткізеді. Ол тұлғаның басты, интегралды мәртебесін иеленуімен сипатталады.





Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
Сабақтың мақсаты
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
бағалауға арналған
қызмет стандарты
бекіту туралы
Сабақ жоспары
Қазақстан республикасы
жиынтық бағалаудың
жиынтық бағалауға
тоқсанға арналған
Әдістемелік кешені
республикасы білім
бағалау тапсырмалары
арналған жиынтық
арналған тапсырмалар
білім беретін
туралы хабарландыру
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
арналған әдістемелік
мерзімді жоспар
пәнінен тоқсанға
Қазақстан тарихы
Реферат тақырыбы
Қазақ әдебиеті
Жұмыс бағдарламасы
бағдарламасына сәйкес
болып табылады
нтізбелік тақырыптық
Мектепке дейінгі
біліктілік талаптары
оқыту әдістемесі
республикасының білім
әдістемелік ұсыныстар
мамандығына арналған
әкімінің аппараты
туралы анықтама
жалпы білім
қойылатын жалпы
жалпы біліктілік
Конкурс туралы
қазақ тілінде
білім берудің
мемлекеттік әкімшілік