1. Пациент және қоғам пәнінің негізгі бөлімдері Мақсаты: Студенттерде «Қоғамдық денсаулық және денсаулық сақтау»


Аурудың дамуына және таралуына әсер ететін факторларды,олардың жіктелуі



бет4/60
Дата10.06.2022
өлшемі1.11 Mb.
#267569
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   60
Байланысты:
Nawqas jäne Qoğam 1 — 95
1 ПОТОК, каз пациент сонгы -1, каз пациент
5.Аурудың дамуына және таралуына әсер ететін факторларды,олардың жіктелуі.
Дерт туындататын сыртқы ортаның ықпалдары механикалық, физикалық,химиялық,биологиялық және әлеуметтік болып ажыратылады.Бұл ықпалдар жиі бірігіп әсер етеді.Мәселен,механикалық жарақаттардың нәтижесінде дамитын қан кетулер қоршаған ортаның температурасымен ,оның химиялық заттармен немесе иондағыш сәулелермен ластанумен ,организмнің өзінің жағдайларымен (жас мөлшерімен,жынысымен.эндокриндік, иммундық жүйелерінің ерекшеліктерімен )т.б. Көптеген ықпалдарлдың бірігіп әсер етуімен қабаттасады.
Аурудың полиэтиологиялық түсінігі туралы.Аурудың себебі болып сыртқы орта факторларының қандай да бір түрі болуы мүмкін- механикалық, физикалық, химиялық, биологиялық, психикалық және тамақтанудың бұзылуы. Осы алты фактордың біреуі аура себебі бола алады, егерде ол сапасы бойынша адекватты емес немесе саны бойынша күш әсері ерекше болса(мысалы,жоғары немесе өте төменгі фактор, жарықтың ашықтығы). Сыртқы ортаның әдетті физиологиялық фактор әсерінің сандық өзгерісі жаңа сапалық мәнді береді, және организм үшін ауру тудырушы болып табылады(судың көп мөлшердегі мәселесі, ас тұзы, витаминдердің көптігі және т.б.) Ауру себебі, бірінші ретті
зақымдай отырып осы ауруға тән арнайы ерекшелік бере отырып, ауру тудырады. Көптеген аурулардың дамуы мен патологиялық процестердің ағымы себепші фактордың қатысуынсыз өзің-өзі дамиды. Аурудың сыртқы және ішкі себептері туралы түсінік.
Ауру тудырушы шарттармен себептердің арасындағы байланыс. Қандайда бір шартсыз ауру себебі әсер ете алмайды.Ол өзінің организмге деген ауру тудырушы әсерін шарттар комплексімен қосыла отырып ғана көрсете алады. Патологиялық процесті тудыруда шарт пен себептің манызы әртүрлі. Шарт белгілі бір дәрежеде кездейсоқ болады. Әр ауруда себеп бір, ал шарттар комплексі әртүрлі. Басқа сөзбен айтқанда шарт ауру тууымен тығыз, маңызды байланыста болады. Шарт аурудың тууына және оның болу- болмауын анықтайтын ішкі және сыртқы орта факторларының қосындысы. Аурудың күрделі комплексті этиологилық себепбұл олсыз ауру тумайтын жалғыз маңызды фактор. Шарт себептің әсерін жоюы мүмкін, бірақ оның орнын ауыстыра алмайды.
Механикалық фактор
Жарақат — сыртқы жағдайдың әсерінен орган мен тін қызметінің бұзылуы. Жарақат әр түрлі жағдайдың (химия, физика, механикалық, т.б.) әсерінен пайда болады. Осыған байланысты Жарақат бірнеше түрге бөлінеді:
1) механикалық Жарақат — сыртқы күштің әсерінен пайдаболады. Бұған, көбінесе, жара, буын шығу, сіңір созылу, қан кету, қан құйылу, т.б. жатады;
2) термикалық Жарақат — жоғары не төмен температура (үсу, күйік), электр тогы, рентген сәулелері әсерінен;
3) химиялық Жарақат — қышқыл, сілті, улы заттардың әсерінен;
4) биологиялық Жарақат — бактериялық уланудың (токсиндердің) әсерінен;
5) психикалық Жарақат — орталық жүйке қызметінің бұзылуынан (кенеттен қатты қорқу, шошу, қайғы, т.б.) болады. Жарақат жедел және созылмалы түрде өтеді. Жедел Жарақаттың (қан құйылу, қан кету, т.б.) әсерінен адам өліп кетуі мүмкін. Ал созылмалы түрінде тіннің қажалуы (сүйел пайда болу) оған не органға үнемі сыртқы күштің әсер етуінен болады. Соның нәтижесінде тін, орган басылып жаншылады. Жарақат алу ірі өндіріс орындарында (зауыт, комбинат,
т.б.) жұмыс істейтін жұмысшылардың, спортшылардың, әсіресе, мектеп жасындағы балалардың арасында, сондай-ақ, көлікте, қарулы күштерде жиі кездеседі.
6.Туу және көбею көрсеткіштерін есептеу.
Жалпы туу коэффициенті промилледе көрсетіледі және жалпы халық санына қатысты халықтың өлім-жітімі қарқындылығын айқындайды. Бұл көрсеткіш есептік кезеңде тірі туғандардың жалпы санына аталған кезеңдегі халықтың орташа санының қатынасы болып табылады: мұнда: CBR - бала туудың жалпы коэффициенті;
N – жылдың ішінде туғандар саны;
Р – орташа жылдық халық.

8. Бала туудың арнайы коэффициенті тірі туғандар санының репродуктивті жастағы әйелдердің орташа санына қатынасы.


мұнда: F15-49 – бала туудың арнайы коэффициенті;
N – туғандар саны;
Р15-49 –15-49 жастағы әйелдердің орташа жылдық саны.
Жас ерекшелігіне байланысты туу коэффициенті күнтізбелік жылда әрбір жас тобында туудың орташа деңгейін сипаттайды. 20 жасқа дейінгі жас топтары үшін коэффициентті есептеу кезінде бөлгіш ретінде 15-19 жасқа дейінгі әйелдер саны алынады. 15-49 жас тобы үшін коэффициентті есептеген кезде, алымына барлық босанғандар, сонымен қоса 15 жасқа дейінгі, сондай-ақ 50 және одан ересек жаста босанған әйелдер саны енгізіледі.
мұнда: Fх – жас ерекшелігіне байланысты туу коэффициенті, онда x - жасы;
Nх – x жастағы әйелдерде туғандар саны;
Рх – х жастағы әйелдердің орташа жылдық саны.
Туудың жиынтық коэффициенті туу деңгейінің ең дәл өлшеуіші болып табылады. Есептелетін жылғы туудың жасына қарай қарқындылығы сақталған жағдайда бір әйелдің барлық өмірінде туатын балаларының орташа санын сипаттайды. Туудың жиынтық коэффициентін өлім-жітім болмайды деген болжаммен, яғни шартты ұрпақтың барлық әйелдері репродуктивті кезеңнің (15-49 жас) соңына дейін өмір сүреді деген болжаммен есептейді. Туудың жиынтық коэффициенті 15-тен бастап 49-ға дейінгі жастар үшін жасына қарай туу коэффициентінің қосындысы ретінде есептеледі:
мұнда: TFR – туудың жалпы коэффициенті;
ASFRх – жас ерекшелігіне байланысты туу коэффициенті.
Егер деректер 5 жастық интервалмен жарияланатын болса, келесі формула қолданылады:
мұнда:TFR – туудың жалпы коэффициенті;
5ASFRх –5 жас аралығындағы жас ерекшелігі бойынша туу коэффициенті.
1000-ға бөлу бір әйелге коэффициенттік мәнге келтіру үшін алынады.
Халықтың ұдайы өсіп-өну көрсеткіштері
Халықтың ұдайы өсіп-өну көрсеткіштері ата-аналық ұрпақ балалардың ұрпақтары ауыстырылатын уақыт кезеңі ішінде халықтың өзгеруін сипаттайды.Туу кестесі (бұдан әрі – Кесте) нақты немесе гипотетикалық ұрпақта туу процесін сипаттайтын көрсеткіштер жүйесін білдіреді.. Кестелер жалпы процесін сипаттайтын барлық әйелдер үшін немесе некеде тууды сипаттайтын тек некеге тұрған адамдар үшін құрылады.
Туу кестелері екі типке бөлінеді – жалпы және арнайы. Жалпы кестелер туу тәртібін ескерместен барлық туғандар үшін жасалады. Арнайы кестелер туу тәртібін ескере отырып құрылады.Кестелер біржастағы топтар бойынша құрылған толық және жас бес интервалы және одан да үлкен жас аралығында есептелген қысқа кестелерге бөлінеді.Кестелерді құру аналардың жасына қарай бөлінуіне және әр жастағы әйелдердің саны туралы мәліметтерге негізделеді.Жасы бойынша туу коэффициенттері жалпы құнарлы кестелерді есептеу үшін негізгі ретінде пайдаланылады.Бала туудың жалпы жиынтығы ананың белгілі бір жасқа жеткен сәтте туған балалардың орташа санымен сипатталады. Бұл көрсеткіш 15 жастан бастап нақты жасқа дейінгі туу коэффициентінің жиынтығы ретінде есептеледі және 1000 жастағы әйелге шаққандағы туғандар санының есептік жылда өзгеріссіз қалу шартымен өлім мен көші-қонның әсерінен әйелдер санының жоғалуын есепке алмай, осы жасқа шаққандағы туудың санын көрсетеді.
Мұнда:Fx – жасы бойынша туу коэффициенті;
Fx – х жасында туу коэффициенті;
К – жас аралығының ұзындығы.




Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   60




©melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
жалпы білім
арналған әдістемелік
бағалаудың тапсырмалары
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
Қазақ әдебиеті
нтізбелік тақырыптық
пәнінен тоқсанға
Зертханалық жұмыс
Инклюзивті білім
Әдістемелік кешені
республикасының білім
білім берудің
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
қазіргі заман
туралы хабарландыру
атындағы жалпы