1. 5 «Мухаббат-наме» ескерткішіндегі көне сөздер «Мұхаббат-наме»


Қазіргі қазақ тілінде ұшырамайтын көне сөздер



бет8/13
Дата19.11.2021
өлшемі188.09 Kb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13
Қазіргі қазақ тілінде ұшырамайтын көне сөздер. Бұл топқа жататын сөздер тек қазақ тілі тұрғысынан ғана көнерген сөздерге жатады. Ал басқа түркі тілдерінде қазіргі кезге дейін қолданылады. Ескерткіштегі кейбір сөздер сол қалпында қазіргі бірқатар түркі тілдерінде сақталынып қалған. Бірсыпыра сөздер фонетикалық өзгерістерге ұшыраған.

Елик. Қол. Oŋ ẹlig ДТС 170 (Оң қол). Аның дек йирга қол сунды елик ким Мн 315 (Сондай жерге қол создым жетемін деп). Мн-да елик және елкин түрінде де жарыса жұмсалған. Біз салыстырып отырған тарихи ескерткіштің барлығында осындай. Қазіргі түркі тілдерінде ел сөзі мынадай фонетикалық сипатта: әзір. әл, түрк. ел, түрк. эл, ұйғ. әл.

Қазіргі түркі тілдерінің кейбіреулері елик және елкин формаларының ел түрі: түрк., el; әзірб., äl; түркм., el; сақтап қалғанымен мына тобы қол формасын қолданады: башқ., kul, kul suğı; қырғ., kol; өзб., kol; тат., kul, kul çuğı; ұйғ., äl, kol., қаз., қол [43, 208-209 бб.]. Яғни, ескерткіште оғыз және қыпшақ элементтері қатар қолданылған.



Ачун. Дүние, әлем. МК осындай; ҚБ ажун және ажүн. Көне түркі тілінде азун тұлғасында ұшырасады: negü bar azunda ölümdin qatïγ ДТС 73 (Дүниеде өлімнен қатты не бар). Ачунда парсы даптарлариң бар Мн 48 (Дүниеде парсыша дәптерлерің бар).

Көне түркі және орта ғасыр жазба ескерткіштері тілінде «дүние, әлем» деген мағына беретін азун, адзун, ажун, ачун формалары да жарыса қолданылады. Бұл сөздер екі түбіртектен тұрады: аз+ун, адз+ун, аж+ун, ач+ун. Қазіргі тілімізде бұл көне лексеманы араб тілінің «дүние» сөздері ығыстырып, «әлем» сөзі қолданыста жүр.





Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13




©melimde.com 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
Сабақтың мақсаты
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
ғылым министрлігі
рсетілетін қызмет
тоқсан бойынша
Жалпы ережелер
қызмет стандарты
бағалауға арналған
бекіту туралы
Сабақ жоспары
Қазақстан республикасы
жиынтық бағалаудың
тоқсанға арналған
жиынтық бағалауға
Әдістемелік кешені
бағалау тапсырмалары
арналған жиынтық
республикасы білім
арналған тапсырмалар
туралы хабарландыру
білім беретін
Қазақстан республикасының
бағалаудың тапсырмалары
мерзімді жоспар
пәнінен тоқсанға
арналған әдістемелік
Қазақстан тарихы
Реферат тақырыбы
Жұмыс бағдарламасы
Қазақ әдебиеті
болып табылады
Мектепке дейінгі
нтізбелік тақырыптық
бағдарламасына сәйкес
біліктілік талаптары
әкімінің аппараты
мамандығына арналған
туралы анықтама
оқыту әдістемесі
қойылатын жалпы
әдістемелік ұсыныстар
Конкурс туралы
жалпы біліктілік
республикасының білім
жалпы білім
мемлекеттік әкімшілік
білім берудің
қазақ тілінде