Лекция 2 Термодинамиканың 1 заңы, ПӘК 1 Лекция 3



жүктеу 0.67 Mb.
бет1/4
Дата10.04.2017
өлшемі0.67 Mb.
  1   2   3   4
Физика пәнінен факультатив сақтарының күнтізбелік жоспары




Тақырыбы

Сағат саны

Ұйымдастыру формасы

Күні




Жылу құбылыстары

3







1

Ішкі энергия, оның өзгерісі, жылу берілу, жылу мөлшерін есептеу, меншікті жану жылуы

1

Лекция




2

Термодинамиканың 1 заңы, ПӘК

1

Лекция




3

Жылу құбылысына арналған тест

1

Тест







Электр құбылыстары

4







4

Электр өрісі, заряды, өткізгіштер, электр өріс кернеулігі мен потенциалдар айырымы арасындағы байланыс. Электр тоғы, өткізгішті тізбектей және параллель жалғау. әр түрлі ортадағы электр тоғы, электролиз

3

Лекция / есеп





5

Жылу құбылыстары және электр бөліміне арналған тест

1

Тест







Электромагниттік құбылыстар

2







6

Магнит өрісі, тоғы бар өткізгішке магнит өрісінің әсері. Электромагниттік индукция.

1

Лекция




7

Генераторлар. Трансформаторлар.

1

Оқушы рефераты







Жарық құбылыстары

2







8

Жарық жылдамдығы, жарық шағылуы, линзалар

1

Лекция




9

Линза көмегімен кескін алу

1

Лекция







Қозғалыс және денелердің өзара әсері

4







10

Тең айнымалы, еркін түсу, шеңбер бойымен қозғалыстар. Ньютонның 1,2,3 заңдары, масса және салмақ.

Дене импульсі, энергияның айналу және сақталу заңы


3



Лекция және есеп




11

Электромагнит, жарық және механика бөліміне тест

1

Тест







Тербелістермен толқындар

2







12

Тербелістер, резонанс, эм тербелістер

1

Лекция




13

Ғарыш әлемінде

1

Оқушы рефераты







Механика

2







14

Кинематика, динамика.

2

Лекция және есеп







Молекулалық физика және термодинамика

4







15

Молекулалық – кинетикалық теория негіздері

2

Лекция және есеп




16

Термодинамика негіздері

1

Лекция және есеп




17

Қазақстан жылу энергетикасы

1

Оқушы рефераты




18

Электродинамика

7







19

Электростатика, тұрақты электр тоғы, магнит өрісі, электромагниттік индукция, әр түрлі ортадағы электр тоғы

6

Лекция және есеп




20

Механика, молекулалық физика, электродинамика бөліміне арналған тест

1

Тест







Кванттық физика

4




21

Жарық кванты, атом физикасы, атом ядросының физикасы

3

Лекция және есеп

22

Кванттық физика бөліміне арналған тест

1

Тест

11 сынып (34 аптасына 1 сағаттан)
Мақсаты:

  • Оқушылар бойына физика пәніне шынайы сүйіспеншілікті дарыту, олардың танымдық және шығармашылық қабілетін дамыту.

  • Пәнаралық байланысты арттыру. Физика есептерін математикалық тәсілдермен шешу әдістерін игеруге баулу.

Міндеттері:

  • Пәнге деген қызығушылық қабілетін, логикалық ойлауын қалыптастыру.

  • Оқыту барысында болашақ еңбек қызметіне қажет екендігіне көз жеткізу.

  • Негізгі мектепте қалыптасқан ақпараттарды кеңейту және жетілдіру.



Күтілген нәтижелер:

қолданбалы курсты оқытудың соңында оқушылар:

- физикалық ұғымдар мен шамалардың мағынасын түсіне білу.

- физика заңдарының практикалық қолданыстарын түсініп, игере білу;

- есеп шығарған кезде сызбада берілген шамаларды (S, V, a, v, Т, Р т.б) олардың арасындағы тәуелділікті дұрыс тауып анықтай білу;

- нақты мысалдар арқылы механикалық энергия туралы, жылу энергетикасы мен ядролық энергетиканың экологиялық проблемаларын түсіндіре алу;

- электроэнергетика элементтерімен (түрлері, сызбасы, құрылысы) танысып,оны өмірде дұрыс пайдалана білу;

- тарихи материалдар негізінде физиканың электротехника дамуындағы алатын орнын түсіне білу;

- зерттеу әдістерін (эксперимент жүргізу, әдебиетке шолу жасау, мәліметтерді талдау) жоспарлай білу, эксперименттік фактілер және сәйкес кестелер мен статистикалық мәліметтер негізінде қорытындылар жасау, іздену және зерттеу жұмыстарының нәтижелерін дайындай білу;

- физика пәнінен меңгерген білім, іскерлік, дағдыларын басқа пәндерден алған білімдерімен ұштастыра білу;



Қосымша сабақ жоспары төмендегі әдебиеттерден пайдаланып жасалды:

  1. Б. Кронгарт В. Кем «Физика 10 сынып». Алматы 2006ж.

  2. «Физика 11 сынып». Алматы 2006ж.

  3. Р. Башарұлы «физика 9 сынып». Алматы 2009ж.

  4. Б. Дүйсембаева «физика 8 сынып». Алматы 2008ж.

  5. Оқушы анықтамасы (7-11 сыныптар). «Арман-ПВ» баспасы, 2005ж.

  6. Р. Рымкевич «Физика есептер жинағы».


Ақмола облысы

Жарқайын ауданы

Тасөткел негізгі мектебінің

физика пәнінен факультативтік

сабақ жоспары

2014 – 2015 оқу жылы

Мұғалім: С.К. Бектемисова

11 сынып 2 сабақ

Сабақтың тақырыбы: Термодинамиканың бірінші заны. Газ бен будың ұлғаюындағы жұмысы.

Сабақтың мақсаты: МКТ тұрғысынан ішкі энергия ұғымын беру және газбен будың ұлғайғандағы жұмысы ұғымын енгізу, жүйенің ішкі эиергиясы, жұмыс және жүйеге берілген жылу мөлшері арасындағы байланысты тағайындау;

Оқушылардың білім деңгейін және білім мазмұнының тұрақтылығы мен оны игерудегі іскерлік пен дағдыны бақылау.



Сабақтың әдіс-тәсілдері: лекция, кітаппен жұмыс.

Жаңа материалды меңгерту:

МКТ тұрғысынан ішкі энергия ұғымын енгізу.

МКТ тұргысынан ішкі энергия-денені (жүйені) құрайтын микробөлшектердің қозғалыс және өзара әсерлесу энергиясы. Нақтырақ айтсақ, ішкі энергия дегеніміз:

а) молекулалар мен атомдардың қозгалысының ілгерілемелі, айналмалы және тербелмелі қозғалыстарының кинетикалық энергиясы;

б) молекулалар мен атомдардың өзара әсерлесуінің потенциальдық энергиясы;

в)атомдардың электрондық қабаттарының энергиясы;

г) ядроның ішкі энергиясы.

Аса жоғары емес температураларда ішкі энергиясын өзгеруі молекулалар (немесе атомдардың) кинетикалық және потенциальдық энергияларының өзгеруі есебінен болады.

U-дененін ішкі энергиясы физикалық шама.

U -дененің ішкі энергиясынын өзгеруі жылу берілу және жұмыс істеу нәтижесінде жүзеге асатыны белгілі.

Газ бен будың ұлғайғандағы жұмысы.

Тұрақты қысымда газдың немесе будың көлемі өзгергенде жұмыс атқарылады, Жүйенің күйін сипаттайтын физикалық шамалар макроскопиялық параметрлер деп аталады, және оларға қысым көлем температура және масса жатады.

Макроскопиялык параметрлердің біреуі тұрақгы , қалған екеуі бір-біріне байланысты өзгеретін процестер изопроцестер деп аталады.
1 .Изобаралык процес p=const,


  1. Изотермиялық процес T=const, рV=const,

  2. Изохоралық процес V=const

3) Изобаралық процесс үшін газ жұмысының формуласын қорытып шығару. А=рV

Жұмыстың геометриялық түсініктемесі.

ТД-ның 1-заңы жылу құбылыстары үшін энергиянын сақталу және айналу заңы. Q=U+A

ТД-ның 1-заңынан шығатын салдарлар:

Егер дене энергия (жылу) алмаса, онда ол механикалық жұмысты тек өзінің ішкі энергиясын азайту есебінен жүргізеді, яғни Q= 0 болса, А=-U

Ал, егер дененің немесе денелер жүйесінің ішкі энергиясы өзгермесе U = 0 болса, ешқандай механикалық жұмыс атқарылмайды, А=0. Сол себепті ешқандай энергия жұмсамай жұмыс істейтін құрылғы, яғни мэңгі қозғалтқыш жасау мүмкін емес.

Жылу алмасусыз жүретін процесті адиабаталық деп атайды. Атмосфераның жоғары, тығыз емес қабаттарында жылдам көтерілген ауа қабаттарының салқындап, бұлттарға айналуы адиабаталық процестерге жатады. Айнымалы жұлдыздар (цефеидтер) жарқылының периодты өзгеруі олардың сыртқы кабықтарындағы адиабаталық ұлғаюы мен сығылуы процестеріне байланысты.

Жылу козғалытқыштарының жұмыс істеуінің негізгі ерекшеліктері.

1) Отын энергиясы - механикалық энергия.

Осы кезде отынның энергиясы жоғары температураға дейін қыздырылған газдың немесе будың ішкі энергиясына айналады;

2)Температурасы әртүрлі екі дененің болуы; Олар қыздырғыш және салқындатқыш деп аталады. Сонымен қатар жұмыстық дене (газ немесе бу) қажет. Жылу қозғалтқышының жұмыс істеу процесінде жұмыстық дене қыздьгрғыштан қаңдай да бір Q1 жылуды алады жэне біраз бөлігін механикалық А жұмысқа айналдырады, жылудың Q2 қалған бөлігін салқындатқышқа береді.

Энергияның сақталу заңына сәйкес Q1= Q2



3)Кез-келген жылу қозғалтқышынын жұмысы циклді. Әрбір цикл турлі процестерден тұрады:

  • қыздырғыштан энергияны алу;

  • жұмыстық жүріс (жұмыстык дененің ртаюы және алынған энергияның бөлігІн механикалық энергияға айналдыру);

-пайдаланылмаған энергияның бөлігін суыткышқа беру;
Қыздырғыштың, жұмыстық дененің жэне салкындаткыштын болуы кез-келген жылу қозғалтқышының уздіксіз циклді жұмыс істеуінің принципті қажетті шарты болыл табылады
Отынның ішкі энергиясын механикалық энергияға айналдыратын машиналар жылу машиналары деп аталады.




іштен жанатын козғалтқыштар






Жылу қозғалтқыштары









турбиналар






































I




1




дизелді




Карбюраторлы



Бу машиналары




Газ




Бу




Жылу машиналарының тарихынан.

1698ж-анг.Т.Севери

1707 ж-фр.Д.Папен. Бу машиналары

1763ж-орыс И.И.Ползунов.

1774ж.-анг.Дж.Уатт

1860ж.-фр.Ленуар.

1876ж.-неміс Н.Отто.

1889ж.-швед К.Лаваль- бу турбинасы.



11 сынып 1 сабақ

Сабақтың тақырыбы: Ішкі энергия, оның өзгерістері, жылу берілу, жылу мөлшерін есептеу, меншікті жану жылуы.

Сабақтың мақсаты: Оқушылардың білім деңгейін және білім мазмұнының тұрақтылығы мен оны игерудегі іскерлік пен дағдыны бақылау.

Сабақтағы негізгі ұғымдар.

Жылу берілу (жылу өткізгіштік, конвекция және сәулелену) кезінде бір денеден екінші денеге энергияның берілуі. Жылу мөлшері-жылу берілу кезінде дененің алған немесе жоғалтқан энергиясы.

Денеге берілетін энергияның қандай шамаларға тэуелді болатынын айқындау (тәжірибелер көрсету) Денеге берілетін жылу мөлшері: дене температурасының өзгеру шамасына, дененің массасына, затгьщ тегіне тәуелді болады.

Салқындаған дененің қоршаған ортаға жылуын беруі.

Жылу мөлшерінің өлшем бірліктері-джоуль (Дж), килоджоуль (кДж). Жылу мөлшерінің тарихи өлшем бірлігі-1 калория (1 кал=4,19Дж =*4,2Дж) 1 ккал =1000 кал = 4190 Дж «4200 Дж т 4,2 кДж. 1кг заттың температурасын 10С-қа өзгерту үшін қажетті жылу мөлшерінің заттың тегіне тәуелділігі.

с -заттың меншікті жылу сыйымдылығы, яғни массасы 1 кг заттың температурасын 1°С-қа өзгерту үшін қажетті жылу мөлшері. Өлшем бірлігі -ДЖ/кг* 0С

Заттың меншікті жылу сыйымдылығының физикалык мәнін ашып көрсету (мысалы, қорғасынның жылу сыйымдылығы 140 ДЖ/кг*0С Бұл массасы 1кг қорғасынның температурасын 1°С-қа өзгерту үшін 140Дж жылу мөлшері кажет дегенді білдіреді.

Әртүрлі заттардың меншікті жылу сыйымдылықтарын салыстыру (№1 кесте бойынша).

Әртүрлі агрегаттық күйлерде заттың жылу сыйымдылығының мәнінің әртүрлі болуы (мысал ретінде, су мен мұз), мұздың меншікті жылу сыйымдылығы 2100 ДЖ/кг* 0С, ал судың меншікті жылусыйымдылығы 4200 ДЖ/кг*0С. Судың меншікті жылу сыйымдылығының үлкен болуы жылыту жүйелерінде пайдаланылады; жергілікті жердін климатына әсер етеді. Денені қыздыруға қажетті немесе ол суығанда бөлінетін жылу мөлшерін есептеу Q=cm(t2 -t1) Мұндағы t1 -дененің бастапкы, t г -дененің соңғы температурасы.


Есеп шығару:

  1. Массасы 15 кг антрацит жанғанда бөлінетін жылу мөлшерін есепте.

Берілгені: Шешуі:

m=15 кг Q=qm Q=15 кг*3,4*107 Дж/кг=510*106 Дж

q=3,4*107 Дж/кг

Т/к Q-? Жауабы: Q=510*106 Дж




  1. Массасы 200 г алюминийді 200С –тан 300С –қа дейін қыздыру үшін қажет болатын жылу мөлшерін анықта.Алюминийдің меншікті жылу сыйымдылығы 910 Дж/кг0С.

  2. Мұздың меншікті еру жылуы 3,4*105 Дж/кг 00С-дегі массасы 3 кг суды сондай температурадағы мұзға айналдыру үшін жылу мөлшерінің қажеттілігі.

Қайталау тесты

11 сынып 3 сабақ

Сабақ тақырыбы: Жылу құбылысына арналған тест

Сабақ мақсаты: « Жылу құбылысы» тарау бойынша оқушылардың білімдерін тексеру

1-нұсқа


1. Бір стақан су суық, екіншісіне ыстық су құйылған. Сулардың массалары бірдей. Стакандағы сулардың ішкі энергиясы туралы не айтуға болады?

  1. Ішкі энергиялары бірдей

  2. Суық судың энергиясы көбірек

  3. Ыстық судың энергиясы көбірек

  4. Дұрыс жауабы жоқ.

2. Дененің ішкі энергиясы қандай шамаға тәуелді емес.

  1. Молекулалардың жылулық қозғалысының орташа жылдамдығына

  2. Денедегі молекулалар санына

  3. Дененің температурасы мен массасына

  4. Дененің қозғалыс жылдамдығы мен оның жер бетінен биіктігіне

3. Металл ыдысқа су құйылған. Төменде келтірілген іс-әрекеттің қайсысы судың ішкі энергиясын өзгертпейді?

1) суды ыстық плитада қыздыру

2) ыдыспен бірге суды қозғалту.

3) Суды миксермен араластыру



  1. 1,3

  2. 1,2

  3. 2

  4. 2,3

4. Цельсий шкаласы бойынша қай температура абсолют шкала бойынша 200К температураға сәйкес келеді.

  1. -4730С

  2. -730С

  3. +730С

  4. +4730С

5. Жылу берілудің қай түрінде зат тасымалданбайды?

1) жылу өткізгіштік 2) конвекция 3) сәуле шығару



  1. 1

  2. 2

  3. 3

  4. 1,2,3

6. Қатты денелердің, сұйықтардың және газдардың қайсысының жылу өткізгіштігі көбірек?

  1. Қатты денелердің

  2. Сұйықтардың

  3. Газдардың

  4. Газдардың, сұйықтардың

7. Қандай денелерде конвекция болмайды?

  1. Қатты денелерде

  2. Сұйықтарда

  3. Газдарда

  4. Сұйықтар мен қатты денелерде

8. 1800Дж жылу алу үшін 100г алюминийді 200С-қа қыздырды. Алюминийдің меншікті жылу сыйымдылығы қандай?



  1. 0,9 Дж/кг*0С

  2. 9 Дж/кг*0С

  3. 900 Дж/кг*0С

  4. 3600 Дж/кг*0С

9. 1 кг судың температурасын 150С-тан 1000С-қа дейін арттыру үшін оған қанша жылу мөлшерін беру керек?

  1. 420 кДж

  2. 63 кДж

  3. 483 кДж

  4. 357 кДж

10. Массасы 20 кг құрғақ отын толық жанғанда қанша жылу бөлініп шығады? q=1*107Дж/кг

  1. 2*106Дж

  2. 5*105Дж

  3. 107Дж

  4. 2*108Дж

11. Металл ыдысқа су құйылған. Төменде келтірілген іс-әрекеттің қайсысы судың ішкі энергиясын өзгертпейді?

1) суды ыстық плитада қыздыру

2) ыдыспен бірге суды қозғалту.

3) Суды миксермен араластыру



  1. 1,3

  2. 1,2

  3. 2

  4. 2,3

12. Дененің ішкі энергиясы қандай шамаға тәуелді?

  1. Молекулалардың жылулық қозғалысының орташа жылдамдығына

  2. Денедегі молекулалар санына

  3. Дененің температурасы мен массасына

  4. Дененің қозғалыс жылдамдығы мен температурасына

13. дененің ішкі энергиясы деп нені айтамыз?

  1. Денені құрайтын бөлшектердің қозғалыс және өзара әсер энергиясы

  2. Денені құрайтын бөлшектердің энергиясы

  3. Денені құрайтын бөлшектердің өзара әсер энергиясы

  4. Дененің потенциалдық және кинетикалық энергиясы

14. Цельсий шкаласы бойынша қай температура абсолют шкала бойынша 100К температураға сәйкес келеді.

  1. -3730С

  2. -1730С

  3. +1730С

  4. +3730С

15. Жылу берілудің қай түрінде зат тасымалданбайды?

1) конвекция

2) жылу өткізгіштік

3) сәуле шығару



  1. 1

  2. 2

  3. 3,2,1

  4. 1,2

16. Қатты денелердің, сұйықтардың және газдардың қайсысының жылу өткізгіштігі төмен?



  1. Қатты денелердің

  2. Сұйықтардың

  3. Газдардың

  4. Газдардың, сұйықтардың

17. Қандай денелерде конвекция жүре алады?

  1. Қатты денелерде

  2. Сұйықтарда

  3. Газдарда

  4. Сұйықтар мен газдарда

18. 900Дж жылу алу үшін 100г темірді 200С-қа қыздырды. Алюминийдің меншікті жылу сыйымдылығы қандай?

  1. 1800 кДж/кг*0С

  2. 180 к Дж/кг*0С

  3. 1800 Дж/кг*0С

  1. 450 Дж/кг*0С

19. Егер адам 600С тағы бір стакан (200гр) ыстық су ішсе, қандай жылу мөлшерін алады? Адам денесінің температурасы 370С.

  1. 19320 Дж

  2. 50400 Дж

  3. 31080 Дж

  4. 81480 Дж

20. Массасы 10 кг тас көмір толық жанғанда қанша жылу бөлініп шығады? q=2,7*107Дж/кг

  1. 2,7*107Дж

  2. 2,7*106Дж

  3. 107Дж

  4. 2,7*108Дж


11 сынып 4,5,6 сабақтар

Сабақ тақырыбы: Электр өрісі, заряд. Электрөрісі кернеулігі мен потенциалдар айырымы арасындағы байланыс. Электр тоғы, өткізгіш тізбектей және параллель жалғау.

Сабақтың мақсаты: Оқушылардың білім деңгейін және білім мазмұнының тұрақтылығы мен оны игерудегі іскерлік пен дағдыны бақылау.

Сабақтағы негізгі материал:

Электрленген денелердІң айналасында элеістр өрісің өмір сүруі. Электр өрісі материяның ерекше бір түрі. Электр күштерінің бағыты және оның модулінің өріс көзіне дейінгі кашыктықтың өзгеруіне қарай өзгеруІ. Электр өрісінің кернеулігі.

Электр өрісінің электр зарядына эсері электр өрісінің кернеулігі деп аталатын физикалық шамамен сипатталады. Өлшем бірлігі Н/Кл. Нүктелік заряд өрісінІң кернеулігі

Зарядталған шар өрісінің кернеулігі осы формуламен аныкталады.



Электр өрiсi. Жiпке зарядталған гильзаны iлiп, оған электрленген шыны таяқшаны жақындатайық. Олар бiр-бiрiне тiкелей тиіспесе де жiпке iлiнген гильза өзiнiң вертикаль қалпынан ауытқып, шыны таяқшаға тартылады Осыдан зарядталған денелер бiр-бiрiмен тiкелей тиiспесе де әсерлесетiнiн көремiз. Осы кезде бiр денеден екiншiсiне әсер қалай берiледi? Мүмкiн, бар мәселе олардың арасындағы ауада шығар? Мұны тәжiрибе жүзiнде анықтайық. Зарядталған электроскопты (шыны пластикалары алынған) ауа сорғыштың қалпағының астына қойып, одан ауаны сорып тастаймыз. Сонда бiз ауасыз кеңiстiкте де электрокоптың жапырақшалары бiр-бiрiнен тебiлетiндiгiн көремiз (14-сурет). Демек, электрлiк әсердiң берiлу процесiне ауа қатыспайды. Ондай болса, зарядталған денелердiң өзара әсерлесуi не арқылы жүзеге асады? Бұл сұрақтың жауабын ағылшын ғалымдары М.Фарадей (1791–1867) және Дж. Максвелл (1831–1879) өз еңбектерiнде бердi.

Фарадей мен Максвеллдiң еңбектерiне сүйенсек, зарядталған денелердi қоршап тұрған кеңiстiк, басқа денелердiң айналасындағы кеңiстiктен өзгеше. Зарядталған денелердiң айналасында электр өрiсi болады. Электрлiк әсерлесу осы өрiс арқылы жүзеге асады. Электр өрiсi – кез-келген зарядталған денелердiң айналасында болады және заттардан ерекше, материяның айырықша бiр түрi болып табылады. Оны көру немесе ұстау мүмкiн емес. Электр өрiсiнiң бар немесе жоқ екендiгiн, тек оның әсерi арқылы бiлуге болады.

Электр өрiсiнiң негiзгi қасиеттерi қарапайым тәжiрибелер арқылы анықталады.

1. Зарядталған дененiң электр өрiсi, осы өрiстегі кез-келген зарядталған денеге қандай да бiр күшпен әсер етедi.

Зарядталған денелердiң әсерлесуiн зерттеуге қойылған тәжiрибелер осыны көрсетедi. Мысалы, зарядталған гильза электрленген таяқшаның өрiсiнде тарту күшiнiң әсерiнен оған жақындайды

2. Зарядталған денеге жақын аралықта өрiс күштiрек, ал алыста әлсiздеу. Мұны тексеру үшiн тағы да зарядталған гильзамен жасалған тәжiрибенi қарастырайық (13-сурет). Гильзаны тiрегiмен бiрге зарядталған таяқшаға жақындата түсейiк. Бiз гильза таяқшаға жақындаған сайын жiптiң вертикальдан ауытқу бұрышы үйкейе беретiнiн көремiз (15-сурет). Бұрыштың үлкеюi, гильза электр өрiсiнiң көзiне (зарядталған таяқшаға) жақындаған сайын оған өрiс соғұрлым көбiрек күшпен әсер ететiндiгiн көрсетедi. Осыдан, зарядталған денеге жақындаған сайын оның өрiсiнің күшейетініне көз жеткiземiз.

Сонымен, зарядталған таяқша ғана өз өрiсiмен зарядталған гильзаға әсер етiп қоймай, гильза да өз өрiсiмен таяқшаға әсер етедi екен. Зарядталған денелердiң осындай бiр-бiрiне әсер етуiнен олардың өзара электрлiк әсерлесуi байқалады. Электр өрiсiнiң әсерiн диэлектриктермен жасалған тәжiрибелерде де байқауға болады. Диэлектрик электр өрiсiне енгiзiлгенде, осы өрiс әсерiнен оның молекулаларының оң зарядталған бөлiгi (атомдық ядролар) бiр жаққа, ал терiс зарядталған бөлiгi (электрондар) екiншi жаққа ығысады. Бұл құбылысты диэлектриктiң поляризациясы деп атайды. Электрленген денелердiң майда қиқымдарды тартуы, осы поляризациямен түсiндiрiледi. Бұл қиқымдар негiзiнен бейтарап. Бiрақ электрленген дене (мысалы, шыны таяқша) өрiсiнде олар поляризацияланады. Қиқымның таяқшаға жақын жағында таяқша зарядына таңбасы жағынан қарама-қарсы заряд пайда болады. Осы зарядпен әсерлесу электрленген денеге қағаз қиқымдарының тартылуына себеп болады. Электр өрiсiнiң зарядталған денеге (бөлшекке) әсер ету күшiн электрлiк күш деп атаймыз: Fэл —  электр күшi. Электр өрiсiне түскен бөлшек осы күштiң әсерiнен а-үдеуiн алады. Оны Ньютонның екiншi заңынан анықтауға болады:Электр өрiсiн графиктік кескiндеу үшiн Фарадей заманынан бастап күш сызықтары қолданылады.

Электр өрiсiнiң күш сызықтары деп, сол өрiске орналасқан оң зарядталған бөлшекке әсер ететiн күштiң бағытын көрсететiн сызықты айтамыз. Оң зарядталған дене өрiсiнiң күш сызықтары 16, а-суретте көрсетiлген. Ал, 16, б-суретте терiс зарядталған дене өрiсiнiң күш сызықтары кескiнделген. Осындай көрiнiстi электрлiк сұлтан деп аталатын қарапайым құрылғы көмегiмен байқауға болады. Оған заряд бергенде, оның қағаз жолақтары әр жаққа тебiлiп электр өрiсiнiң күш сызықтары бойымен орналасқанын көремiз. Зарядталған бөлшек электр өрiсiне енгенде, оның жылдамдығы көбеюi де азаюы да мүмкiн. Егер бөлшек заряды q > 0 болса, онда күш сызықтары бойында оның жылдамдығы артады, ал керi бағытта тежеледi. Егер бөлшек заряды q < 0 болса, онда бәрi керiсiнше болады: күш сызықтары бағытында тежелiп, керi бағытта үдетiледi.

Қозғалмайтын электр зарядтарының электр өрісі злектростатикалық деп аталады.

Электр өрісіне енгізілген зарядталған денеге өріс тарапынан күш әрекет етеді.Осы күштің әрекетінен электр заряды (зарядталған дене) орын ауыстыра алады, яғни зарядтың орын ауыстыруы кезінде электр өрісі жұмыс атқарады.Осы жүмыс электр өрісінің потенциалдық энергиясының өзгеру өлшемі болып табылады.



-шамасы электр өрісінің потенциалы деп аталады. Потенциалдар айырымы-электр өрісің энергетикалық силаттамасы. Конденсатор, конденсатордың құрылысы.Конденсатор деп калындығы өткізгіштердің өлшемдерімен салыстырғанда өте аз,диэлектрик қабатымен бөлінген өткізгіштен тұратын денелердің жүйесі. Электр сыйымдылық-конденсатордың басты сипатгамасы. C=q/U конденсатордың электр зарядтарын жинау жэне сақтау кабілетін сипаттайды. Электр сыйымдылығының өлшем бірлігі-1Фарад, 1Ф=Кл/В, 1мкФ=10'6Ф.

Сапалық есептер шығару.

а) Бір-бірінен г қашықтықтағы q жэне q нүктелік электр зарядтары өзара Ғ күшпен әсерлеседі. Бір-бірінен 2м қашықтықтағы 2q және 2 q нүктелік электр зарядтары өзара қандаи күшпен әсерлеседі?

б) Заряды 2 нКл су тамшысы заряды -1 нКл су тамшысымен бірікті. Пайда болған су тамшысының заряды қандай?

Есептер шығару үлгісі.

1) Бірдей зарядталған, екі кішкентай өткізгіш шарлардың зарядтары +2q және -6q , олардың арақашықгығы г болса, оларды жанастырып, содан кейін бұрынғы арақашыктыкка ажыратып қойса,кулондық өзара әсер куші қалай өзгереді?

Шарларды жанастырған кезде олардың зарядтары тең екіге бөлінеді, яғни Бастапкы жағдайдағы зарядтардың өзара әсерлесу кұші

Шарларды жанастырғаннан кейін өзара әсерлесу күші

Кулондық өзара әсерлесу күшінің өзгерісі Ғ12=3 ,яғни Ғ2= Ғ1/3; Зесе кемиді.

2) Бір аттас q және З q зарядпен зарядталған бірдей металл екі шардың аракашықтығы г,

Шарлар бір-біріне тиістіріледі, өзара әсер күші бүрынғыдай болып қалуы үшін, оларды кандай арақашыктыққа ажыратып қою керек?

Шарлар бірдей болғандыктан, шарларды жанастырған кезде олардың зарядтары тең екіге бөлінеді, яғни

Бастапкы жағдайдағы зарядтардың өзара эсерлесу күші

Шарларды жанастырғаннан кейінгі өзара әсерлесу күші

Есептің шарты бойынша, өзара эсерлесу куші бұрьшғыдай болып калады, яғни Ғ, = Ғ2.




11 сынып 15 сабақ

Сабақ тақырыбы: Қозғалыс және денелердің өзара әсері тарауына арналған тест

Сабақ мақсаты: «Қозғалыс және денелердің өзара әсері» тарау бойынша оқушылардың білімдерін тексеру


        1. Қозғалғаннан кейiнгi автомобильдiң үдеуi 0,5 м/с2. Осы үдеумен қозғала отырып автомобиль 4 секундта қанша жол жүредi?

А) 0,5 м В) 2 м С) 4 м D) 8 м Е) 10 м

  1. Вагон терезесiнен жердiң горизанталь бетiне бiр зат еркiн құлады. Зат қандай жағдайда тез құлайды: вагон тұр; бiрқалыпты түзу сызықты қозғалыста; бiрқалыпты үдемелi қозғалыста? Ауа кедергiсiн ескермеңiз.

А) Вагон тыныштықта тұрғанда. В) Вгон бiрқалыпты түзу сызықты қозғалғанда

С)Вгон бiрқалыпты үдемелi қозғалғанда D) Барлық жағдайда құлау уақыты бiрдей

Е) Жауаптардың арасында дұрысы жоқ


  1. Доп жерден жоғары 5 м/с жылдамдықпен лақтырылған. Оның жерден көтерiлу биiктiгi уақытқа байланысты қандай тендеумен берiледi?

А) h=5t –10t В) h=5t C) h=5t +5t2 D) h=5t-5t2 E) h=5t- 2t2

  1. Массалары m1= m2=1екi шардың арақашықтығы R болғанда олардың арасындағы өзара гравитациялық әсер күшi F тең. Бiр-бiрiне осындай қашықтықта орналасқан массалары 3 және 2 кг екi шардың тартылыс күшi қандай болады?

А) F В) 25 F С) 6 F D)36 E) 10 F

  1. Горизонтқа α бұрыш жасай көлбеу орналасқан партаның үстiнде массасы m кiтап жатыр. Егер үйкелiс коэффициентi μ болса, онда үйкелiс күшi қандай болады?

А) Fүйк= 0 B) Fүйк= mg C) Fүйк= mg sin α D) Fүйк= μmg E) Fүйк= mg cos α

  1. Жер бетiнен 2 м биiктiкке көтерiлген массасы 3 кг дененiң Жермен салыстырғандағы потенциалдық энергиясын анықтаңыз.( Еркiн түсу үдеуi – 10м/с2)

А) 1,5 Дж В) 6 Дж С) 15 Дж D) 60 Дж Е) 45 Дж

  1. Потенциалдық деп қандай энергияны айтуға болады?

А) Дененiң қозғалысымен байцланысты энергия. В) Дененiң малекуласымен байланысты энергия. С) Деформацияланған серпiмдi дене энергиясы.

Д) Ыстық дененiң одан суығырақ денеге берген энергиясы

Е) Дененiң жылдамдығының өзгеруiмен байланысты энергия.


  1. Цилиндр ыдыстың түбi мен қабырғасына түсетiн қысым күшi бiрдей болу үшiн R радиусты цилиндiрлiк ыдысқа қандай биiктiкке дейiн су құю керек.

А) h=2R B) h=R/2 C) h=R D) h=3R E) h=4R

  1. Қайнау температурасында эфирден 5 кг бу алу үшiн қанша жылу мөлшерңн жұмсау керек? (Эфирдiң меншiктi буланы жылуы 0,4· 106 Дж/кг)

А) 1,25 ·10-5 Дж В) 0,4 ·106 Дж С) 2 · 106 Дж D) 8 ·104 Дж Е) 6 · 106 Дж

  1. Идеал газды қыздырғанда молекулалардың орташа квадраттық жылдамдығы 4 есе артса газдың абсолюттiк температурасы қалай өзгередi?

А) 2 есе артады В) 4 есе артады С) 8 есе артады D) 16 есе артады

Е) 12 есе артады



  1. Карно циклының ПӘК-кi дегенiмiз не?

А) Газдың алған жылу мөлшерiнiң толық циклде iстелген жұмысына қатынасы.

В) Бiр циклде iстелгенжұмыстың қыздырғыштан алынған жылу мөлшерiне қатынасы.

С) Бiр циклде iстелген жұмыстың суытқышқаберiлген жылу мөлшерiне қатынасы.

D) Суытқышқа берiлген жылу мөлшерiнiң қыздырғыштан алынған жылу мөлшерiне

қатынасы.

Е) Жауаптар арасында дұрысы жоқ.



  1. Изометриялық процесс үшiн термодинамиканың бiрiншi заңының математикалық өрнегiн көрсетiңiз.

А) Q=A+ΔU B) A=-ΔU C) A=ΔU D) Q=A E) Q=1/A

  1. Сыйымдылықтары С1=мкФ, С2= мкФ, С3=3мкФ үш конденсатор берiлген. Осыларды қосып қандай ең үлкен сыйымдылық алуға болады?

А) 5мкФ В) 6 мкФ С) 7 мк D) 8 мк E) 9мкФ

  1. Сыйымдылықтары С1=мкФ, С2= мкФ, С3=3мкФ үш конденсатор берiлген. Осыларды қосып қандай ең аз сыйымдылық алуға болады?

А) 1/6мкФ В) 1/2 мкФ С) 6/11мкФ D) 6/13 мкФ E) 3/11мкФ

  1. Электролиз кезiндегi, t уақыт аралығында электролиттен өтетiн ток күшi 4 есе ұлғайтқанда электродта бөлiнетiн зат массасы қалай өзгередi?

А) Өзгермейдi. В) 2 есе артады С) 4 есе артады. D)16 есе артады. Е) 8 есе артады.

  1. Егер кернеу 2 есе артса , зарядталғанконденсатордың энергиясы қалай өзгередi?

А) 4 есе артады В) 2 есе артады С) Өзгермейдi D)√2 есе артады Е) 3 есе артады.

  1. 2 секундта контурды тесiп өтетiн магнит ағыны 8-ден 2 Вб –ге дейiн бiр қалыпты кемiдi. Контурдағы индукцияның ЭҚК-i неге тең?

А) 12 В В)5 В С) 4В D) 3 В Е) 8 В

  1. Егер зарядталған бөлшектiң бастапқы жылдамдығы магнит индукция сызықтарына перпендикуляр болса, бөлшек бiртектi магнит өрiсiнде қалай қозғалады?

А) Түзу сызықпен В) Параболамен С) Шеңбер бойымен D) Спираль бойымен

Е) Тыныштық жағдайда болады.



  1. Егер әткеншекке бiр бала орнына екi бала отырса, оның тербелiс периоды қалай өзгередi?

А) Өзгермейдi В) 2 есе өседi С) 2 есе азаяды D) √2 есе өседi Е) √2 есе азаяды

  1. Қандай дыбыстар ультрадыбыстар деп аталады?

А) Жиiлiгi 20000 Гц-тен артық дыбыс. В) Жиiлiгi 20Гц –тен төмен

С) Жиiлiгi 20-дан 20000 Гц аралығындағы.

D) Естiлу табалдырығынан артық интенсивтi дыбыстар. Е) Жиiлiгi 200 Гц –тен төмен.

2 нұсқа



        1. Материалдық ңүктенiң қозғалысы х=2t+5t2 теңдеуiмен берiлген. Нүктенiң қозғалысының бастапқы жылдамдығы қандай?

А) 0 В) 2м/с С) 5 м/с D) 4 м/с 6 м/с

  1. Материалдық нүктенiң қозғалысының теңдеуi: S=4t2+6. Нүкте қандай үдеумен қозғалған?

А) 0 м/с2

В) 2 м/с2

С) 8 м/с2

D) –2 м/с2

Е) 4 м/с2


  1. Нүктенiң 4 секундта жүрген жолын анықтаңыз.

А) 3м v.м/с

В) 12 м


С)4 м 3

D)8 м 2

Е)5 м 1





1 2 3 4 t.c



  1. Дене 20 Н күш әсерiнен 0,5 м/с2 үдеу алды. Дененiң массасы неге тең?

А)20 кг

В) 40 кг


С)10кг

D)100 кг


Е)200 кг

  1. Күш моментi физикалық шама. Ол неге тең?

А) Дененiң массасы мен оның жылдамдығының көбейтiндiсiне .

В) Күш пен иiнңiң көбейтiндiсiне.

С) Күш пен бұл күштiң әсер ететiн уақытының көбейтiндiсiне.

D) Күш пен дененiң жылдамдығының көбейтiндiсiне.

Е) Күш пен дененiң үдеуiнiң көбейтiндiсiне.


  1. Қуат қандай өлшем бiрлiкпен өлшенедi?

А) Дж В) Вт С) В D)А Е) Гн

  1. Жүйенiң импульсiн табыңыз.

m1 = 2m2=4 кг, 2V1=V2=8м/с

А) Px=0



В) Px=32 кг м/с

V1С) Px=16 кг м/с

D) Px= -16кг м/с m1 m2

E) Px= -32кг м/с




  1. Куб формалы ыдыс салмағы Р-ға тең сұйықпен толтырылған. Ыдыстың түбiне және оның төрт қабырғасына түсетiн қысымның толық күшiн анықтаңыз.

А) 2Р В) 3Р С) 4Р D) 5Р Е) 6Р

  1. Сұйыққа батырылған дененi итерушi күш неге тең?

А) F=mg B) F= ρ gV C) F=μN D) F=kx E) F=Vg

  1. Өзгермейтiн концентрациядан идеал газ молекулаларының орташа квадраттық жылдамдығы 3 есе артса, газдың қысымы қалай өзгередi?

А) 9 есе артады В) 3 есе артады С) 3 есе кемидi D) Өзгермейдi Е) 9 есе кемидi

  1. Қаныққан бу дегенiмiз не?

А) Температурасы критикалық температурадан төменгi бу.

В) Температурасы қайнау температурасынан жоғарғы бу.

С) Сұйықпен динамикалық тепе-тендiкте тұрған бу.

D) Қайнау температурасындағы бу.

Е) Жауаптар арасындағы дұрысы жоқ.


  1. Жабық ыдыстың iшiнде газ қыздырылады. Бұл қай процеске жатады?

А) Изобаралық В) Изотермиялық С) Изохоралық D) Адиабаталық Е) Ешқандай

  1. Кернеу U-ға дейiн зарядталған конденсаторға параллель сыйымдылығы сондай, зарядталған конденсатор қосқанда конденсатор астарындағы заряд қалай өзгередi.

А) 2 есе азаяды В) 4 есе азаяды С) Өзгермейдi D) 2 есеұлғаяды Е) 4 есе ұлғаяды

  1. Зарядталған конденсаторға сыйымдылығы сондай зарядталмаған конденсаторды қосқанда конденсатор астарындағы кернеу қалай өзгередi.

А) 4 есе азаяды В) 2 есе азаяды С) Өзгермейдi D) 2√2 есе азаяды Е) 2√3 есе азаяды

  1. Тотияйын ерiтiндiсiнiң электролизi кезiнде электр тогын 4 есе арттырып, ал токтың өту уақытын 2 есе кемiтсе электродта бөлiнiп шығатын мыстың массасы қалай өзгередi?

А) 2 есе кемидi В) Өзгермейдi С) 2 есе артадыD) 8 есе артады Е) 8 есе кемидi

  1. Кедергiсi 20 Ом, ток күшi 5 А қыл сымда 100 секундта қанша жылу мөлшерi бөлiнедi?

А) 50000Дж В) 2500Дж С) 2000 Дж D) 500Дж Е) 200 Дж

  1. Массасы m зарядталған бөлшек бiр тектi магнит өрiсiне перпендикуляр бағытта V жылдамдықпен қозғалады. Массасы 2 есе үлкен бөлшектiң траекториясының радиусы қалай өзгередi?

А) 2 есе артады В) 2 есе азаяды С) √2 есе артады Д)√2 есе азаяды Е) Өзгермейдi

  1. Суретте күштi магнит өрiсiн туғызатын магнит полюстерi көрсетiлген. Жылдамдығы α-бөлшек полюстер арасынан өткенде қалай қарай бұрылады?


N



Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4


©melimde.com 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет