Е. Жұматаева жоғары мектепте оқытудың біртұтас дидактикалық ЖҮйесінің теориясы монография Павлодар 2012 Кереку



жүктеу 3.68 Mb.
бет5/16
Дата15.01.2017
өлшемі3.68 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

Жоғары оқу орнында дидактиканың біртұтас жүйесінің теориясы
Оқытудың біртұтас жүйесі дегенді философиялық тұрғыда нысаналардың ішінара бірлігі деп түсінеміз. Нысаналардың ішінара бірлігі сыртқы ортаға тәуелді емес, ол - озінше жеке жүйе, біртұтас жүйе.

Педагогтық нысаналардың тұтастығы оқу үрдісінен тұрады. Оның өзі екі педагогтік нысананың аспектісін құрайды.

Біріншіде, оқу үрдісінің заңдылықтарын анықтайды. Оның өміршеңдігіне ешкімнің күмәні жоқ, себебі оқу орнындағы оқыту үрдісі абстрактілі. Оқыту мен оқудың басын қосып қарастырамыз. Дәл осы оқытудың мазмұны мен үрдісінің ішінара бірлігі инвариантты нүсқаларды қүрайды.

Екіншіде, оқу үрдісінің нақты тәжірибесі, түтастық қағидасы оқу үрдісінде мақсаттылықпен айқьшдалады. Нүсқалардың әр түрлілігі мен оқыту үрдісінің қүрылымындағы біліктілік пен ізгілікті тәлімнің біртұтас сұлбасы кіріктіліп қарастырылады. Міне, осы түста әдеби арнаны оқыту үрдісіндегі ізгілікті іс-қимыл, құбылыс, сөз өнерін, айшықтау мен құбылту т.б. тұтастық жүйесін біліктіліктің ғылыми негвіне түйістіреміз. Мұның өзі әдебиеттің тегіне бағынышты. Тақырып ашудағы автор көздеген философиялық ұстанымның бүгінгі жаңа көзқарас пен парадигмаға қатыстылығы біріктіріле талданады. Осының бәрі дерлік студенттің өзін тұлғалық дара сипаттарға үмтылдырып, оның ғылыми- біліктілік интеллекциясы әдеби арнаның қүнды мұраттарынан қуат алуға бейімделе түседі. Міне, осы машықтың ойлау әрекетінен оқытушы көз жазып қалмауы көзделеді. Сойтіп, оқыту үрдісінің біліктілік пен ізгілікті тәлімнің бірлігі өз-өзінен тәжірибеде қажеттілікке айналады да, екеуінің тұтастық үрдісін қатарынаң дамыту мәселесі қарастырылады. Аталган үш функңияны табу, оны әдеби арнаның ғылыми негізіне дәлдестіріп окыту, жаңа қоғамның сүранымын, талабын ескеріп қабылдату, бастысы мен қосымшаларын жаңылмай топтастыру - оқытушының еншісі. Бұл арада айта кетерлік мәселе, ол әдеби арна тұрғысында қарастыру заң еместігі. Себебі аталған оқытудың теориясы барлық ғылым негіздеріне ортақ демекпіз. Атап айтсақ, филология, нақты, жаратылыстану сияқты бағыттағы ғылым негіздерінің бәріне дерлік тән заңдылық.

Оқыту үрдісінің тұтастығы педагогтық істегі жүйе мен комплекске тығыз байланысты. Жүйе - ішкі бөліктердің басын қосатын бірлігі, өзара ішкі қасиеттердің кіріктірілген сапасы, олардың өзіне тән заңдылығы.

Оқыту жүйесінің бұл сипаты мына бөліктерден тұрады: мақсат, оқу ақпараттары, қатысым құралдары (әдісі-тәсілі, оқу құралдары, техникалық жабдығы т.б.), оқытушы мен студенттердің өзара ынтымақтастық одағының іс-қимылы, тәсілі, амалы (технологиялары), педагогттық ынтымақтастық іс-қимылды басқарудың амал-тәсілдерінің жолдары.

Оқытудың жүйе құрастырушы үрдісі оқу материалын меңгертудің мақсаты болып табылады (оқыту), оған студент қызметі (оқу) және нәтиже кірігіп біртұтас дидактиканы бернелейді. Мұның өзгерістілігі мен динамикасын бағдарлайтын механизм - басқарудың амал-тәсілдері.



Оқыту үрдісінің құрылым пішіні

Оқу материалының мазмұны

Оқу мақсаты

Оқытушының қызметі


Нәтиже

Оқыту үрдісінің әдістері

Оқыту қызметі

Оқыту үрдісінің құралдары

Оқыту үрдісін ұйымдастырудың түрлері

Бақылау және өзгерістерді енгізудің тәсілі




Студенттердің танымдық ізденімпаздығын дамыту тұжырымдамасы
Әлемдік педагогиканың, Я.А. Коменский заманынан бастап, оқыту барысының әр түрлі құрылымы ұсынылып келеді. Осы көзқарастардың ішінде А.Е. Әбілқасымованың ұстаным-тұжырымын негізге алып, оқыту барысының мынандай құрылымын жіктейміз:

- мақсатты компонент, ол оқытудың жалпы және нақты мақсаттарынан тұрады;

- уәждік компонент, ол арнаулы құралдардың, әдістер мен тәсілдердің көмегімен студенттердің бойында танымдық қажетсінудің пайда болуын қамтамасыз етеді;

- мазмұнды-операциялық компонент, ол студенттер «оқушы -студент» деген дидактикалық өзара іс-қимыл барысында және оқытушының тікелей, немесе жанама түрде қатысуымен ұйымдастырылған ізденімпаздық жұмыс барысында игерілетін білім мен әрекет тәсілдерінің жүйесін қамтиды;

- қажыр-қайрат компоненті, ол студенттердің назарын, ерік-жігерін шоғырландырады, танымға деген игі сезімталдық пиғылды туғызады, мүның өзі білім мен әрекет тәсілдерін игеруге, танымдық қажетсінуді қанағаттандыруға және оқыту мақсаттарына қол жеткізуге септігін тигізеді;

- ағымдағы бақылау, оның барысында окытушы оқудың накты міндеттерін шешу барысын бакылайды және студенттер де мұны өздгінен іштей бағамдайды, оқудың басқа әдістерін, нысандары мен құралдарын иайдалану арқылы тиісті түзетулер енгізіледі;

- бағалау компоненті, ол - оку әрекетінің нәтижелігін шығаратын керсеткіш. Олардың «оқытушы-студент» алға қойған біліктілік -ғылыми мақсаттарымен үйлестіру және қажет болған жағдайда оқытудың келесі кезеңін жобалау процесінде ескеру үшін орындалым жүйесіндегі үйлеспеушілік пен кемшіліктің себептерін анықтау.

I. Жоғары мектепте, оқу орнында орта мектептегі процестен кейбір ерекшеліктері бар. Оқу материалын, дидактиканың біртұтас жүйесін беру, игерту тәсілі мен оның игерілуін тексеру тәсілін өзгерту осындай ерекшеліктердің бірі болып табылады. Жоғары оқу орнындағы дәріс, семинарлык жоне зертханалык-практикалык сабақтар жүйесі оку материалының мазмұньш беруде болуді, дискретті процесті коздемейді. Дәріс сабақтарында студенттер білім алады, олар семинарлык және зертханалық-тәжірибелік сабактарда әрекет тәсілдерінің технологиясын әдіснамалық негізде игереді. Бұл орайда бір сабақта берілетін материалдың ауқым-тығыздыгы мектептегімен салыстырғанда едоуір үлғаяды. Айтарлықтай көлемдегі салиқалы білік пен ғылым негіздерін студенттер тек окулық бойынша ғана емес, сонымен бірге білімдердің басқа да көздсрі бойынша жұмыс жүргізіп, өздігінен игереді. Оку материалының игерілуі әрбір сабақта тексерілмейді, өйткені семестрде бірнеше өткізілетін семинар-тәжірибешілік, коллоквиумдар мен бакылау жұмыстары ғана жоғары оку орнындағы күнделікті бақылаудың жетекші нысандары болып табылады. Өтілген сабақтарда студент сынақ - емтихан сессиясына әзірлеиу барысында оз жұмысын жүйелейді, ал оныц игерілуін оқытушы сынақ пен емтихан, тестілер өткізу сапасында тексереді.



ІІ. Екінші бір ерекшелігі - оқу барысының кәсіптік багдарға ыңғайлануы. Университетте гуманитарлы пәндердің болашақ мүғалімдерін даярлауды кәсіптік багдарлау барысы негізінен, жоғары курстарда өндірістік тәжірибешілік жұмыстарынан мамандықка бейімдеу машығы дамытылады. «Қазақ тілін оқытудыц әдістемесі», «Орыс тілін оқыту әдістемесі», «Тарихты оқытудың әдістемесі», «Әдебиетті оқытудың әдістемесі», «Ағылшын тілін оқыту әдістемесі», «Неміс тілін оқыту әдістемесі» және т.б. курсы бойынша дәріс окытылады, зертханалық, семинар-тәжірибелік сабақтар өткізіледі, педагогикалық екі кезеңдік практика жүргізіледі. Бұл шаралар болашақ ұстаздың кәсіпке деген игі дүниетанымын дамытуға септігін тигізеді.

III. Үшінші ерекшелігі - «оқытушы - студент» арасындағы ықпалдастық сипаттың өзгеруі. Бұл өзгерістің мәнін студенттің шәкірттен гөрі осы процестің көбірек субъектісі болып табылатын сипатында. Жогары оқу орнында оқудың алғашқы қезеңдерінде студент оқу-тәрбие процесінің объектісі ретінде көбірек әрекет етеді. Бой үйрету, ортаға ыңғайлау барысында ол жаңа шарттар мен міндеттерді игереді. Ізденімпаздық жұмыс көлемі мен мәнінің артуы, жаңғырту сипатындағы оқу-танымдық қызметтен оның жемісті түрлеріне көшу, ынта-ықыластың пайда болуы және оқу-зерттеу қызметіне қатысу студенттің оқу-тәрбие процесінің субъектісі - оның тең қүқықты, белсенді қатысушы ретінде дамуына жәрдемдеседі.

Жоғары оқу орнының бүгінгі тәжірибесінде студентгердің танымдық ізденімпаздығын дамыту жолдарын қалыптастырамыз.

Үш түрлі сипаттағы оқытылым нәтижеге және рейтинг пен мониторинг жұмысын тиімді қолдану аясына бағыттайды.

Проблемалық оқыту Лернер, Матюшкин, Архангельский, Гарунов, Низамов және т.б. еңбектерінде әр түрлі тақырыпта зерттегенімен, негізгі мүдделері бір, ол - проблемалық оқытудың барысында студенттердің өздігінше ғылыми еңбегін ізденісті-зерттелім жұмысына ыңғайлау. Олардың танымдық белсенділігі мен шығармашылық қабілеттіліктерін дамыту құралы екенін бірауыздан айтады.

Проблемалы оқыту процесі жоғары курстарда үлес салмағьш арттыра түседі.

М.Г. Горунов проблемалық дәрежені есептеудің мынадай әдіснамасын үсынады:

- оқытушының білімді студенттердің үдайы жаңғырту әрекетімен үштастыра отырып, проблемалық талдау жасай алу іскерлігін үштау;

- үлгі матрицалар, дидактикалық материалдар бойынша студенттердің ізденімпаздық жұмысымен үштастыра отырып, проблемалық пішіндеу;

- құрамдастырылған дәріс (студеттердің тәжірибесіне сүйеніп) сабактарын жиі пайдалану;

- студенттердің ішінара іздену әрекеті қамтылатын құрамдастырылған дәрістерді оқу;

- проблемалық оқу, оқытушының проблемалық жағдайды дидактиканың нысандарынан таңдап алуы және оқу-зерттеу жұмысын нәтижеге бағыттау.

I. Мұндай оқыту кәсіптік бағдар беру курсының тек алғашқы сатысында оқытылуы керек, себебі мектепте меңгерген білімдерін жаңғыртушы ретшдеп рөлде жүрш, тек сәл қүрастырушылық деңгейге көтеріледі.

ІІ. Екінші оқыту түрі - модульдеп оқыту. Мүнда әр пәннің ірі тарауларының кіші компоненттерінщ ықтимал жауаптары тізбеленіп, алдын-ала рейтинг сүрақтары сараланады: бүгінгі таңда жоғары оқу орындарында оқытудың осы сипаты басым.

III. Үінінші оқыту түрі - программалап оқыту. Бұл оқытылым дидактикалык нысанның барлық жүйесін түтас қамтиды. Бұл әрекет технологияның ең өнімді түрі, кебінесе, хронометрі мен хронотобы толық қамтылып, студенттің парасат-бағамын даналық деңгейге жетелейді.

Қорытындысында айтарымыз, әрбір әрекет оқытушы үшін сырттан міндеттелмей, олардың өзіндік дара іскерлігі мен ішкі мүмкіндіктерін ескеретін дәрістер мен семинар-ирактика және коллоквиум, зертхана жұмыстарын таңдап алу әр оқытушының билігінде екендігі. Сол себепті деңгейліктерді сүрыптаи алу әрбір өтілетін материалдың ішкі сарыны мен теориялық гүжырымдамаларын жинақтап алу іскерлігіне қатысты әрекет деп қараған орынды. Біздер деңгейліктерді зерттелім жұмыстардан жинақтап бергенімізбен, оны академиялы сипат деп қабылдаған жөн. Ол - тек сыртқы жоба. Оның ішкі заңдылықтарын әдебиетті оқыту әдістемесін өткізген дәріс және семинар сабақтарының үлгісінде пішіндеп көрсетуді жөн көрдік, Алдымен дәріс сабағын күрастырудың мәнін айқындап өтелік.
Дәрістің мәні мен маңызы

Дәріс оқу үрдісі – оқыту жүйесінің құрамы, ой шығарудың, қорытудың негізгі бір бөлігі. Оқыту әрекетіне оқытылым үрдісінің сипаты жатады.

Оқыту - өнер. Күрделі, нәзік, сан қырлы және ерекше өнер. Өйткені, бұған екі адам: оқытушы мен студент қатысады. Оқыту нәтижелері – білім, студенттің даму дәрежесі ретінде бұл процесс өз бейнесін табады.

Оқыту ісіне оқытушының қызметіне оқыту және студенттің қызметі – оқу кіреді. Оқытушының студенттерге басшылық жасау әрекетіне мынандай қызмет жатады: есептеп таңдап шығару, ой-тұжырым шығарудың түрлі варианттарын салыстыру, таңдалып алынған варианттың дұрыстығын дәлелдеу. Кейбіреулері қателеседі, олар өз қатесін түзейтін деңгейге жетеді, оқытушы түсінік береді.

Ең бастысы ешкім алаңдамауы керек. Оқыту процесі оқытушы студент те белсенді, мақсат көздей жұмыс істеген жағдайда өнімді болады.

Тыңдарман студенттермен оқытушылардың тығыз байланысының нәтижесіне аталған оқыту дәрежесі айқындалып отырмақ. Ондай тығыз (өнімді) байланысы жоқ жерде, оқытылым өзінің дәрежесін төмендетеді. Мұның өзі әрі тікелей, әрі қашықтық мәреде жүзеге аспақ, тәжірибеде оқыту үрдісі мыналарды іске асырады:

интеллектуалды даму өрісін жан-жакты тұрғыда үздіксіз алға жылжыта алуы үшін, адамгершілік пен ізгілікті ұстаным бойына оқыту мазмұнынан саралап алуы үшін, қабілет-қабылдау деңгейін күн өткен сайын тереңдетіп отыруы үшін студенттің білігі танымдық қызметін басқару шеберлігіне орай ширау үшін;

басқару қызметі (студенттің) жеке, дербес іс-әрекетін дәйектілікпен жоспарлауын;

дәріс үрдісінде негізгі желіні құрастыруын;

белсенділігін, ұшқырлығын ұштауын;

саналы да санатты меңгеруін;

іс-әрекеттің тәсілдерін іріктей алуын;

өзін-өзінің бақылау жасауын;

- оқығанын зерделеу, сараптау, сапалы оқу еңбсгін қадағалау іс-әрекетгерін ұйымдастыра алуын;

- оқу әрекетін ұштай отырып дамытуын;

- соңғы жетілген, кемелденген білігін, ілімін жинап, талдау-қорыту іскерлігін;

- жеткен жетістігінен ары карай бағыт-бағамын жобалайтын машығын;

- өзінің тұлғалық сом болмысының сипатын аңғартатын байқампаздығын.

Аталған жіктемелердің басында тұрған «басқару» деген ұғым -педагогтық ықпалды жүзеге асыратын басты әрекет. Егер тізбеленген беліктердің бірлі-жарымы назардан тыс қалған жағдайда дәрістің маңызы жайлы әңгіме қозғаудың жөні жоқ.

Ал осы педагогтық ықпал дегеннің өзін тек істелген әрекетке, не болмаса, меңгерген белгілі бір білік қорына сәл түзетулер енгізу десек қателесеміз. Олай болса, әңгіме әрбір қабылданатын нысана бұрынғы қаланған, қалыптанған тұжырым-түсініктерді түбірімен бұзып, жаңа пайымдарды туғызады.

Парасат - бағам деңгейліктері сан-салалы түрлерде жүзеге асып, тұлғаның адамгершілік қызметінің құрылымы ізгілікті сипатқа негізделуі басты нысанады болады. Мақсатты жеке қабілеттілік өрісін диагностика негізінде құра білген жағдайда басқару жүйесі бір тұтастық құрылымды көздейді.

Диагностика құрастыру меңгеретін материалдың рейтинг тізбесіне тікелей бағынышты. Ол үшін оқытушы әр модульдің ұсақ бөліктерін эвристика, не проблемалы сұрақтарына алгоритм тәртібімен шкалаға жіктеуі козделеді. Сонда ғана диагностика мемлекеттік стандарт тұрғысында жүзеге асады. Сараптау қорытындысы пәннің мүддесімен түйіседі. Нәтижесінде, мақсаттың қаншалықты деңгейдегі орындалу үрдісі бейнеленеді, әрбір студенттің жеткен жетістігі өзіне белгілі болып, алға жылжуға өзі ынталы, құлшынысты, мүдделі құбылысқа келеді. Мұны әр студенттің ішкі қызметінің тәртіптеліп, оқу және ғылыми еңбегін ұтымды ұйымдастыра алуына өзі қызығып отырады.

Сөйтіп, студентте қызығушылық фазасы - іс-қимылға негізгі діңгек.

Оқытушының оқу, дәріс үрдісін жүзеге асыру сәтіндегі рөлі -меңгеретін материалын белсенділікпен, саналылықпен меңгеру әрекет басқара алу машығын іске қосу.

Ол үшін мынадай әрекеттер жүзеге асырылады:

- біліктіліктің міндеттерін жіктеуді;

- оқытылым міндеттерін қабылдауда қолайлы жағдай тууын қадағалауды;

- алдағы қызметтің деңгейліктері жайлы, мәні мен маңызы хақында нұсқау жасауды;

- студенттерге дер кезінде көмек беруді;

- студенттердің біліктілігін арттыру үрдісін сүйіспеншілік қағидасын құра білуді;

- жауапкершілік пен сенімділік қасиеттерін дамытуды.

Оқытушының әрбір қадамынан белгілі бір өзгерісті аңғару арқылы өнімді еңбек қорланбақ. Сол секілді осындай өзгерісті, оңтайлы істер - әр студентті тұлға ретінде қалыптастыруға қозғаушы күш. Мұның нәтижесін мақсатқа үндестіру үрдісіндегі студенттің біліктілігін талдап - жинақтап, нақтылы Sit оқыту жағдайларын жобалап, жоспар арқылы іс-тәжірибеде қолданады. Қай пәннен болмасын оның ішкі құрылым-жүйесі рейтинг шкаласына жіктеліп тексерілмесе, басқару өз мәнінде ұйымдаспағанының айғағы. Сөйтіп, ол педагогтық бақылауға бағынбайды. Қорыта айтсақ, оқытушы «Нені үйретемін?» - деген сауалмен шектелмей, «Осы материал арқылы қалай тұлғалық қабілеттілікті дамытамын?» деген байлам шешіммен жұмыс істеуге міндетті.


Педагогикалық зерттелімнің әдіснамалық мәні

Педагогика тәжірибеге сүйенбейді


Жалпы философиялық негізді кеңестік пен уақытқа ыңғайлау

Жеке әдістерден пайда жоқ, нәтижеге бағытталады


Күнделікті қызмет ғылымының жалпы әдіснамасына

Кеңестік дәуірде бұны О.Б.Трахтенберг дәлелдеген (диалектикаға педагогика негізделеді)


Жалпы, этно, парапсихология

Теория+әдістер

Міндеті мен мақсатын айқындап, нақтылау қағидалары мен заңдылықтары
Қоғамға лайықты тұлға

Теория (білім+тәрбие) дидактиканың біртұтас жүйесі

Дидактиканың мазмұны мен дәрежесі айқындалады
Түсініктемелі-терминді сөздік
Логика
ЭКСПЕРИМЕНТ БАҒДАРЛАМАСЫН БІРТҰТАСТЫҚТА ҚҰРУДЫҢ ТЕОРИЯСЫ

Кешегі өлшем бойынша, елімізде оқыту жүйесін жариялылық қағидасы мен ізгілендіру, өзектендіру әрекеттестігіне, ынтымақтастығына назар аударсақ, бүгінде әр студенттің жеке тұлға болуына бағдарлайтын пән айналымдарының ментальді, эфирлі, космостық біліктілігі арқылы рухани жан-дүниесін дамытуға басты көңіл бөлу қажеттілігі туады. Мұндай бағыт әр студенттің өзін-өзі дамыта алу қабілетін ұштары сөзсіз. Әсіресе, әр студенттің ізденісінің өрлеу шыңына шығуына қолайлы жағдай туғызу көзделеді.

Оқытудың жаңа мазмұны әр пәннен аталған үш рухани көздердің адам дамуына тигізер септігі орасан. Жіктеп айтсақ, барлық міндетті оқылатын пәндерден студент өзінің болашақ өмір сүруіне қажетгілікті, құндылықты таңдай алуына, оны дамытуына ниеттенеді. Студенттің іскерлігі мен еңбегінің өнімділігін аңғарту процесіне пәндердің нысаналарынан өлшемдер алдын-ала құрылып, әр студент өзінің деңгейін біліп, жоғары басқышқа ынталанып, жаңа тапсырмаларға ыңғайланып отыру үзіліссіздікпен жүзеге асады.

Оқыту үрдісінде мұндай әрекеттестік - ең жоғары сапаға жеткізудің кепілі.

Оқытудың ыңғайлану жүйесінде әр түрлі деңгейліктерге лайықталған тапсырмаларды құрастыру - жоғары нәтижеге жеткізер тиімді амал. Әр деңгейге ыңғайланған ұтымды тапсырмалар, оқыту үрдісіндегі тиімділік жеке тұлғаға бағытталған ширату сарынындағы нысаналар - әлеуметтік сұранымдардың заңдылығына сәйкес келерлік оқытудың мазмұны.

Оқытудың ыңғайлану жүйесіне қатысты жүргізген анализден жалаң, бір жақты оқыту үрдісінде әр студенттің тұлғалыққа бағыттарлық оқыту жүйесінің сарыны аңғарылады.

Оқытудың ыңғайлану жүйесін жүзеге асырудың 3 тетігі бар:

ғылымилық. Бұнда оқытудың мақсаты, мазмұны, әдіс-амал, құрал-тәсілдері оқытудың жоспарланған нәтижесіне бағытталуы;

үрдістік-әрекеттестік. Барлық тұлғалық касиеттердің дамытылуына, әдістемелік құралдардың талғаммен қолданылуына ыңғайлануды қарастырады.

Мұның өзі үш түрлі деңгейлікте жүзеге асады:

- жалпы педагогикалық. Қазіргі оқыту үрдісінде оқыту тұтастық сарында білімдік негізге ыңғайлайды. Бұл да үлкен педагогтық жүйе, нысана мен субъектінің арақатысы басты болып табылады.

Жеке әдістемелік. (Пәннің деңгейінде). Мұнда әдістер мен тәсілдер бір пәннің ауқымында жүзеге асады.

Пішіндік деңгей. Ұғымдарын, жеке тұлғалыққа тәрбиелеудің ізгілікті жолдарын және білім меңгерудің жаңа амалдарын,оны тексерудің, бақылаудың өзіндік тәсілдерін іріктейді. Рейтинг жүйесін енгізеді.

Бүгінгі заманға лайықты педагогикалық технологиялардың негізгі сапалық қасиеті.

Технология жүйесіне кіретін кіші блоктар:

а) Тұжырымдық негіз;

ә) Мақсаттың мазмұны: оқыту, жалпы және нақтылы. Оқыту материалының мазмұны.

б) Үрдістік.

Оқытудың ыңғайлану жүйесінің технологиялық картасы төмендегідей:

- Ғылым базасы. Оқытудың ыңғайлау жүйесі көпдеңгейлікті тапсырмалардың негізіндегі оқытудың жеке және өздігінен жұмысымен сәйкес келуіне орай тұжырымдалады.

Жүйелілік. Оқытудың ыңғайлау жүйесі логика үрдісі мен олардың өзара байланысын тұтастықта жүзеге асырады.

Басқарушылық. Оқытудағы мақсаттылықты, жоспарлауды, болжауды, диагностикалық кезеңдерді, білімнің нәтижелілігін болдыру мақсатында тиімді әдіс-тәсілдер мен амал-жолдарды үнемі өзгертіп отырады.

Тиімділігі. Оқытудың ыңғайлану жүйесінің I деңгейлі мемлекеттік стандарттың талап-мүддесінен туындайды. Осы деңгейліктен әрі қарай дамытарлық білім көлемінің өлшемдеріне сүйене отырып, көпдеңгейлікті тапсырмалар беріледі.

Зерттеу пәні - оқытудың ыңғайлау жүйесі.

Эксперименттің мақсаты әр пән оқытушыларының тәжірибеде ыңғайлану жүйені тиімді жүзеге асыруы, оны сапалы меңгеруі, өзінің ісінде мақсаттылықпен қолдануы.

Мақсаттық блок - бөлікпен нақтылануы. Пәндердің заңдылықтарын өлшемдіктеріне ыңғайластыру шеберлігін дамыту.

Эксперименттің міндеттері:

ыңғайлау жүйесіне арналған әдебиеттермен танысу;

өзінің педагогтық үрдісінің оку-тәрбие жағдайын бағалау;

- ыңғайлану жүйесінің эксперимент арқылы нәтижесін сараптан өткізу.

Болжамы. Оқыту жүйесінде ыңғайлану үрдісі негізгі әрекет болады. Оқытушы ол үшін әдістемелік принципті оқытудың бейімделуіне бағыттайды. Бұндай әрекеттестік әр студенттің жеке келбетін дамытып қана қоймай, дидактика негізінде қабылдау әдісі мен түйістеу оны сезім «суретіне» салу сияқты іскерлікке ыңғайлайды. Бір сөзбен айтқанда, студенттің деңгейі ор дәріс-семинарда белгілі болып, оның қаншалықты өсіп отырғанын аңғартатын дәрежеге толғанысын (рефлексия) ыңғайлайды.

Ғылыми-әдістемелік процесі.

Дамытудың белгілі бір факторы.

Дамытушылықтың жетекші және негізгі факторларына қарай мыналарды бөліп алуға болады:

биогендік технологияда студенттердің психологиялық кабілетін ескеру, анықтау, олардың деңгейін шығару;

әлеуметтік, тұлғалық кабілетін оқу және ғылыми еңбектің нәтижелілігімен есептеуі;

- өзін-өзі дамытарлық психологиялық ыңғайы;

- саяси, тұлғалық қасиеттер. Әлеуметтік тәжірибені меңгерудің ғылыми тұжырымы осы ыңғайлану жүйені жүзеге асыру арқылы іске асады.

Ассоциативті - толғаныс тұжырым, адамның басындағы мидың рефлекстік қызметіне сүйенеді.

Бұл тағылым мыналарды іске қосады:

білім меңгерілуі, іскерлік пен кабілетті дамытуды, адамның даралық сипатын айқындауды, сезім мен құбылысты көз алдына келтіруді жүзеге асырады: жай және күрделі;

жаңадан білім қорын жинауға ұмтылдырады, логикалық ойлау жүйесін реттейді, олар мынандай кезеңдерден тұрады:

а) оқу материалын қабылдау әдісі;

ә) оны ойлау, құрастыру;

б) қайшылықты шешу;

в) еске сақтау және оны ойда тұрақтандыру;

г) тәжірибеде оны қолдана білу;

- нақты нәтижеліліктің мынандай шарттары бар:

а) студенттің оқып отырған нысанына белсенділігі;

ә) берілген материалдың жүйелілігі;

б) ақыл-ойдың сыртқы нышандары;

в) алған білімін өмірде қажетіне жаратуы.

Аталған тұжырым тағылымын шығарған авторлар ұлттық деңгейде Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев, Ресей өлкесінде И.М. Сеченов, И.П. Павлов, С.Л. Рубинштейн, Ю.А. Самарин, Н.А. Менчинская, Д.Н. Богоявленский т.б.

Белгілі бір ұғымдардың анықтамасын табу максатында білім алу үрдісін жинақтауға ұмтылдыру. Ойлау әрекетінің жүйелілігі қабылдаудың ақпараттық, біліктілік, ұғымдардың жиынтығын тәжірибеде қолданымдылығын қамтамасыз етеді.


Оқу уақытының дидактикалық маңызы

Дамымалы оқу жүйесінде уақыт жеке алынбайды. Ол үнемі кеңістікпен үндестікте жалғамалы, сабақтастықты заңдылықтардың негізінде болады.

Ол үшін жаңа типті сабақтың сарынына қарай бірнеше «45 минут» уақытты кеңістігімен қатар алу көзделеді. Бұл өтілетін материалдардың ауқымдылығы мен толықтығына тікелей байланысты.

Әр пәннен болашақ ұстаз үшін жобамен шығарылған жүктеме тұтастай алынып, оны «Жаңа сабақ» пен «Өткенді қайталау», «Қорыту», «Жинақтау», «Тексеру», «Кесінділерді салыстыру», «Парадигмасын шығару» және т.б. сабақтың типтеріне алдын-ала үлгілеп, пішіндеп, құрастырып, технологиялық карта жасау - барлық педагогикалық технологияларға тән қағида. Сол себепті 102 сағат, аптасына 3 сағат сабақтың уақытын «Жаңа сабағына» аталған «Қорыту», «Тексеру», «Жинақтау» және т.б. типті сабақтарына алдын-ала жіктеп, оларды модульдердің алгоритмдік кіші жүйелерінде қарастырады. Білім мазмұны тұтастық сарынында меңгерілуіне орай, студенттердің ғылыми еңбегі матрица, конспект, генезис, репортаж, алгоритм, пішін, ауқымды график сияқты жұмыстың түрлерін шығарады. Ал оқытушы бұл танымдық әрекеттер мақсатының, міндеттерінің айқындалуы үшін модульмен кіші жүйелерге жіктелген материалдардың алдын-ала пішіндерін құрастырып қоюына ынталанады.

Дидактиканың рөлі зор. Оқу жүйесінің тиімділігін дидактикалық кесінді арттырады. Дидактика саласының екі түрлі сипаты нәтижеге ықпал жасайды. Оның біріншісі күнделікті жеке-жеке сабақтағы дидактиканың мөлшері кесінді ретінде жүрсе, тұтас модульге жіктеліп қарастырылса, макродидактика мазмұнында қабылданады.

Дидактикалық материалды болашақтағы ұстаздың қызметте пайдалануының алгоритмі

Макродидактика:

I. Макродидактикалы модульдік жүйеде жіктеу кезеңі:

- Оқу нысаналарын сараптап таңдауға, ыңғайлас, сарындас, ішінара байланысты материалдарды топтастыруға, технологиялық картаға бейімдеуге, студенттер мен оқу бағдарламаларымен жұмыс істеуге ниеттенеді;

- оқу материалының ішінде өздігінен және жеке жұмысты кіші жүйелер негізінде түйістендіре, тұтас қарастыруға бағыттайды;

- кіші блоктардың өзара байланыстары анықталады, нысаналарды оқыту ең ұтымды ауқымда қабылдануға сараланып беріледі.

Микродидактика.

II. Күнделікті сабақты құрастыру кезеңі:

Оқу материалын жүйелеу орындалады, оқушының әрекетінде теорияға, терминге, жетекші ұғымдарға, мұраттарға, заңдылықтарға сөз саптау мәдениеті мен парасат-пайымына, бағамына, символдарға, белгілер мен таңбаларға, маңыздылық пен құндылыққа, мазмұн сипатына (оқу - білім - ғылым), тәрбие-тәлім сарынына назар аударылады;

- жаңа сабақта студенттің нысаны жайлы ой-өрісі жан-жақты дамытылады;

- өздігінен білім алу аудиторияда алған білім мөлшерін 60% көтереді;

- барлық жиған білімін «тексеру», «жинақтау», «қорыту» сабақтары арқылы кері әрекет көпшілік пен ұстазға танытылады. (Жүйелі, үздіксіз). Аталған іс-әркет тек өлшемдер мен бағалау өлшемдерінің алдын-ала құрастырылуы заңдылығына сүйеніп өткізіледі (тараулар, кіші компоненттер);

- жаттықтыру, машықтандыру жұмыстарының мәтіндерін сұрыптау қарастырылады (кілтті ұғымдар), қайталау (репродуктивті), мемлекеттік қалыптан екі сүйем, не одан да жоғары, шығармашылық (сапалық, құрастырушылық, жасампаздық) және т.б. деңгейліктері дамытылады;

- өздігінен және жеке жұмыс пен парадигмалық деңгейліктерді шығарудың алғашқы, аралық, бақылау-қорытынды кесінділері шығарылады (жүйелі); мониторинг рейтинг негізінде құрылады;

- тәжірибешілік, зертханалық, косымша материалмен толықтыру әрекеттері ұйымдастырылады;

- «тексеру» сабақтарында «сынақ», «емтихан» «коллоквиум» сияқты ретинг жүйесіне бағынған жұмыс жүргізіледі.

III. Микродинамиканың материалын құрастыру кезеңі:

- сабақтың накты мақсаты өтілетін нысанадан туындап, дидактикалық міндеттерге жіктеледі (шектік қойылмайды, оқытушының деңгейі мен студенттердің деңгейіне үндесіп құрылады);

- алынған материалдарды өзектендірудің, ынталандырудың әдіс-амал, технологиялары, ойлау мен танымдық деңгейі дамытылады, ширатылады, алдын-ала пішінделеді;

- пәнішілік, пәнаралық байланыстар интеграция қағидасына бағынады;

- оқытушы нәтижеге бағдарлар деген дамымалы өзіне ыңғайлы, өзі меңгерген педагогикалық технологиясын таңдайды;

- ең ұтымды деген педагогикалық технологиялар оқу материалдарын тиімді меңгеруге бағыттайды;

- үйге берілетін тапсырманың көлемі үнемі студенттің қабылдау деңгейіне үндесіп келуіне көңіл аударылады.

Макродидактика кесіндісінде негізгі үрдіс - оқыту. Тәжірибеде оқытуды ұйымдастыру мен студенттің оқу еңбегін басқарудың тиімді құралдарын талғайды, табады.




Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


©melimde.com 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет