«Бекітемін» Жаратылыстану-математика факультетінің деканы Медешова А. Б 2010 ж География Мамандығы бойынша кредиттік оқу жүйесінде оқитын студенттерге арналған Қазіргі дүние географиясы Пәннің оқу-әдістемелік кешені



жүктеу 0.68 Mb.
бет3/5
Дата15.05.2017
өлшемі0.68 Mb.
1   2   3   4   5

Әдебиеттер: Максаковский В.П. Географическая картина мира, 1 б

4 апта.

4 кредит сағат.

4 дәріс.



Тақырыбы: Ғылыми-техникалық революция.

Дәріс мазмұны: 1. Ғылыми-техникалық прогресс және ғылыми-техникалық революция.

2. Ғылым ҒТР құрамды бөлігі.

3. ҒТР кезеңіндегі техника және технология.

1. Ғылыми-техникалық прогресс және ҒТР бір жоспардың ұқсас ұғымдары саналады.

ҒТП-тің уақыт шегі жөнінде ғылымда келісілген пікір жоқ.

КТП-тің уақыт амалымен сипаттасақ, оның алғашқы революциясы ретінде әдетте неолиттік реяолюцияны алады, ол б.э.д. мың жыл бұрын болған. Ал уақыт амалын тарылтып қарасақ осындай революциялар XVIII-XIX ғғ. өнеркәсіп революциясынан басталады, жие жағдайда оны өнеркәсіп төңкерісі деп атайды.

Өнеркәсіп революцияның маңызы қол еңбегінен машина өндірісіне ауысады. Сондықтан оны өнеркәсіп деп атайды. Өйткені ол өнеркәсіпке қатысты болды.

ҒТР бірнеше анықтамалары бар, бірақ бір-бірінен олар өте ерекшеленбейді. ҒТР дегеніміз ғылымның қоғамдық өндірістің дамуының негізгі факторына айналуының негізінде өндірістік күшретдің түгел, сапалы өзгеруі. Оның құрылымы өте күрделі, оның символдары ретінде ЭЕМ, космос кемесі, АЭС, телевизор, Интернетті санауға болады.

Ю.В.Яковец ХХ ғ екінші жартысында ҒТР-ны екіге бөлді: бірінші ҒТР дамыған елдерге қатысты; ол үш басты Ғт бағытқа бөлінеді: 1) атом қуатын игеру; 2) кванттық электроника, лазер техникасын жасау; 3) кибернетика және есептеуіш техника. Екінші ҒТР, оның ойынша ХХғ соңғы 15 жылында пайда болды – оның орталығы болып басқа үш бағыт саналады: 1) микроэлектроника; 2) биотехнология; 3) информатика.

2. ҒТР дәуіріндеғылым өндірісті, техниканы, экономиканы, саясатты, білімді тесіп өтетін адам іс-әрекетінің саласына айналды. Әсіресе ол техника және өнеркәсіппен өте тығыз байланысты. Ғылымды екі тұрғыдан талдауға болады: 1) білім жүйесі; 2) адам іс-әрекетінің, еңбегінің түрі ретінде.

Ғылым расында да күрделі білім жүйесі, оны ғылымтану атты арнайы бағыт зерттейді. Ғылымтану тұрғысынан ғылымның үш басты міндетін бөлуге болады: 1) таным-теоретикалық негізгі заңдылықтарды тану, ғылыми теорияларды ойлап табу, зерттеулер жүргізу; 3) қолданбалы міндет –«ғылым-практика» жүйе астының дамуымен көрсетілген; 3) мәдени-ағартушылық міндет, білім берумен байданысты.

Адам іс-әрекетінің түрі ретінде ғылымды екі көрсеткіш бойынша сынауға болады: еңбек жасау және көлемі

Ғылымда еңбек жасау үшін ғылыми-техникалық персонал қажет, оның ішінде 3 басты топ бөлінеді.


  1. зерттеушілер, яғни, ғалымжәне инженерлер

  2. ғылыми қызмет көрсету персоналы, техниктер, зертханашылар, программистер

  3. көмекші әкімшілік – шаруа персоналы

ЮНЕСКО-ның мәліметтері бойынша дүние жүзінде ғылыми-зерттеу іс-әрекетіне шамамен 8,2 млн адам бас қосқан, соның ішінде батыс елдерде -4,7 млн, даму үстіндегі елдерде - 1,9 млнб өтпелі экономикасы бар елдер -1,6 млн адам.

Ғылымға деген шығынның көлемі жыл сайын өсуде.

Техника сөзі – қоғамның өндірістік емес сұранысына және өндірістік үрдісті жасау үшін құралдары жиынтығы. Технология – шикізатты өңдеу үшін әдіс-амалдар жиынтығы.

Техника және технологияның пайдалану саласы әр түрлі болады. Техника және технология саласы бойынша да емес, мақсаты бойынша да бөлінеді. 1) еңбекті қорғау және сақтау міндеті; 2) ресурсты қорғау міндеті; 3) табиғатты қорғау; 4) ақпараттық міндет;.

Даму деңгейі бойынша соңғы бағыт ең алда.

Жаңа техника және технологияның маңызын дара салаларда көрсетуге болады.

Ең алдымен ол өнеркәсіпке қатысты. Өңдеу өнеркәсібінде мысал ретінде машина жасау: механикалық амалдардан (тесу, кесу) – механикалыө емес амалдарға ауысу (электромеханикалық, плазмалық, лазерлік).

Ауыл шаруашылығында топырақты өңдеудің жаңа технологиялары енуде. Сонымен қатар, жаңа техника және технологиялар көлік, өндірістік емес салағада енуде.



Әдебиеттер: Максаковский В.П. Географическая картина мира, 1 б

5 апта.

5 кредит сағат.

5 дәріс.



Тақырыбы: Дүние жүзілік шаруашылық.

Дәріс мазмұны: 1. Дүние жүзілік шаруашылықтың салалық құрылымы.

2. Дүние жүзілік шаруашылықтың кеңістік құрылымының моделі.



Дүние жүзілік шаруашылық

  1. Дүние жүзілік шаруашылықтың салалық құрылымы.

  2. Дүние жүзілік шаруашылықтың кеңістік құрылымының моделі

1. Шаруашылықтың салалық құрылымы деп еңбектің бөліну нәтижесінде тарихи түрде пайда болған бөлшектердің жиынтығы. Оны пайыздық көрсеткіштермен есептейді.

Салалық құрылымды зерттеген кезде оның 3 деңгейін бөледі: макро-, мезо-, және микро деңгей.

Дүние жүзілік шаруашылықтың макро құрылымы - ең ірі және маңызды ішкі пропорцияларды көрсетеді. Өндірістік және өндірістік емес салалар арасында, өнеркәсіп және ауылшаруашылық арасында. Дәл осы пропорциялар ең алдымен әрбір елдің халқы аграрлы, индустриалды немесе постиндустриалды даму деңгейіне тіркей алады.

Индустриалдыдан бұрынғы деңгейде экономиканың құрылымы аграрлы болды, индустриалды кезеңде индустриалды, ал постиндустриалды кезеңде – постиндустриалды кезең болып саналады.

Шаруашылықтың макросалалық құрылымының аграрлы түрі индустриалдыдан бұрыңғы кезеңде ауыл шаруашылығы басым болды. Индустриалды кезеңде оның маңызы төмендей берді, ал постиндустриалды кезеңде оның рөлі мүлдем төмен болады.

Шаруашылықтың макросалалық құрылымының индустриалды түріне өнеркәсіп және құрылыстың үлесі зор, ал постиндустриалды түрі ҒТР кезеңінде пайда бола бастады. Оған тән қасиет өндірістік және өндірістік емес сала арасындағы сәйкессіздік, әсіресе соңғыға қарай басым болуы.

Өндірістік салаға қарағанда өндірістік емес салаға халықтың сұранысын қанағаттандыру үшін қажеттііс-әрекеттер жатады: білім, денсаулық сақтау, ғылым, мәдениет, қаржы, мемлекеттік басқару және қорғаныс.

Дүние жүзілік шаруашылықтың мезоқұрылымы - өнеркәсіп, ауылшаруашылығының қызмет көрсету салаларының ішінде пайда болатын пропорция.

Сөйтіп, дүние жүзілік өнеркәсіп құрылымында ҒТР әсерінен өндіру үлесі өңдеу үлесіне қарағанда төмендей бастады.

Қызмет көрсету -63%

Өнеркәсіп – 32%

Ауылшаруашылық 5%

Микроқұрылым ең алдымен өнеркәсіп саласында кездеседі. Бірінші қатарға машина жасау, химия өнеркәсібі шығады – электронды-есептеуіш техника, автоматизация құралдары, аэрокосмостық, лазерлік техника, атом энергетикасына жабдық және т.б. Бұлардың барлығы ҒТР «каталогтары» саналады.
2. Дүние жүзілік шаруашылықтың даму барысында оның салалық құрылымы ғана өзгеріп қана қоймай, оның кеңістік құрылымы да өзгереді.

Ғылыми әдебиетте дүние жүзілік шаруашылықтың кеңістік моделінің 3 мүшелі түрі бар.

Екі мүшелі модель экономикалық тұрғыда дамыған және дамушы елдер болып бөлінуге негізделген, яғни Солтүстік елдері және Оңтүстік елдері.

Үш мүшелі модельде негіз ретінде экономикалық тұрғыда жоғары дамыған елдер арасындағы, дамушы елдер және өтпелі экономикасы бар елдер арасындағы қатынас.

Көп мүшелі модель көптеген елдер арасындағы қатынас.

Әдебиеттер: Максаковский В.П. Географическая картина мира.

6 апта.

6 кредит сағат.

6 дәріс.



Тақырыбы: Дүние жүзілік ауыл шаруашылығы.

Дәріс мазмұны: 1. Ауыл шаруашылық саласына түсініктеме.

2. Дүние жүзінің өсімдік шаруашылығы.

3. Дүние жүзінің мал шаруашылығы.

1. Ауыл шаруашылық өнеркәсіптен кейін екінші орында тұр. Неолит революциясы кезеңінде пайда болған, соңғы мың жылдықтарда материалды әл-ауқаттылықты табудың негізгі түрі болып саналады. Осы уақыт арасында ол көптеген даму кезеңдерінен өтті және олардың әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар.

Қазіргі кездің дүние жүзілік ауыл шаруашылығының масштабы жөнінде келесі мәліметтер айтады. ХХғ. 80 жылдарының ортасында ауыл шаруашылықтың дүние жүзілік экономикалық тұрғыда белсенді халықтың еңбекке қатысуындағы үлесі 50%-дан төмен болды. Сонда да ол ең үлкен болып саналды. Осы салада еңбек ететін халықтың санымен әлі де бір де бір сала бәсекелес бола алмайды.

Ауыл шаруашылық түрлері көптеген салаларға қарағанда өте көп, ол ең алдымен:



Батыстың экономикалық тұрғыда дамыған елдерінің ауыл шаруашылығына капиталистік өндірістік қатынастар тән. Негізгі өндірістік бірлік ретінде көптен бері жанұялық ферма саналады. Оның орташа көлемі жергілікте орташа тарихи, әлеуметтік, табиғи жағдай және специализацияға байланысты. Австралияда ол 1,8 мың. Га, АҚШжәне Канадада шамамен 200 га, Батыс Еуропада 17 га, Жапонияда 2 га.

Ұсақ және орта фирмалардың сан жағынан басым болғанымен негізгі тауар өнімінің бөлшегін ірі фирмалар береді. Батыс елдері үшін тұтыну немесе тұтыну-тауар бағыты тән саналады. Сондықтан олардың ішінде тауар ауыл шаруашылығының өте дамыған және ол келесі түрлерге бөлінеді.



  1. жайылымдық мал шаруашылық (ранчо);

  2. суармалы жер шаруашылығы жайылымдық мал шаруашылығымен;

  3. тын жерлері бар экстенсивті жер шаруашылығы;

  4. тын жерлері бар экстенсивті жер шаруашылығы мал шаруашылығымен;

  5. экстенсивті жер шаруашылығы дақыл ауыстыру айналымымен;

  6. бақ, бақша;

  7. азық өсіру мал шаруашылығы

Осы жаңалықтардың барлығы агро-өнеркәсіп кешенінің пайда болуына әсер етеді. Ол өз құрамына 3 саланы енгізеді: 1) ауыл шаруашылық үшін өндіріс құралдарын өндіру (машина, химикат, дәнді-дақыл), 2) ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру, 3 өнім тасымалдау, өңдеу және сату.

Соңғы он жылдықтарда Батыс елдерінде агробизнес пайда болды. Олардың орталығын Транс-Ұлттық корпарациялар құрайды.

Даму үстіндегі еледрдегі ауыл шаруашылық басқа түрде берілген. Ең алдымен оған дәстүрлі және қазіргі түрі тән.

Дәстүрлі секторға даму үстіндегі елдердің көпшілігі жатады, оған қатысты: Латын Америкада 100млн адам, Африкады 300млн адам, Азияда 800 млн адам. Ауыл шаруашылығының қазіргі секторы – ірі капиталистік өндіріс. Ең алдымен ел плантациялармен көрсетілген.

2. Жер халқын азықпен қамтамасыз етудегі басты рөл әрине өсімдік жер шаруашылығы болып саналады.

Өсімдік шаруашылығында бірінші орында бидай дақылдарына тиесілі. Дүние жүзілік бидай шаруашылығының сипаттамасы 4 құрамды бөлшектен тұрады: 1) егін алқаптары, 2) валдық жинау, 3) халықаралық сауда, 4) тұтыну.

Бидай дақылдары астындағы егін алқаптары қазіргі кезде 650 млн га, яғни барлық өңдеу үстіндегі жердің 45% құрайды.

Кейбір елдерде бұл үлес одан да жоғары. Мысалы, Ресейде, Ұлыбританияда, Францияда, Италияда, АҚШта бидай егін алқаптарынан 50-60%, Польша, Венгрия,Румынияда 60-65%, Германия, Вьетнамда – 80%, Японияда 90% құрайды.

Егіс алқаптарының ең көптеген үлесін негізгі үш бидай дақылы алып жатыр. Бидай (215млн га), күріш (155млн) және жүгері (140 млн) га.

Бірақ бидай дақылдарының басты маңызды рөліне қарамастан өңделу үстіндегі жерлердің жартысы техникалық дақылдармен егілген. Құрамы бойынша келесі түрлерге бөлінеді: майлы, секер, тамырлы, есіртке және дәнді.

Майлы: соя, шағу, арахис, ранс, кунпут, мақта, оливки, пальма. Олардың басты өнімі – дәндері. Басты дақыл ретінде соялық дақылдар саналады. ХХғ ортасына дейін сояның ең ірі және жалғыз өндіруші елдері АҚШ және Қытай саналған, ал қазір 40 елде өңделеді. Батыс Еуропа және Шығыс Азия елдері импорттайды.

Секер қамыы – жылу сүйгіш, көп жылдық дақыл. Оның басты өндіруші елдері – Бразилия, Үндістан; Куба, қытай; Мексика, АҚШ, Австралия; Тайланд, Колумбия. Секер свекласы - Украина, Ресей, Франция, АҚШ, Германия, Италия, Польша, Турция, Қытай, Ұлыбритания, Испания.

3. Мал шаруашылығы – дүние дүзілік ауыл шаруашылығының басты екінші саласы. Бұл саланың құрамында бірнеше сала астын бөлуге болады: ІҚМ өсіру, шошқа, қой, ешкі, буйвол, жылқы, түйе, бұғы, есек, түйеқұс, ара өсіру.

Басты сандық көрсеткіші ретінде – мал басын санйды. Дүние жүзінің жалпы саны - 4,5 млрд құрайды.

Мал басы үш негізгі мал түрі арасында саналады: ІҚМ, қой, шошқа.

Әдебиеттер: Максаковский В.П. Географическая культура мира, 1 б

7 апта.

7 кредит сағат.

7 дәріс.



Тақырыбы: Дүние жүзілік көлік жүйесі.

Дәріс мазмұны: 1. Көлік жүйесіне анықтамасы.

2. Дүние жүзілік темір жол көлігі.

3. Дүние жүзілік автомобиль көлігі.

4. Дүние жүзілік құбыр көлігі.

5. Дүние жүзілік су көлігі.

6. Дүние жүзілік ауа көлігі.



Дәріс мақсаты: Дүние көлік жүйесі ерекшеліктері және көлік жүйесіндегі айырмашылықтар білу.

Көлік - дегеніміз дүние жүзілік шаруашылықтың күрделі организміндегі қан тамырлары жүйесі. Ол мемлекет ішіндегі және халықаралық еңбек бөлінісінің материалдық негізі болып табылады. Аумағы өте кең елдер үшін көліктің дамытылуы ерекше маңызды. Аумақтың үлкен болуы көлік саласындағы құрылысқа көп қаржы жұмсалуына себеп болады.

Ғылыми – техникалық революция көліктің негізгі түрлерінің бәрін- автомобиль, темір жол, теңіз, өзен, әуе жолдарын, құбыр желісін- түгел қамтыды. Жылдамдық қауырт артты, жүк көтергіштік көбейді, жылжымалы тасымал молайды. Осының бәрінің нетижесінде толып жатқан көлік артерияларымен дүние жүзі «сығылғандай» болып қарым-қатынас оңайлайды.Бүгінде әуе жолдары тіпті Солтүстік полюстің өзін басып өтеді.Су астындағы теспе жолдар Жапон аралдарының бүкіл тізбегін жалғастырып қосты. Теңіздердің түбімен газ, мұнай құбырлары төселді, ал мұхиттар түбімен кабель тармақтары тартылды.Дүние жүзінің электрлендірілген таңдаулы темір жолдарындағы жылдамдық бүгінде сағатына 200 километрге жақын және тіпті бұл шамадан асып түседі.

Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

Көліктің ескі және жаңа түрлері

Көліктің көп тараған түрлері

Көлік кешені деген не

«Жүк айналымы» және «жолаушы айналымы» деген не

Елдің даму деңгейі мен оның көлік жүйесінің сипаты арасында қандай тәуелділік бар



Әдебиеттер: Максаковский В.П. Географическая культура мира, 1 б

8 апта

15 кредит сағат.

8 дәріс.



Тақырыбы: Халықаралық қатынастар географиясы.

Дәріс мазмұны: 1. Халықаралық қатынастар ұғымы.

2. Ашық экономика және Еркін экономикалық зона.

3. Дүние жүзілік сауданың динамикасы және құрылымы.

4. Дүние жүзінің офшорлы зоналары.



Дәріс мақсаты: Халықаралық қатым-қатынастар ұғымы, Еркін экономикалық зона туралы мағлұмат беру.

Халықаралық экономикалық байланыстардың негізгі түрлері. Қазіргі заманғы дүние жүзінде әрбір елдің ілгерілеуі ол материалдық және рухани игіліктердің халықаралық айырбасына қатынаспайынша мүмкін емес. Бүгінде ең дамыған елдердің бірде-біреуі де заманға лайық өнімдердің бәрін бірдей түгел ойдағыдай өндіре алмайды. Сөйтіп, ұлттық оқшауланушылық заманы, мемелкеттердің шаруашылық тұрғысынан тұйықталушылығы келмеске кетті. Халықаралық қарым-қатынастарда осы уақытқа дейін «суу» мен «жылыну» кезеңдерінің алма-кезек ауысуларына қарамастан, халықаралық экономикалық байланыстардың үнемі ұлғая түскені әлдеқалай емес. Бұл орайда мұндай байланыстар сол нақты бір елдер үшін экономикалық тұрғыдан тиімді болып қана қоймайды, сонымен қатар Жер шарында бейбітшіліктің нығаюына жәрдемдесті.



Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

1.Елдердің шаруашылық түрғысынан оқшаулануының келмеске кеткені неліктен?

2.Халықаралық экономикалық байланыстар қандай түрде көрінеді?

3.Шығыс-батыс экономикалық қарым-қатынастары: бұларда нені өзгерту керек.

4.Халықаралық экономикалық байланыстардың басты-басты түрлері.

5.Халықаралық еңбек бөлініс және сыртқы сауда деген ұғымдардың мағынасы.

Әдебиеттер: Максаковский В.П. Географическая картина мира, 1 б

9 апта

17 кредит сағат.

9 дәріс.



Тақырыбы: Дүние жүзінің ғаламдық мәселелері.

Дәріс мазмұны:

1. Ғаламдану үрдісі.

2.Ғаламдық ақпараттық кеңістік.

3.Ғаламдық мәселелер.

Дәріс мақсаты: Дүние жүзінің ғаламдық мәселелері туралы мәлімет беру.

Қазіргі заман электрон заманы, ғарыш заманы, ядролық заман дейтін көптеген эпитеттері бар.Бүгінде көбіне «ғаламдық проблемалар заманы» деген анықтама орнығып келеді. Бұл біздің қарама-қайшылықты әлеміміздің барлық елдерінің өскелең өзара тәуелділігіне айғақ.

Ғаламдық проблемалар дегеніміз бүкіл адамзатқа қатысты проблемалар. Олар дүние жүзілік қоғамдастық елдерінің арасындағы қарым-қатынастарды, қоғам мен табиғат арасындағы қатынастарды, ресурстармен қамтамасыз етуді бірлесіп шешу мәселерін қамтиды. Ғаламдық сұрақтар ғаламдық жауаптар болуын- оларды шешу үшін кең көлемдегі халықаралық ынтымақтастық болуын талап етеді.

Сипаттары жағынан ғаламдық проблемалар әр түрлі, бірақ олардың бәрінен арқауы адамзаттың географиялық бірлігі және оның аман қалуы идеясы. Ең алдымен бұлардың қатарына мыналар аталады.1. қарусыздану және Жер шарында бейбітшіліктің сақталуы. 2. табиғи ортаның бүлінуіне байланысты экологиялық проблемалар. 3. дамушы елдерде халық санының тез көбеюімен байланысты демографиялық проблема. 4. дамуфы қалыңқы көптеген елдердегі миллиондаған адамдардың үнемі ашқұрсақ жүруі мен ашаршылық көруіне байланысты азық-түлік проблемасы. 5.планетаның минерал-шикізат ресурстарының және басқа да табиғи ресурстарының шектелуінен туындаған энергетика және шикізат проблемалары. Және т.б. проблемаларды жатқызуға болады.

Өзін-өзі тексеру сұрақтары.


  1. Қазіргі заманды ғаламдық проблемалар заманы деп атайтыны неліктен.

  2. Бүгінде бұл адамзатты толғандырып отырған проблемалар қандай.

  3. Қарусызданданудың адамзат үшін экономикалық тиімділігі қандай.

  4. ғаламдық проблемалардың мәне неде

  5. Ядролық қыс және ядролық жаз дегеніміз не

Әдебиеттер: Максаковский В.П. Географическая картина мира, 1 б

10 апта.

10 кредит сағат.

10 дәріс.



Тақырыбы: Батыс Европа.

Дәріс мазмұны: 1. Батыс Европаның қазіргі елдер арасындағы орны.

2. Батыс Европаның аймақтары және саяси картасы.

3. Европалық одақ: интеграция сабақтары.

Дәріс мақсаты: Батыс Европаның елдер арасындағы орнымен, саяси картасы және аймақтарымен Европалық одақ елдерімен таныстыру.

Батыс Еуропадағы «экономикалық және саяси ауа-райы» «үлкен жетілікке» кіретін жетекші елдерінде : ГФР-де, Францияда, Ұлыбританияда, Италияда жасалатыны айдан анық..

Бұлардың арасында өзінің экономикалық қарым-қуаты жөніне Германия Федерациялық Республикасы алда келеді. 1949 жылы Германия аумағында екі неміс мемлекеті ГФр мен ГДР құрылған болатын. ГДР-ге қарағанда ГФР соғыс жараларынан тезірек жазылып, дүние жүзілік экономикада жетекші орындарға ие болды. Бұған көбінесе мынандай жағдай себеп болды: Германия бөлінгенен кейін өндірістік қуаттар мен минерал ресурстардың негізгі бөлігі ГФР-де болып шықты (Рурдың кокстелетін көмірі, темір рудалары, Рейн-Вестфаль өнеркәсіптік кешені, және т.б.)

Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия іріккен корольдігі төрт ірі аумақтан турады: олар: Англия , Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландия. Дәстүрде бұл екі елді не Ұлыбританиядеп не Англия деп атайды



Әдебиеттер: Максаковский В.П. Географическая картина мира, 2 б

11 апта.

11 кредит сағат.

11 дәріс.



Тақырыбы: Шетелдік Азия.

Дәріс мазмұны:

1. Шетелдік Азиян.

2. Азия халқының ұдайы өсуі, этностық және діни құрамы.

Дәріс мақсаты: Азияның саяси картасымен және субаймақтарынмен таныстыру.

Азия елдері барынша әр алуан. Олар жер аумағы мен табиғи байлықтары, әлеуметтік- экономикалық даму деңгейі мен тәуелсіздік стажы, саяси құрылымы және т.б. тұрғысынан әр түрлі. Онда аумағы зор Үндістан да, кішкентай мальдив республикасы да бар. Жерінің қойнауында сан миллиард тонна мұнай бар, жыл сайын әрбір тұрғынына шаққанда 20 мың доллардан астам ұлттық табыс келетін Кувейт те, жан басына шаққанда бұл көрсеткіш 200-300 доллардан аспайтын Ауғаныстан да осы Азияда.Дүние жүзінің мыңдаған жылдық тарихы бар ең ежелгі елдерінің бірі – Иран да, тотарлық жүйе күйрегеннен кейін ғана мемлекет болып өмір сүре бастаған Біріккен Араб Әмірліктері де осында. Онда жартылай феодальдық монархия да, буржуазиялық республика да және т.б. бар.

Азия елдерінің әр алуандығы әсіресе екінші дүние жүзілік соғыстан кейін айқын көрініп,олардың саяси және әлеуметтік- экономикалық даму қарқындарының айырмашылығы күшейе түсті.Өндірігіш күштерді өркендетуде Жапония ондаған мемлекеттерден озып, суырылып алға шықты да , АҚШ- ты қуып жетуге таяды. Малайзия, Сингапур, Корея Республикасы және басқа бірсыпыра елдер де едәуір дамып «жаңа индустриалы елдермен» қатарласты. Ал Азияның енді біраз елдері өздерінің әлеуметтік- экономикалық өрлеуіне бөгет болған қиыншылықтарға кезекті.

Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

1.Азияның жекелеген мемлекеттердің шаруашылық бейнесіне әсер-ықпалы бар табиғи жағдайлар қандай.

2.Континенттің қандай аймақтары мен елдері әлеуметтік –экономикалық тұрғыда неғұрлым шапшаң қарқынмен дамып келеді.

3.Азия елдері шаруашылғының салалық және аумақтық құрылымына табиғи-ресурстық қарымның ықпалы қандай.

4. Азия мемлекеттерінің басым көпшілігіндегі халықтың жас жөніндегі құрылымына тән сипат не.

5. Халықтың жас ерекшеліктері бұл елдерің әлеуметтік- экономикалық дамуына қалай әсер етіп отыр.



Әдебиеттер: Максаковский В.П. Географическая картина мира, 2 б

12 апта.

12 кредит сағат.

12 дәріс.



Тақырыбы: Африка.

Дәріс мазмұны: 1. Африканың саяси картасы және субаймақтары.

2.Африка конфликттер континентті.



Дәріс мақсаты: Африканың саяси картасы туралы түсінік беру және Африканың субаймақтарымен таныстыру.

Африка дегеніміз Жер шары құрлығының 1\5 бөлігі, онда 600 миллион адмағ жуық халқы бар, 50-ден аса мемлекет орналасқан. Көптеген ғалымдардың пікірінше, нақ осы континент адамзаттың бесігі болған. әлемнің басқа да аудандары сияқты мұнда да адмзат қоғамының өркендеуіне өз үлестерін қосқан ежелгі өркениеттер болған.

Осыдан біраз ғана уақыт бұрынның өзіне Африканың бүкіл саяси картасы түгел дерлік отаршыл державалар. Англияның, Францияның Бельгияның, Португалияның, Испанияның, Италияның түстерімен алақұла болды. 1990 жылы Африка континентіндегі ең соңғы отар- Намибия егемен мемлекет болды. Бүгінде Африка экономика тұрғысынан дүниежүзілік шаруашылықтың ең артта қалаған бөлігі, оның перифериясы. Мұның өзі көбіне Африка халықтарының тағдырына ауыр зардабы болған өткен отаршылықтың салдары.

Африка сауатсыздық жөнінен дүние жүзінде бірінші орында, балалардың ең көп өлімі осында, өмірдің ең төмен орташа ұзақтығы да осы континентте. Континент халқының 70 пайызыына жуығы әлі де кедейшілік кебінде күн кешуде.



Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

1.Африканың дамушы елдері дүние жүзілік қоғамдастықтың неғұрлым артта қалаған бөлігі болып отырғаны. Неліктен.

2.Олардың шаруашылық географиясында отаршылықтың мұрасы неден көрінеді.

3.Африканың қандай елдері халықаралық еңбек бөлінісіне көбірек тартылған.

4.Африка елдері бастарынан кешіп отырған әлеуметтік-экономикалық қиыншылықтардың себебі не.

5.Африканың саяси картасын талда.



Әдебиеттер: Максаковский В.П. Географическая картина мира, 2 б

13 апта.

13 кредит сағат.

13 дәріс.



Тақырыбы: Солтүстік Америка.


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5


©melimde.com 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет