«Қарақшылық: қылмыстық-құқықтық және криминологиялық мәселелер» тақырыбына диссертациясы. Зерттеу тақырыбының өзектілігі

Loading...


Дата28.01.2017
өлшемі23.37 Kb.
ТҮСІНІКТЕМЕ

Сәрсембава Самал Тілекқызының «6D030100 – Құқықтану» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алу үшін «Қарақшылық: қылмыстық-құқықтық және криминологиялық мәселелер» тақырыбына диссертациясы.


Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының Конституциясымен адам мен азаматтардың негізгі құқықтары мен бостандықтары кепілдендірілген. Әрбір адам өмірге, жеке тұлғаның құндылығын, пәтерлердің бостандығы мен дербес құқығын қорғауға құқылы. Жеке меншік құқығы заңмен қорғалады. Соның ішінде Конституцияның 6-бабында Қазақстан Республикасында мемлекеттік және жеке меншік тең түрде танылады және қорғалатыны туралы ереже бекітілген.

Қылмыстық құқықтың қазіргі заманғы күйін бағалай отырып, оның үдемелі дамуы толықтай қамсыздандырылғанын констатациялауға болады. Қолданыстағы Қылмыстық кодекс - қылмысқа қарсы күрестің және адамның құқықтары мен бостандықтарын, мемлекет пен қоғамның мүдделерін қылмыстық-құқықтық қорғаудың тиімді құралы. Бірақ, 1997 жылғы Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі 16 жыл бұрын қабылданды. Әрине, бұл мерзімде оны жетілдірі үшін 60 заңға және шамамен 300 бапқа түзетулер енгізілді. Дәл сол себепті де жаңа Қылмыстық кодексті қабылдау қажеттілігі жетілді. 2014 жылғы 3-шілдеде Қазақстан Республикасының Президенті 2015 жылғы 1-қаңтардан бастап күшіне енетін жаңа Қылмыстық кодекске қол қойылды.

Есте қалатыны, Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық кодексінде 1997 жылғы қазіргі қолданыстағы Қылмыстық кодексті жетілдіруде екі бағыт байқалады. Бір жағынан - бұл ауыр және аса ауыр қылмыстарды орындағаны үшін санкциалардың күшейту, екінші жағынан - гуманизация.

Оған қоса, қазіргі қолданыстағы Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі 1956 жылғы Қазақ КСР сол кезге дейінгі қолданыстағы Қылмыстық кодексін алмастырып, негіз қалаушы принциптердің бірнеше қатарын орнатты, оған сәйкес құқық қорғау органдарының жұмысы, қылмыстық жауапкершілік принциптері құрылуы тиіс. Бұл барлық азаматтардың заң алдындағы теңдігі; тұлға оның кінәсі бекітілген істері үшін ғана қылмыстық жауапкершілікке тартылатыны туралы ереже бекітілген кінә ұстанымы; сонымен қатар қылмыстық заңнамада гуманизм және әділеттілік принципі ретіндегі жалпы адамзаттық принциптердің бейнесін көрсетті.

ҚР ҚҚ 6-бөлімі «Жеке меншікке қарсы қылмыстар» Қазақстан Республикасындағы жеке меншіктің барлық түрлеріе тең қылмыстық-құқықтық мүлікті қамтамасыз ету принципін бекітеді. Мұндай бағыт Қазақстан Республикасы Президентінің 1995-жылғы 5-мамырдағы жарлығымен, ҚК социалистік жеке меншікке қарсы қылмыстар туралы екінші бөлім алынып және азаматтардың жеке меншігіне қарсы қылмыс үшін жауапкершілікті қарастырған бесінші бөлім мүлдем өзгертіліп, қабылдағаннан кейін іске асырылды. Бұл ережелер жаңа Қылмыстық кодексте де сақталды.

Тікелей қарақшылық құрамына қатысты келер болсақ, 1997 жылғы Қылмыстық кодексте новелла қатарларының пайда болғанын көруге болады: қарақшылықтың анықтамасы өзгерді, қазіргі уақытта заң шығарушы «және» жалғауын «өмір мен денсаулыққа қауіпті» сөз тіркесінде «немесе» жалғауымен алмастыруды қажет деп есептейді. Осылайша, жаңа Қылмыстық кодексте қарақшы - бөтен мүлікті ұрлау мақсатындағы, күшпен құрылған, шабуылға ұшыраған тұлғаның өмірі немесе денсаулығы үшін қауіпті немесе осындай күшті тікелей қолдану күшімен құрылған шабуыл деп анықтама беріледі. Қылмыстық Кодексте бұл қылмысқа «Жеке меншікке қарсы қылмыстар» бөлімінде орын берілген, бірақ та шабуыл күрделі объектісі бар қылмыстар қатарына жатады. Шабуыл үшін факультативті емес, екі объектінің міндетті түрде болуы тән сипат болып табылады. Шаубылдың қауіптілігі бұл қылмыстың тек жеке меншікке қастандық жасауында ғана емес, сонымен қатар зардап шегуішінің өмірі мен денсаулығы үшін қауіпті күш қолдануы жолымен қастандық жасау тәсілінен тұрады. Денсаулық бұл жерде қылмыс жасаудың екінші маңызды объектісі болып табылады.

Шабуылдарды біршама саны қару қолдану арқылы іске асырылады, тұрғын үйге, ғимаратқа немесе басқа да сақтау орынына заңсыз енумен қабаттасады. Көптеген шабуылдар топтық сипатқа ие.

Шабуыл үшін қылмыстық жауапкершілік Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 179-бабымен қарастырылған. Жоғарыда аталып өткендей, бұл бапты заңнамалық новеллалар қатары ерекешелендіреді. Мүмкін, ҚР ҚК шабуылдарға қарсы сәтті күрес үшін тиісті заңды негізді құратын шығар. Бірақ бұл баптарды қолдану тәжірибесі, ондағы заңнамалық ұйғарымдар онымен қарастырылған қылмыстық-құқықтық тыйымда қарастырылған мағынаны түсіндіруді де, оның іске асуын қиындататын кемшіліктерден бос емес. ҚР ҚК 179-бабында шабуылдың негізгі құрамының объективтік, сонымен қатар субъективтік белгілерінің толық объективтік сипаты жоқ, арнайы кәсіптеуші белгілердің мазмұны ашылмаған. Бұл бөтен мүлікті күшпен иелік етуде көптеген мәселелер туындатады. Кейде, құқық қорғау органдары мен соттар зат, шабуыл тәсілі, оның мақсаты, қару немесе қару ретінде қолданылған заттар, пәтерге ену, басқа да қойма және т.с.с түсініктерді өздігінен түсіндіреді. Соның нәтижесінде қате заңдық шешімдер пайда болады.

Қазіргі заңдық әдебиеттерде шабуылдың қылмыстық-құқықтық сипаты тиісті анықтауға ие болған жоқ. Шабуылға арналған әдебиетте аздаған көздер басым күшке ие (қылмыстық құқық бойынша оқулық тарауларының параграфы, ҚР ҚК пікірлері түрінде). Бұл басылымдар ғылыми талдаудың қажетті тереңдігі және толықтығымен ерекшеленбейді, оларда қате ұйғарымдар да кездеседі. Шабуыл құрамының толық зерттеулері аз. Оған қарамастан, олар да шабуылдың қылмыстық-құқықтық сипатының барлық сұрақтарын тиісті түрде түсіндірмейді, оларда шабуылды түсіндіру мен жіктеудің принципиалдық сұрақтары қатары бойынша пікірталастық пікірлерді кездестіруге болады. Автордың ойынша, шабуылдың тарихи-құқықтық даму аспектілері де қазақстан заңнамасындағы қылмыс құрамы ретінде жеткілікті түсіндірме алған жоқ. Шабуыл кезінде күш қодану процессінде және басқа да сұрақтар қатарында қаскөйлік пен абайсыздыққа қатысты сұрақтар толық түсіндірілмеген. Осы диссертацияда жоғарыда аталған мәселелерде белгілі түрле орындау әрекеті қабылданды.

Белгіленген жағдайлар диссертациялық зерттеудің тақырыптарын, оның мақсаты мен тапсырмаларын таңдауды негіздеді.

Зерттеу объектісі мен мәні. Диссертациялық зерттеу объектісі шабуылдың қылмыстық-құқықтық және криминологиялық сипаттары саласындағы қоғамдық қатынастар, күшпен қастандық жасаудан жеке меншіктен қорғау, сонымен қатар мүліктік қылмыстар бойынша қылмыстық заңнаманың нормаларының теориясы, құқықтық негіздері мен қолдану тәжірибесі болып табылды.

Зерттеу мәні ретінле Қазақстан Республикасы Конституциясының нақты баптары, шабуылға қатысты жауапкершілік туралы отандық және шет елдік қылмыстық заңнаманың нормалары және басқа да жеке меншікке қарсы күштік қылмыстар, шабуыл туралы қылмыстық істер бойынша сот тәжірибесі, ғылыми еңбектер, заңдық жобалар, статистикалық материалдар шығады.



Зерттеу мақсаттары мен міндеттері. Жұмыстың мақсаты - шабуылдың тереңдетілген қылмыстық-құқықтық және криминологиялық сипаты, қылмыстың осы санатының теориялық негіздерін талдау, сонымен қатар осы қылмыс құрамының заңнамалық құрылымын жетілдіру бойынша ұсыныстарды әзірлеу, шабуылдардың алдын-алу бойынша сұрақтар бойынша соттық-следственных органдардың құқық қолдану қызметі үшін маңызы бар практикалық ұсынытарды әзірлеу.

Қойылған мақсаттарға жету төменде аталған тапсырмаларды шешімін қажет етті:

1. Шабуыл үшін жауапкершілік туралы қылмыстық заңнаманың дамуына кешенді ретроспективті талдау жүргізу.

2. Бөгде мүлікті ұрлаудың әртүрлілігі ретінде шаубылға жалпы сипаттама беру.

3. Шет елдердің қылмыстық құқығы бойынша шабуыл үшін салыстырмалы-құқықтық зерттеу жауапкершілігін жүргізу.

4. Шабуылдың кәсіптік және ерекше кәсіптік белгілеріне логикалық-заңдық талдау жүргізу.

5. Қылмыстардың аралас құрамдарынан шектеулер контекстінде шабуылдың салыстырмалы-құқықтық талдауын жүргізу.

6. Шабуылдың кәсіптігі бойынша ұсыныстар әзірлеу.

7. Шабуылдар мен оны істеген тұлғалардың криминологиялық сипаттамаларының ерекшеліктерін анықтау.

8. Шабуылдардың орындалуына әсер еткен факторлардың себептік кешенін зерттеу және теориялық талдау жүргізу.

9. Шабуылдық жорықтардың тиімділігінің алдын алуды арттыруға негізделген жалпы әлеуметтік және әлеуметтік-криминологиялық сипат шараларын әзірлеу және ғылыми негіздеу.

10. Зерттеу нәтижелері негізінде шабуыл үшін жауапкершілік, оларды қолдану тәжірибесі туралы зерттеулер нәтижелерінің негізінде қылмыстық заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстарды әзірлеу.



Тақырыптың зерттеліну деңгейі Қылмыстық құқық пен криминология бойынша маңызды оқулықтар мен доктриналық көздерді талдау - төменде көрсетілген авторлар қылмыстық жауапкершіліктің жеке сұрақтары мен жеке меншікке қарсы қылмыстар үшін жазаға арналғандығын көрсетеді, соның ішінде шабуылға: А.И. Алексеев, А.А. Арзуманян, М.И. Бажанов, И.Г. Барсукова, Д.В. Барченков, Г.Н. Борзенков, И.Х. Галимов, Л.Д. Гаухман, Н. Иванцова, В.С. Комиссаров, Н.Ф. Кузнецова, С.М. Кочои, Г.Л. Кригер, Ю.И. Ляпунов, В.В. Лунеев, С.В. Скляров, Д.Г. Тальберг, Д. Хижняк, А.Х. Юнусов және тағы басқалар.

Отандық қылмыстық құқықта шабуылға күрестің әртүрлі аспектілері келесі ғалымдардың зерттеу мәні болды: Е.О. Алауханов, Б.А. Бегалиев, Г.Е. Козыбаев, К.А. Кучуков, У.У. Нурмашев, И.И. Рогов, К.Ш. Уканов. Шабуылға қарсы және басқа да мүліктік қылмыстардың қылмыстық жауапкершілік жалпы сұрақтары мына еңбектерде баяндалған: Н.М. Абдирова,Б.А. Абдрахманова, А.Н. Агыбаева, Е.О. Алауханова, Б.И. Ахметова,Г.И. Баймурзина, К.А. Бегалиева, Б.С. Бейсенова, И.Ш. Борчашвили, Р.Е. Джансараевой, У.С. Джекебаева, Н.О. Дулатбекова, С.Е. Еркенова,С.Х. Жадбаева, Е.И. Каиржанова, А.М. Мамутова, А.Х. Миндагулова, С.С. Молдабаева, М.С. Нарикбаева,Б.М. Нургалиева, Е.А. Онгарбаева, Г.Ф. Поленова, С.М. Рахметова, Г.Р. Рустемовой, М.Н. Сыздыкова, Г.Д. Тленчиевой. Жалпы ұрлаумен байланысты қазіргі заманғы сұрақтардың ашылған талдаулары К.Ш.Укановтың «Қазақстан Республикасындағы ұрлықтардың алдын алу: қылмыстық-құқықтық және криминологиялық аспектілері» монографиясында жасалған. Қазіргі заманғы қылмыстық құқықтың әдістемелік мәселелерімен У.С. Джекебаев, Ю.В. Голик айналысты.

И.Ш. Борчашвили және У.С. Джекебаевтың мүлікке қарсы қылмыстардың қылмыстық-құқықтық нормаларын гуманизациялау және либеризация саласындағы еңбектерінің фундаменталдық маңыздылығын атап өткен жөн. Сонымен қатар Ж.К.Кожантаеваның, Ф.С. Жаксыбекованың жеке меншікке қарсы қылмыс үшін қылмыстық жауапкершілікке қатысты зерттеулері жүргізілді.

Зерттеудің әдістемелік негізі мен алынған нәтижелердің дұрыстығы. Зерттеудің әдістемелік негізі қылмыстық-құқықтық ғылым мен криминологияға тән ғылыми талдаудың принциптері мен әдістерінің бүтіндей кешенімен ұсынылған. Зерттеудің жалпы ғылымдық диалектикалық әдістерінің базалық постулаттары автордың зерттеу объектісі мен затын тану үшін пайдаланылған концептуалдық бағытының негізіне жатты, қойылған міндеттерді шешудің формалары мен әдістерін таңдауды негіздеді. Диссертацияны жазу процессінде философияның, қылмыстық құқықтың және криминологияның доктриналық ережелері қолданылды. Оған қоса, танымның жиі ғылыми әдістері пайдаланылды: логикалық-құқықтық, салыстырмалы-құқықтық, тарихи-құқықтық. Диссертацияны жазу процессінде философияның, қылмыстық құқықтың және криминологияның доктриналық ережелері қолданылды.

Диссертациялық зерттеудің нормативтік-құқықтық базасы шабуыл үшін қылмыстық жауапкершілікке тартудың сұрақтарын регламенттейтін, ол Қазақстан Республикасы Конституциясының нормаларын, Қылмыстық кодексті, Қазақстан Республикасының ҚҚК, Қазақстан Республикасының Жоғарғы сотының нормативтік қаулыларының мәтіндері мен Қазақстан Респубилкасының заңға қосымша нормативтік актілерін қоса алғандағы Қазақстан Республикасының қоданыстағы заңнамасы болып табылады.



Сонымен қатар, диссертацияны жазуда қылмыстық қудалау органдары зерттеген және Қазақстан Республикасының сотымен қарастырылған шабуыл туралы 70-тен астам қылмыстық істер зерттелді, Астана және Петропавловск қаласының қылмыстық зерттеу органдарының 50 қызметкерлерінің сауалнама нәтижелері, сонымен қатар Қазақстан Республикасының Жоғарғы соты мен Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасының құқықтық статистикасы мен арнайы есептері бойынша Комитеттердің құқықтық ақпараты қолданылды.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Диссертация шабуылдың қылмыстық-құқықтық және криминологиялық сипатын біршама тереңдетіп, монографиялық зерттеуге арналған 1997 жылғы ҚР ҚК қабылдағаннан кейінгі алғашқы жұмыстардың бірі болып табылады. Бұл жұмыста Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасындағы және шет елдер қатарындағы соңғы өзгерістер, сонымен қатар ҚР Жоғарғы сотының шабуылдың кәсіптеу сұрақтары бойынша жаңа түсініктері толықтай талданған. Осы диссертацияда, автор осы уақытқа дейін арнайы ғылыми ізденістер заты болмаған зерттеу міндеттері қойылып, шешілді. Оған қоса, шабуылдың заңнамалық анықтамаларын жетілдіру бойынша ұсыныстар, оның кәсіптік белгілері негізделді, сонымен қатар жаңа теориялық ережелер қатары әзірленді. Соның ішінде, автор ҚР ҚС Ерекше бөлігінде шабуыл орынын көрсету талыпыныстары қабылданып, талданып, сонымен қатар шабуылды жеке меншікке қарсы қылмыстық қастандықтың әртүрлілігі ретінде сипаттайтын, «шабуыл» және «пайдақорлық мотив» сияқты түсініктерді қоса алғандағы, бастапқы түсініктердің жаңа дефинициялары мен анықтамалары ұсынылды. Шабуылдың негізгі құрамының белгілерін қолдану бойынша соттық тәжірибеде туындаған бұрыннан бар қарама-қайшылықтар анықталды, сонымен қатар шабуылдың сипатын белгілейтін қылмыстың ұрлық, қарақшылық және басқа да аралас құрамдарын шектеу және өз кезегінде, пәтерге заңсыз ену, зардап шегушінің денсаулығына ауыр зиян келтіру, шабуыл процессінде саналы және абайсыз кінәлар қатынастары және басқа да сұрақтар қатарының сұрақтары бойынша оларды шешу жолдары ұсынылған. ҚР ҚК 179 бабының барлық төрт бабы бойынша санкциялардың қатынасы талданды, олардың қарама-қарсылығы анықталды, сонымен қатар заң шығарушының сәйкес ұсыныстары ұсынылды. Зерттеудің теориялық және тәжірибелік мәні диссертациядағы келтірілген теориялық қорытындылар, ұсыныстар және ұсынымдары Қылмыстық кодексті одан әрі жетілдіруде, осы мәселе бойынша ғылыми зерттеулердің дамуында, заңдық оқу орындарында қылмыстық құқық пен криминологияны оқыту процессінде, сонымен қатар құқық қорғау органдары мен сот қызметкерлерініңтәжірибелік ескерту қызметтерінде пайдаланылуы мүмкіндігіне негізделген.

Диссертацияның құрылымы мен көлемі. Диссертацияның құрылымы мен көлемі. Диссертациялық зерттеудің құрылымы мен көлемі оның мақсаттарымен және міндеттерімен анықталған. Диссертация ҚР ЖАК талаптарына сәйкес көлемде орындалған және кіріспеден, жиынтығы тоғыз бөлімшеден тұратын үш бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттердің тізімі мен қосымшалардан тұрады. Диссертация ұсынылған талаптарға сәйкес рәсімделген.
Каталог: documents
documents -> «Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек тағайындау» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты Жалпы ережелер «Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек тағайындау»
documents -> Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлігі
documents -> «Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат, 1-разрядты спортшы cпорттық разрядтар және біліктiлiгi жоғары деңгейдегi бірiншi санатты жаттықтырушы,
documents -> «Қазақстан Республикасының спорт шеберлігіне кандидат, 1-разрядты спортшы cпорттық разрядтар және біліктiлiгi жоғары деңгейдегi бірiншi санатты жаттықтырушы,
documents -> «Азаматтық хал актілерін тіркеу туралы қайталама куәліктер немесе анықтамалар беру» мемлекеттік
documents -> Қызылорда облысының елді мекендерінде жануарларды ұстау, иттер мен мысықтарды серуендету Ережесін бекіту туралы Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы «Қазақстан республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару


Достарыңызбен бөлісу:
Loading...


©melimde.com 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет

Loading...